Praat je mee

in ons
Digitale Geletterdheid Café?

In het Digitale Geletterdheid Café kletsen we een half uur met andere geïnteresseerden over thema’s rondom digitale geletterdheid, zoals AI en de DG-doelen van SLO.

Inspirerend en vooral: gezellig!

Kon je er niet bij zijn? We hebben nog gauw even wat opgeschreven, zie hieronder!

Wil je weten waar we het nog meer over gaan hebben, zie ook hieronder!

Vandaag hebben we met een aantal deelnemers onder het genot van een kopje thee of koffie lekker gekletst over AI in het onderwijs. Geen hoogdravende cursus, maar laagdrempelig even wat delen over AI met elkaar.

AI is er. Leerlingen gebruiken het en we kunnen niet meer zeggen dat het niet gebruikt mag worden. We kunnen wel sturen op hoe we het gaan gebruiken en leerlingen er bewust mee leren omgaan. Als je weet wat het kan (en wat niet), kun je het gesprek voeren, kansen benutten en risico’s herkennen. Zo houd je grip op je les én help je leerlingen om kritisch en vaardig te worden in een wereld vol AI.

Als eerste heeft Joost verteld hoe er omgegaan wordt met AI binnen zijn onderwijsorganisatie. Zij hebben deel genomen aan een bootcamp AI georganiseerd door Heutink. De deelnemers bestonden uit een aantal collega's van het bestuursbureau, een aantal geïnteresseerde directeuren van hun scholen en Joost als Mediamentor (een rol die binnen iXperium netwerk bekend staat als adviseur leren en lesgeven met ict). Er zijn vierbijeenkomsten geweest:

1. Wat is A.I.?
2. A.I en Ethiek?
3. A.I. toepassingen
4. Projectplan

Joost: "Tijdens de bootcamp hebben we in vier sessies kennisgemaakt met de wereld van AI en wat het betekent voor ons als onderwijsprofessionals. We leerden hoe je goede prompts kunt maken om AI-tools effectief in te zetten, dachten na over ethische vraagstukken, en keken naar hoe je AI praktisch kunt gebruiken in je eigen lespraktijk. Er was veel ruimte om te oefenen en ervaringen uit te wisselen met collega’s. Het gaf me niet alleen handvatten om zelf aan de slag te gaan, maar ook inzichten om het gesprek over AI op school te voeren".

Vervolgens hebben de deelnemers vragen gesteld aan Joost maar ook aan elkaar. In de chat werd ook een interessant gesprek gevoerd over een gezamenlijke opleiding die gevolgd werd.

Het gesprek ging ook over het professionaliseren van jezelf en collega's. Raamwerk docentcompetenties onderwijs met ICT werd genoemd. daarin staan de dimensies die belangrijk zijn bij het professionaliseren van leraren en onderwijsondersteuners en docenten op het gebied van hun eigen digitale geletterdheid. Het raamwerk is evidence based en laat de vier dimensies zien die belangrijk zijn in deze professionalisering, namelijk: Basisvaardigheden, Professionele houding, ict inzetten voor het ontwerpen, geven en evalueren van lessen en de digitale geletterdheid van de studneten en leerlingen. Deze dimensies bestaan uit competenties en de competenties zijn voorzien van gedragsindicatoren.

Er werd ook kort iets verteld over het Nationaal Onderwijslab AI waarin interessante thema's over AI en het onderwijs onderzocht worden.

Een interessant artikel over AI-antwoorden op Google die de internet-spelregels revolutionair zullen gaan veranderen werd gedeeld.

Volgende keer, 19 juni, gaan we het even hebben over digitale geletterdheid in de klas en dat met name over een leerlijn. Twee leraren met ict taak binnen hun school vertellen hoe zij dit aanpakken. Zien we je dan?

Wat gezellig dat we met veelal dezelfde gezichten in het café zaten. Het begint al een klein beetje op een stamtafel te lijken! En fijn dat we koud water met ijsklontjes hadden in plaats van koffie en thee, gezien de bijna 30 graden buiten.

De conceptkerndoelen Digitale Geletterdheid zijn alweer een tijdje geleden door het SLO met ons gedeeld. Dit keer vroegen we aan Lichtenbeek, een school voor gespecialiseerd onderwijs in Arnhem, hoe zij hiermee aan de slag zijn gegaan. De kerndoelen zijn nog in de conceptfase en de inspectie toetst hier nog niet op. Deze school vindt echter de digitale vaardigheden van de leerlingen zo belangrijk dat zij hier alvast op voorsorteren. Nu kun je nog vrijblijvend en al experimenterend een weg hierin zoeken die aansluit bij je doelgroep, maar ook bij de collega’s. Twee leraren met ict-taken en affiniteit hebben een sterk verouderde leerlijn herzien aan de hand van de conceptkerndoelen. Ze vertelden over hun proces en bepaalde obstakels die ze tegenkwamen, maar ook waar het vlot ging. De bedoeling is dat deze leerlijn met doelen in een leerlingvolgsysteem komt en dat leerlingen een aanbod zullen krijgen om deze doelen te behalen — net zoals bij rekenen en taal.

Het gaat hierbij om lesgeven met en over ict. Lesgeven met ict helpt leerlingen om digitale middelen effectief in te zetten bij het leren en bijvoorbeeld samenwerken. Dit zijn vaardigheden die essentieel zijn binnen een school en straks in werk en/of vervolgonderwijs. Lesgeven over ict richt zich op de kennis zelf, zoals mediawijsheid en programmeren. Door dit te combineren worden de leerlingen voorbereid op een samenleving waarin technologie een centrale rol speelt. Het uiteindelijke doel is om de rugzak van de leerling te vullen met digitale geletterdheid voor leren, werken, vervolgonderwijs en leven.

Het is belangrijk om collega’s hierin mee te nemen. Hoe ontwerp je nu een les met ict? Hoe zet je ict in bij het geven en evalueren van een les? Hiervoor wil het team kleine professionaliseringsactiviteiten voor het team gaan aanbieden. Voor de leerlingen en hun leerdoelen heeft de school een ontdeklab met ontzettend veel ict-materialen die ingezet kunnen worden. Zie meer over competenties voor leraren en docenten bij het DG-café van 20 mei.

Met een aantal stamgasten hebben we nog vijf minuten langer gesproken in de deuropening van het café. Daar hadden we het nog even over de meerwaarde van ict. Ict is niet altijd van meerwaarde — blijf dus goed kijken naar het doel dat er voor de leerlingen staat. Het SAMR-model kan je hierbij helpen, evenals het TPACK-model. Het TPACK-model helpt je om technologie doordacht te combineren met vakinhoud en didactiek. Het SAMR-model laat zien hoe ict je les kan verrijken, van simpel gebruik tot echte vernieuwing van het onderwijs. Samen helpen ze je om ict bewust en effectief in te zetten.

Zo, en dan nu gauw door naar het overleg dat nog staat, of door naar huis om de kinderen op te halen. Zien we jullie na de vakantie op 30 september? We gaan dan ideetjes uitwisselen met ict voor de Kinderboekenweek, die een week later is, zie alvast de cafébijeenkomst hieronder!

UPDATE: De kerndoelen zijn nu definitief, klik hier om meer te lezen...

We hebben het in dit café over het belang van lezen. Lezen en geletterdheid is namelijk een belangrijke voorwaarde voor digitale geletterdheid. Dit verband is ook aangetoond in onderzoek Voorwaarden voor digitale geletterdheid | Onderwijskennis .

Uit onderzoek blijkt dat lezen, leeservaring en leesmotivatie het fundament vormen van digitale geletterdheid. Goede leesvaardigheid is een essentiële voorwaarde om kritisch en effectief om te kunnen gaan met digitale informatie.

Dit fundament kan volgens de site het beste worden opgebouwd door het lezen van hele boeken op papier. Dit heeft een positiever effect op de leesvaardigheid dan lezen in de digitale wereld. Met andere woorden: om leerlingen digitaal geletterd te maken, moet er eerst een stevige basis in algemene leesvaardigheid worden gelegd. Zonder sterke leesvaardigheid is het moeilijk om in de digitale wereld informatie te verzamelen, te evalueren en te verwerken.

Deze boeken tip komt van Kinderboekenrijk en is geïnspireerd door voorbeelden van o.a. de Bibliotheek Rotterdam.

Bookflix lijkt op Netflix, maar dan voor boeken!

Waarom? Omdat het boeken zichtbaar én bespreekbaar maakt. Het helpt kinderen een nieuw lees- of voorleesboek te kiezen en maakt lezen aantrekkelijker.

Je kunt Bookflix helemaal naar wens indelen: trending, genres, Kinderboekenweek, poëzie, avonturen, nieuwe aanwinsten… verzin het samen met je klas!

Handige tip: print en lamineer de covers, zodat je ze kunt hergebruiken. En zorg dat de boeken die je toont ook echt in de klas of bieb liggen.

Wij gebruiken Bookflix zelfs op de pabo om studenten te inspireren. Het voorbeeld op de foto is gemaakt door de leescommissie van Pabo Saxion Deventer, alle eer aan de studenten!

Bron: Kinderboekenrijk. (z.d.). Bookflix. Geraadpleegd op 24 november 2025, van https://www.kinderboekenrijk.nl/bookflix

De middag start met de stelling "Draagt de inzet van een chromebook bij aan inclusiviteit?"

Tijdens het gesprek werden voorbeelden gedeeld en aanvullingen hierop gedeeld. Een impressie:

Kan een leerling zelfstandig inloggen? We stappen hier zo makkelijk overheen. En hebben misschien niet eens door of een leerling compensatie strategieën heeft. Hij kan bijvoorbeeld zijn buur laten inloggen waarna hij wel in de digitale omgeving komt, maar de aftrap van de les gemist heeft.

Kan een leerling motorisch omgaan met een chromebook, bijvoorbeeld open doen? Het kan lijken of een leerling geen interesse heeft, terwijl hij de laptop helemaal niet kan optillen.

Soms gaat typen beter dan schrijven, zowel motorisch als organisatorisch op de tekst.

We werken met Prowise GO, een leerlingomgeving en dat schuurt met het digitaal geletterd worden, zoals inloggen, de juiste pagina zoeken etc.   Inloggen met plaatjes is een oplossing, maar wanneer stap je over naar wel inloggen met gebruikersnaam en wachtwoord. Dat is wel een belangrijke vaardigheid in het digitale leven.  

Sommige leerkrachten of ondersteuners hebben zelf moeite met hun eigen digitale geletterdheid.

De inzet van ict kan ook helpen om een leerling even uit zijn omgeving te halen waardoor hij zich op kan laden. een relaxed VR programma of juist ff boksen.

Kunnen ouders het nieuws van de school van hun kinderen wel volgen? Teveel tekst of onvoldoende beheersing van het Nederlands? Er zijn ouder-communicatieapps waarbij de ouder de ontvangtaal zelf in kan stellen of de PDF nieuwsbrief kan worden voorgelezen.

Handige apps en websites die genoemd worden:

Klik & Tik. | Oefenen.nl

Lees Simpel App

PDF's lezen met functies voor toegankelijkheid en opnieuw plaatsen, maar in veel software zit een microfoontje, ga deze zoeken!

Alliantie Digitaal Samenleven

Digitale inclusie bij De Onderwijsspecialisten

Bij De Onderwijsspecialisten geloven we in gelijke kansen voor iedereen. Onze werkgroep 'Dus Digitaler' zet zich actief in voor digitale inclusie, zodat iedereen de kans krijgt om mee te doen in de digitale wereld van vandaag.

Ons team streeft naar een inclusieve leercultuur en werkt aan initiatieven die de digitale kloof verkleinen. Wij adviseren digitale tools en kansen die toegankelijk zijn voor iedereen, ongeacht achtergrond of situatie. Samen bouwen we aan een toekomst waarin iedereen digitaal kan deelnemen, groeien en bijdragen.

Kom verder ontdekken hoe wij digitale inclusie in de praktijk brengen en wat wij doen om deze belangrijke missie te realiseren.

Digitale inclusie betekent dat we er samen voor gaan zorgen dat iedereen

de toegang

de vaardigheden

de ondersteuning

en

het vertrouwen

heeft om deel te nemen aan en te profiteren van onze moderne digitale samenleving, ongeacht de omstandigheden.

De huidige technologische ontwikkelingen maken het steeds eenvoudiger voor leerlingen om inclusief gebruik te maken van digitale ondersteuning met betrekking tot het (leren) lezen en produceren van geschreven taal.

In dit arrangement vind je informatie en een overzicht van de mogelijkheden.

Er zijn veel verschillende voorleespennen op de markt, van complex met uitgebreide opties tot eenvoudig met enkele opties. Bekijk eerst waar de voorleespen voor jouw leerling aan moet voldoen. Denk bijvoorbeeld aan:

- Gericht op het oefenen van de woordenschat (NT2)

- Eenvoudig in gebruik, motorisch goed te bedienen

- Alleen Nederlandstalig of meertalig

- Met of zonder opname functie

- Snelheid van het lezen is aanpasbaar

Neem in het pakket van eisen op dat tekst eenvoudig voorgelezen en/of ingesproken kan worden. Daarmee draag je er zorg voor dat leerlingen met leesproblemen of problemen met het produceren van geschreven taal deel kunnen nemen aan het onderwijsproces.

Ook Open leermateriaal kan een toegevoegde waarde hebben.