Meteo: Zeestromen

Meteo: Zeestromen

Inleiding

Wie ooit wel eens op zee geweest is weet dat zeewater altijd stroomt.
Uiteraard hebben we te maken met getijstromen welke ontstaan door eb en vloed, maar er zijn ook stromen die constant dezelfde kant op stromen: oceaanstromen.
Een getijstroom keert dus om de (+/-) zes uur en een zeestroom gaat altijd dezelfde kant op.
En ín die zeestroom hebben we wel weer getijstromen.
In een noordelijke zeestroom kan een getijstroom naar het zuiden staan.
Die zal alleen wat minder sterk zijn dan wanneer er geen zeestroom gestaan zou hebben.

(Oceaan)stromen komen op alle diepten voor, maar zijn aan de oppervlakte het sterkst en op de bodem van de oceanen en troggen kúnnen die zo goed als nul zijn.

  • Hoewel de oppervlaktestromen (gedreven door wind) het sterkst zijn, bestaat er ook de Thermohaliene circulatie (de "lopende band" van de oceaan).

  • Diepzeestromen kunnen soms verrassend actief zijn. Er bestaan zoiets als abyssal storms (diepzeestormen) die sediment kunnen verplaatsen. Het is daar zeker niet altijd bladstil, al is het voor de scheepvaart niet relevant.


Er is een verschil in benamingen in het Nederlands en het Engels.
In het Nederlands hebben we het over Zee- / oceaanstroom en over getijstroom.
in beide gevallen dus over stroom.

In het Engels het stroom veroorzaakt door getij een stream en een stroom veroorzaakt door een  zeestroom een current.
(En om het een beetje verwarrender te maken heten sommige ocean currents toch stiekem stream...  Bijvoorbeeld de Gulfstream)

Getijstromen

Getijstromen zijn stromen die ontstaan ten gevolge van de verplaatsing van een watermassa door eb en vloed en dus ten gevolge van de zwaartekracht én de stand van de zon en de maan.
Ze zijn op te zoeken in stroomatlassen, in de zeekaart middels "Tidal Diamonds"("Wybertjes"), mits deze aangesloten is op Admiralty Total Tide (ATT)kunnen ze ook op de ECDIS gevonden worden of zelfs zichtbaar gemaakt worden met vectoren.
Bij het aan- en uitlopen van havens kan de loodsdienst natuurlijk veel betekenen.



 

Oceaanstromen

Oceaanstromen ontstaan primair door de aanhoudende wind en verschillen in watertemperatuur en zoutgehalte (dichtheid). Door de rotatie van de aarde en de daaruit voortvloeiende corioliskracht worden deze stromingen afgebogen, wat resulteert in grote cirkelvormige stromingen in de oceanen

 

De zeestromen zijn onder meer op te zoeken in:
-Klimatologische atlassen


-

-Het Mariners' Handbook (NP100)

 

- 
-Pilot charts


- Ocean passages of the world.

Al deze informatie is ook op het internet te vinden en zijn digitaal te verkrijgen bij de British Admiralty (UKHO: United Kingdom Hydrographic Office) en agentschappen daarvan.
Vrijwel elk land met havens heeft zo'n agentschap.
Tegenwoordig zit veel van deze data ook verwerkt in Route Optimization Software (zoals SPOS of BonVoyage). Die rekent automatisch uit hoeveel brandstof je bespaart als je de stroom mee pakt.

 

Zeestromen

Zeestromen kunnen op verschillende manieren ontstaan

Er bestaan:
- Drifstromen
-Gradiëntstromen
-Opwellingen

Soorten Oceaanstromen

Een oceaanstroming is niets anders dan een opeenhoping van water op één plek die uiteraard ergens heen moet en daardoor begint te stromen naar een plek waar op dat moment minder water is.

Maar ook de temperatuur van het zeewater is een hele grote factor.
Misschien wel de belangrijkste.

Rondom de evenaar staat de zon loodrecht op het aardoppervlak te knetteren.


De laag zeewater die daardoor opwarmt is best dik.
In de tropen is de laag bijna 200 meter dik (Linker figuur). ("Thermocline")
In die laag blijft de temperatuur ook redelijk constant om dan vanaf zo'n 200 meter tot zo'n 800 meter snel af te nemen naar een graad of 4-5.
En die temperatuur blijft het dan ook.
Vanaf die diepte is de oceaantemperatuur overal gelijk.
Zomer, winter, tropen, arctische gebieden, dat maakt niets uit.
Dit komt omdat er op die dieptes weinig meer gemengd wordt ten gevolge van stormen en door koud water vanaf de polen dat naar beneden zakt en richting evenaar stroomt.
Koud water uit de Arctische gebieden zinkt dus naar de bodem en vult de hele diepzee van de wereld.

Zoals elk materiaal dat warm wordt zet ook water uit naarmate het warmer wordt.
Dus die bel warm water moet ergens heen.
Dat gaat twee kanten op:
Naar het Noorden en naar het Zuiden.


Maar de aarde draait.
En met een flinke snelheid ook.
Dus terwijl dat water naar (in ons voorbeeld) naar boven stroomt wordt het ook naar rechts geslingerd.
De globale richting wordt dan dus schuin naar boven.



Uiteindelijk botst het tegen een continent aan waardoor het weer naar boven en beneden afbuigt.

Thermoliene circulatie
Ondertussen koelt het water ook af waardoor het naar beneden zakt.
Boven de evenaar is onderaan de kolom water een onderdruk ontstaan, door het opgestegen water.
Het afgekoelde water in het Noorden stroom daar dus weer naar toe.
We hebben nu een circulatie.

Maar dat is niet het enige dat stromingen kan opwekken.
Er zijn ook nog:

-Driftstromen
-Gradiëntstromen
-Opwellingen.
-Seizoensstromen als El Niño.

Driftstromen (Winddriften)

Driftstromen worden opgewekt door winden die een lange tijd of zelfs het hele jaar door naar dezelfde richting waaien.
Bekend zijn de passaat- en moessonwinden.

Het water wil met die wind meewaaien. ("Sleepeffect)
Het krijgt dan ten gevolge van het massatraagheidsmoment, cohesie tussen de waterdeeltjes, maar ook viscositeit ("stroperigheid") en wrijving met landdelen een snelheid die grofweg zo'n 1-2% van de windsnelheid (knopen) is.
Maar door de corioliskracht buigt het af.
En wel met een theoretische hoek van zo'n 45°
(Praktijk tussen 20° en 45°
Naarmate de diepte toeneemt neemt de invloed van de corioliskracht ook toe.
De wind heeft immers steeds minder invloed.
De afwijking is op het N-lijk halfrond rechtsom en op het Z-lijk halfrond linksom.
Uiteindelijk kan de stroom op grote diepte zelfs tegengesteld staan aan de stroom aan de oppervlakte of zelfs doordraaien.
Wel met veel minder snelheid, ongeveer 4% van de snelheid die het aan de oppervlakte had.
Het resulterende massatransport of Ekmantransport is dwars op de wind, wat weer aanleiding is voor een gradiëntstroom. De uiteindelijke zeestroom is een resultante van de driftstroom en de gradiëntstroom.

 

                                                                                 
Dit is goed zichtbaar in een zogenaamde Ekmanspiraal.                  1: Richting wind
                                                                          2: Initiële richting (sleeprichting) water
                                                                          3: Resultante
                                                                          4:Corioliskracht

Gradiëntstroom.

Net zoals lucht stroomt van hoge druk naar lage druk doet water dat ook.
Door allerlei oorzaken (bijvoorbeeld warmte) kan er een grotere druk in het water ontstaan op één bepaalde plek.

Maar ook:
-Verschil in saliniteit
-Hoogteverschil aan de oppervlakte door opstuwing van wind.

De hoofdrichting van de stroom is dan van het hoge druk gedeelte naar het lage druk gedeelte.
Door het corioliseffect en en de Ekmanfactor buigt de stroom af, net zoals de driftstroom dat doet.

Het grootste effect hiervan is zichtbaar bij nauwe zeestraten die zeeën met elkaar verbindt.

Een beroemd voorbeeld is de Straat van Gibraltar. In de Middellandse Zee is de verdamping groter dan de aanvoer van rivierwater, waardoor het waterpeil lager is en het zoutgehalte hoger dan in de Atlantische Oceaan. Hierdoor ontstaat een krachtige gradiëntstroom aan de oppervlakte die de Middellandse Zee in stroomt, terwijl dieper in het water het zware, zoute water juist de oceaan weer opzoekt.

 


Crossing Gibraltar Strait. Bron: Gofima, YouTube

Opwellingstromen

Opwellingsstroom ontstaat doordat de wind langs of van de kust afwaait.
Doordat de wind water meeneemt ontstaat er een "dal" in het wateroppervlak.

Deze wordt door een onderstroom vanuit dieper, kouder water weer aangevuld.
(Hier stijgt dus kouder water op ipv warm!)


Omdat het uit diep(er) water komt is het koud en daardoor rijk aan plankton.
Of feitelijk rijk aan voedingsstoffen voor plankton en daar komt het plankton dus op af.
Dat trekt weer vis aan.

In dit soort gebieden kan men in de tropen soms hele 'velden' van kleine (houten) vissersboten aantreffen.
In gematigder streken kan je mist verwachten.

Er zijn twee redenen waarom een navigator of zeeman dit moet weten:

  • Mistvorming: Wanneer warme, vochtige lucht over dit koude opwellingswater strijkt, koelt de lucht plotseling af. Het vocht condenseert en er ontstaat hardnekkige zeemist (advectiemist). Berucht bij de kust van Namibië en Californië.

  • Visserij: Het diepe water zit vol nutriënten (dode algen en mineralen die naar de bodem waren gezakt). Zodra dit in het zonlicht komt, ontstaat er een explosie van plankton. Dit zijn de rijkste visgronden ter wereld.

Oppervlaktestromen in de oceanen


Zoals eerder gezegd ontstaan oceaanstromingen rondom de evenaar en trekken dan noordwaarts en/of zuidwaarts.

Door de corioliskracht draaien ze grofweg op het N-lijk halfrond rechtsom (met de klok mee) en op het zuidelijk halfrond linksom.

Echter, dit is heel globaal.

Een stroom heeft vaak ook een tegenstroom.
De Brasil counter current is er daar een voorbeeld van.

Deze loopt op enige afstand van de kust naar het zuiden.
De Falklandstroom loopt tussen de Bras. Count Cur en de kust door.
Te ver van de kust en je krijgt stroom tegen, wat dichter bij de kust en je krijgt stroom mee.

De voornaamste zeestromen

Er is een aantal zeestromen waarmee je bij het plannen van de reis echt rekening moet houden.
Ze zijn van behoorlijke invloed op je snelheid en dus ETA, brandstofverbruik en (steeds belangrijker wordend) je CO² footprint.

Noord Atlantic

Noord Equatoriaal stroom en Zuid Equatoriaal stroom


Gulf stream explained
(Warme) Golfstroom
De Golfstroom is een hele belangrijke stroom.
Ter hoogte van de Canadese kust buigt hij af richting Groenland en de UK.
Daar verandert de naam ook in Noord Atlantische Drift.
Bij Ierland vertakt hij zich in de Noorse stroom (west van UK) en de Canarische Stroom. (Via Portugese kust naar het Z, ZW en W.
Ook gaat een gedeelte tussen GB en Europa door naar het noorden, om via de Noordkaap richting het oosten verder te gaan.
De relatief warme temperatuur zorgt ervoor dat Northern Sea Route havens als Moermansk ondanks de strenge winters, met gemiddeld -15°C, het gehele jaar bevaarbaar blijven.

De Oost Groenlandse Stroom vervoert via het zuiden van Groenland in de zomer ijsbergen naar West Groendlandse Stroom de Baffin Bay (Canada) in, waar de Labrador Stroom ze oppikt om ze in zuidelijke richting naar de Atlantische Oceaan te vervoeren.

De Labradorstroom is ook een bijzondere.
Het is koud water, rijk aan plankton en minder zout dan het water van de Atlantische Oceaan.

 


Why oceans don't mix (Minute Explore YT)
De scheidingslijn ("The Cold Wall") tussen de LS en de GS is messcherp.
Het duurt even voordat dat allemaal met elkaar vermengd is.

 

 

Zuidelijke Oceaan

Rondom de evenaar zien we de Equatoriale Stroom.
Ten N-en heet hij (je raad het nóóit) de N-Eq stroom en ten Z-en de Z-Eq stroom.
Het is een winddrift veroorzaakt door de zuidoost passaat.

Net boven de Zuidpool zien we ook van deze winddriften.
De Oostelijke Winddrift en de Westelijke Winddrift.
Ze gaan het wereldbolletje helemaal rond omdat ze geen land tegenkomen.
De W-WD doet dat wel, tegen Z-Amerika aan en splitst zich dan ook gelijk af in een N-lijke aftakking: de Peru Stroom.
Deze voert helemaal door naar het noorden waar hij weer over gaat in de S-Eq stroom.
Deze trekt door naar W, botst tegen Australië en buigt af naar het zuiden in de Oost Australische Stroom.



De rest is doorgestroomd naar Kaap de Goede Hoop waar een stuk afsplits naar het noorden en de Benguala Stroom  wordt.
Die stroomt naar het N-en om zich ook weer samen te voegen met de Z-Eq stroom die tegen de Oost kust van Afrika als Agulhas Stroom  naar het zuiden afbuigt.

Bij Kaap de GH bots hij als (inmiddels) warm water tegen het koude water van de Westen WD waar het voor indrukwekkende verschijnselen als "Rogue Waves" kan zorgen.

Te bestuderen stromen

 

Stromen die een zeeman op zijn minst dient te kennen zijn:

1)          Noord Equatoriale stroom
6)          Golfstroom
10, 11) Oost- en West Groenlandse stroom
12         Labrador stroom
15         Brazilië stroom
17)       Benguala stroom
21)       Kuroshio stroom
22)       Noord Pacific stroom
29)       Westen winddrift, met als tegenstroom de Oosten winddrift. (Niet op kaartje)
33, 35  Somalië stroom
36        Agulhas stroom
28, 38) Oost- en West Australische stroom.

 

Noord- en Zuid Equatoriale stroom

De Noord- en Zuid Equatoriale Zee stroom lopen beiden ten N-en en Z-en van de evenaar en komen zo aan hun naam.


Ze stromen tussen 5° N/Z en 20° N/Z met een snelheid van tussen de 0,5 en 2 knopen.
Tussen die twee stromen in loopt de ECC, Equatorial Counter Current.

Ze ontstaan ten gevolge van de Passaatwinden die het water richting het westen stuwen.
Uiteindelijk botst dat water tegen een continent en moet het wel af gaan buigen.
Op dat moment krijgen ze een andere naam.
 

Golfstroom

Voor de scheepvaart, maar ook heel het Europees continent is de (warme) Golfstroom een hele belangrijke.


Ze bestrijkt de hele Atlantische Oceaan, kan een snelheid bereiken van 4 knopen en het warme water zorgt ervoor dat aan de zuidkust van de UK subtropische planten kunnen groeien en dat de haven van Moermansk (waar het 's winters gemiddeld -10°C wordt) het hele jaar open is.

in de Golf van Mexico en rondom de Caribische Eilanden zorgt het ervoor dat de vissen genoeg te eten krijgen en de bevolking dus te eten heeft.

Uiteindelijk is de WGS onderdeel van de Thermohaliene Circulatie:

Oceanische Circulatie. Aardrijkskunde Bijles.
Omdat de saliniteit zo'n grote rol speelt in de circulatie van de Golfstroom is men bang dat het water te zoet gaat worden ten gevolge van de het smelten van het Noordpoolijs.
In het ergste geval kan de Golfstroom stoppen.
De gevolgen daarvan zijn eigenlijk niet te overzien.
We zouden dan in de winter een Siberisch klimaat kunnen krijgen en in de zomer een Afrikaans klimaat.
We zien nu al dat de voorjaren en zomers al veel warmer zijn dan een jaar of 40 geleden.

West- en Oost Groenlandstroom

De West-en Oost Groenlandstroom zijn ook belangrijke stromen.
Misschien niet eens zo zeer voor de routebepaling, veel scheepvaart is er niet in die streken, maar samen zijn ze verantwoordelijk voor de verspreiding van ijsbergen.
Aan de oostkust van Groenland leveren gletsjers grote brokken ijs .
Deze breken af en worden rond het zuiden van groenland afgeleverd aan de west Groenlandstroom.
Dit is wel is waar een koele stroom, maar hij pikt wel relatief warm water van de Atlantische oceaan op.

Time-lapse images of a calving glacier in Greenland
Dat zorgt ervoor dat ijs losraakt van de landmassa's rondom de Baffin Bay.
De ijsbergen en de het losse ijs worden door de Baffin Current en de Labradorstroom meegevoerd tot ongeveer New Foundland, waar de Golfstroom ze oppikt en ze de Altlantische Oceaan op stuurt.


 

Labradorstroom

Hoewel de Labradorstroom aan de oppervlakte veel zoet smeltwater bevat, bevat hij in de diepere lagen juist zout water dat is ontstaan door het 'uitpekelen' bij de ijsvorming op de Noordpool.
Uitpekelen is het verschijnsel dat zoutkristallen uit het water gedrukt worden wanneer zeewater bevriest.
Dit zware water zakt naar beneden en drijft de stroom aan richting het zuiden. De combinatie van dit koude, zware water zorgt voor de messcherpe scheiding met de warme Golfstroom.

Het verschil in dichtheid is ook weer niet schrikbarend.
Iets van 1kg/m³.
Je hoeft er niet je stabiliteitsberekeningen voor aan te passen.

Hij heeft een sterkte van 0,5 - 1 kn.
Vrij zwak dus.


Zo
Als we dan een schuldige aan willen wijzen voor de ramp met de Titanic kunnen we de Labradorstroom de schuld geven.
Hij voerde de ijsbergen aan de Golfstroom die ze vervolgens voor de Titanic's boeg gooide.


Beroemd is de grens tussen de Labradorstroom en de oceaan.
Waar het verschil in saliniteit en voedsel goed te zien is.

Het gespikkelde koude gebied op de satellietkaart is een mengzone met wervelingen en Mesoschaal eddies waar warm Golfstroomwater en kouder kustwater elkaar ontmoeten en mengen.

  • Dit zijn kleine tot middelgrote draaikolken (10-100 km in diameter) die warm en koud water mengen.

  • Ze “snijden” als het ware stukjes koud water af en duwen die in het warme water, en andersom.

  • Op infrarood-satellietbeelden zie je die als vlekken van verschillende temperatuur.


Voor de scheepvaart is de Labradorstroom dus niet van heel groot belang in de zin van dat je er gebruik van kunt maken op je route.
Maar in het voorjaar en de vroege zomer brengt hij wel ijsbergen de oceaan op.

(Antarctische) westenwinddrift stroom

De Westenwinddrift, ook wel de Antarctische Circumpolaire Stroom (ACC – Antarctic Circumpolar Current), is de krachtigste zeestroom ter wereld.

 

  • Locatie: Rond Antarctica, tussen ca. 40° en 60° zuiderbreedte.

  • Richting: Van west naar oost, aangedreven door de westenwinden op het zuidelijk halfrond.

  • Uniek: Het is de enige zeestroom die volledig rond de aarde stroomt zonder landmassa's te kruisen.

Heeft een snelheid van ongeveer 2 knopen, met uitschieters naar 3-4 kn.

 

Voor de reguliere scheepvaart niet van veel belang omdat daar niet heel veel scheepvaart komt, maar is van grote invloed op andere stromen.

Fun facts:

1. De "Kraan" van de wereldzeeën

De ACC is niet zomaar een stroom; het is de verbinding tussen alle grote oceanen (Atlantisch, Indisch en Pacific). Zie het als een gigantische rotonde. Hij pompt water van de ene naar de andere oceaan en verdeelt zo de warmte over de wereld. Zonder deze stroom zou het klimaat op aarde er totaal anders uitzien.

2. De onvoorstelbare hoeveelheid water (Sverdrups)

In de oceanografie meten we de stroomsterkte in Sverdrups (1 miljoen kubieke meter water per seconde).

  • De Golfstroom doet ongeveer 30-100 Sverdrup.

  • De ACC doet ongeveer 150 Sverdrup. Dat is meer dan alle rivieren op de hele wereld bij elkaar opgeteld, vermenigvuldigd met honderd!

3. De "Roaring Forties en de Furious Fifties"

Voor de zeeman is deze stroom onlosmakelijk verbonden met de wind. Omdat er geen land is om de wind of het water te remmen, kunnen de golven hier enorm hoog worden. De deining (swell) die hier ontstaat, reist de hele wereld over en komt uiteindelijk als surfers-golven aan in Californië of Indonesië.

 

De Westenwinddrift verplaatst ongeveer 150 miljoen kubieke meter water per seconde. Dat is zo enorm veel dat als je alle rivieren op aarde in deze stroom zou laten uitmonden, ze nog niet eens 1% van de totale stroomsterkte zouden uitmaken. Het is de enige plek waar water ongehinderd door landmassa's zijn snelheid kan behouden, wat zorgt voor de meest constante en krachtige waterverplaatsing op onze planeet.

West Australische stroom

  • Stroomrichting: van zuid naar noord (tegen de klok in, langs de Australische westkust).

  • Ontstaat als zijtak van de Westenwinddrift (Antarctische Circumpolaire Stroom), die water oostwaarts de Indische Oceaan in perst.

  • Een deel van dat water draait naar het noorden langs Australië.

Je kunt wat profijt hebben van deze stroom als je hem weet op te pikken onderweg naar het Noorden van Australië of richting Singapore vanuit W-Australië.
Maar erg sterk is hij niet, met een knoop houdt het wel op.

Pentland Firth.

De Pentland Firth is een beetje een vreemde eend in de oceaanstroom-bijt.
Het is namelijk geen oceaanstroom maar een getijstroom.
Of ik moet zeggen: het is helemaal geen stroom, het is de naam van een zeestraat waar het stroomt.
En hard ook!
In de les getijden wordt de pentland Firth uitvoerig besproken.


Het is een zeestraat tussen de noordkust van Schotland en de Orkney Eilanden met een paar beroemde kenmerken:

1. Extreem sterke getijdenstromen

  • Stroomsnelheden tot wel 12 knopen (bij springtij), lokaal zelfs meer dan 15 knopen bij nauwe passages zoals Merry Men of Mey.

  • Richting van de stroom verandert elk getij (typisch 6-urige cyclus).

  • Stromingen zijn ongelijk verdeeld: aan de noordkant anders dan aan de zuidkant van de firth.

2. Turbulentie en wervels

  • Door de ongelijke zeebodem, eilanden, rotspartijen en kapen ontstaan turbulente zones.

  • Beroemde lokale wervels en draaikolken zoals:

    • The Merry Men of Mey

    • The Swelkie (bij de Stromness-passage)

      Stroma Swelkie

  • Deze kunnen gevaarlijk zijn voor navigatie, vooral voor kleinere schepen of onder minder gunstige omstandigheden.

Belang voor de zeevaart

  • Navigatie vereist zorgvuldige tijplanning.

  • Veel schepen wachten op gunstige stroom om de Firth over te steken.

  • Wordt behandeld in Britse Admiralty Sailing Directions (Pilotboeken) vanwege de complexiteit.


    De Pentland Firth wordt ook wel de Hell's Mouth of Scotland genoemd:
     

  • De "Standing Waves": Wanneer de sterke stroom (bijv. 12 knopen naar het westen) botst op een harde wind uit de tegenovergestelde richting (bijv. een westerstorm), ontstaan er enorme "staande golven". Deze golven breken niet, maar staan als muren van water stil op één plek. Voor een schip is het alsof je tegen een muur aan vaart.

  • Bore-effect: Door de plotselinge versmalling en de ondieptes wordt het water niet alleen versneld, maar ook omhoog geduwd. Dit zorgt voor een onrustig wateroppervlak, zelfs als er totaal geen wind staat.

     

 

Kuroshio (Japanstroom)

De Kuroshio (Japanstroom) – Nummer 21

De Kuroshio is voor de Pacific wat de Golfstroom is voor de Atlantic.

  • Naam: "Kuroshio" betekent letterlijk "Zwarte Stroom". Dit komt door de diepblauwe, bijna zwarte kleur van het water, wat wijst op een laag planktongehalte maar een hoge temperatuur.

  • De Route: Hij begint ten oosten van de Filipijnen, stroomt langs Taiwan en "plakt" zich dan tegen de zuidkust van Japan aan voordat hij de oceaan op buigt richting Amerika.

  • Navigatie: Het is een van de snelste stromen ter wereld (soms wel 5 knopen). Schepen die van Hong Kong of Shanghai richting de Amerikaanse westkust varen, zoeken deze stroom bewust op voor een enorme "speed boost".

  • Klimaat: Net als de Golfstroom brengt de Kuroshio enorme hoeveelheden tropische warmte naar het noorden, wat het klimaat in Japan aanzienlijk milder maakt.

 

Agulhas stroom

De Agulhasstroom (Nummer 36)

De Agulhasstroom is een warme, smalle en zeer snelle stroom die langs de oostkust van Afrika naar het zuiden loopt. Het is de sterkste "western boundary current" van het zuidelijk halfrond.

  • De "Snelweg" naar het Zuiden: De stroom is gemiddeld zo’n 100 km breed en kan snelheden bereiken van 4 tot 5 knopen. Schepen die vanaf de Indische Oceaan om de Kaap de Goede Hoop moeten, proberen deze stroom altijd mee te pakken.

  • De Retroflectie (De Bocht): Iets heel unieks aan de Agulhas is dat hij niet zomaar doorstroomt naar de Atlantische Oceaan. Zodra hij bij het zuidelijkste puntje van Afrika komt, maakt hij een scherpe bocht terug naar het oosten. Dit noemen we de retroflectie. Hierbij worden regelmatig grote ringen van warm water "afgesneden" die de Atlantische Oceaan in drijven.

Het Gevaar: Freak Waves (Monstergolven)

Dit is het belangrijkste punt voor de veiligheid aan boord. De Agulhasstroom stroomt naar het zuidwesten, maar de zware deining (swell) van de Zuidelijke Oceaan komt uit de tegenovergestelde richting (het westen/zuidwesten).

Wanneer deze enorme golven tegen de krachtige stroom in beuken, gebeurt er iets gevaarlijks:

  1. De golven worden korter en steiler.

  2. De golfhoogte kan verdubbelen.

  3. Er kunnen Freak Waves (Rogue Waves) ontstaan: muren van water die zo steil zijn dat een schip er niet overheen kan klimmen, maar er doorheen wordt gedrukt, met alle schade van dien.

Somalië stroom

De Somaliestroom (Nummer 33 en 35)

De Somaliestroom loopt langs de kust van Somalië en Oman. Waar bijna alle andere grote oceaanstromen min of meer constant zijn, is deze stroom een slaaf van de moesson.

 

  • De Wisselende Richting:

    • Zuidwestmoesson (Zomer): Van ongeveer mei tot september waait de wind krachtig uit het zuidwesten. De stroom spuit dan met enorme snelheid (tot wel 7 knopen!) naar het noordoosten, richting India.

    • Noordoostmoesson (Winter): Van december tot maart draait de wind om. De stroom keert volledig om en loopt nu naar het zuidwesten.

  • Navigatie: Voor schepen die van de Perzische Golf naar de Kaap varen (of andersom), is de timing cruciaal. Tegen een stroom van 7 knopen in varen is voor veel vrachtschepen bijna onmogelijk of in ieder geval extreem kostbaar qua brandstof.

  • Opwelling: Tijdens de zomermaanden zorgt deze stroom ook voor een enorme opwelling bij de kust van Arabië. Het koude water uit de diepte komt naar boven, wat zorgt voor dichte mistbanken in een gebied dat verder bloedheet is.

Oyashio


De Oyashio (Nummer 23)

Als afsluiter van de grote stromen hebben we de koude tegenhanger van de Kuroshio.

  • De "Ouderlijke Stroom": De naam Oyashio betekent "Ouderlijke Stroom" (Oya = ouder, Shio = stroom), omdat men vroeger geloofde dat dit voedselrijke water de vissen "voedde".
     

     

  • De Route: Deze stroom komt uit de ijskoude Beringzee en stroomt langs de Koerilen naar het zuiden, waar hij de warme Kuroshio ontmoet.

  • De Botsing: Net als bij de ontmoeting tussen de Golfstroom en de Labradorstroom, zorgt de botsing tussen de warme Kuroshio en de koude Oyashio voor enorme wervelingen (eddies) en zeer dichte mist. Dit gebied rond Noord-Japan is een van de rijkste visgronden ter wereld, maar navigatie-technisch een uitdaging door het slechte zicht.

Afsluiting

Het belang van een beetje kennis van zeestromen is nu wel duidelijk.
Bij de reisplanning zul met zeestromen rekening moeten houden.
 

  • Grootcirkel of Loxodroom? Check of de kortste route niet toevallig recht tegen een 5-knopen stroom (zoals de Kuroshio) in gaat. Soms is een langere weg met stroom mee sneller en goedkoper.

  • Seizoen/Moesson: Vaar ik in de Indische Oceaan? Check de huidige richting van de Somaliestroom.

  • Safety First (Agulhas/Pentland): Is er sprake van "Wind-tegen-Stroom"? Bereid de bemanning en het schip voor op zware zeegang of kies een ander tijdstip (Slack Water).

  • Temperatuur-monitoring: Gebruik de zeewatertemperatuur-sensor om te zien wanneer je de "Cold Wall" passeert; dit helpt om de werkelijke stroomsterkte in te schatten.

Oefening: Vijf Oefenvragen over zeestromen

Start

Bronvermelding

  • Admiralty. (2022). The Mariner's Handbook (NP100) (22ste editie). United Kingdom Hydrographic Office (UKHO).

  • KNMI. (z.d.). Oceaanstromingen en klimaat. Geraadpleegd op 5 februari 2026, van https://www.knmi.nl

  • National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA). (2023). What is the Antarctic Circumpolar Current? Ocean Exploration Facts. https://oceanexplorer.noaa.gov

  • Stewart, R. H. (2008). Introduction to Physical Oceanography. Texas A&M University.

  • Talley, L. D., Pickard, G. L., Emery, W. J., & Swift, J. H. (2011). Descriptive Physical Oceanography: An Introduction (6de editie). Academic Press.

  • Van Bladel, R. (2020). Meteorologie en Oceanografie voor de Zeevaart. (Handboek voor Maritiem Officieren).

  • Het arrangement Meteo: Zeestromen is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet. Wikiwijs is hét onderwijsplatform waar je leermiddelen zoekt, maakt en deelt.

    Auteur
    Menno Jacobs
    Laatst gewijzigd
    05-02-2026 15:03:48
    Licentie

    Dit lesmateriaal is gepubliceerd onder de Creative Commons Naamsvermelding 4.0 Internationale licentie. Dit houdt in dat je onder de voorwaarde van naamsvermelding vrij bent om:

    • het werk te delen - te kopiëren, te verspreiden en door te geven via elk medium of bestandsformaat
    • het werk te bewerken - te remixen, te veranderen en afgeleide werken te maken
    • voor alle doeleinden, inclusief commerciële doeleinden.

    Meer informatie over de CC Naamsvermelding 4.0 Internationale licentie.

    Aanvullende informatie over dit lesmateriaal

    Van dit lesmateriaal is de volgende aanvullende informatie beschikbaar:

    Toelichting
    Wiki over Zee-, Oceaan- en getijstromingen. Het onstaann en belang ervan
    Eindgebruiker
    leerling/student
    Moeilijkheidsgraad
    gemiddeld

  • Downloaden

    Het volledige arrangement is in de onderstaande formaten te downloaden.

    Metadata

    LTI

    Leeromgevingen die gebruik maken van LTI kunnen Wikiwijs arrangementen en toetsen afspelen en resultaten terugkoppelen. Hiervoor moet de leeromgeving wel bij Wikiwijs aangemeld zijn. Wil je gebruik maken van de LTI koppeling? Meld je aan via info@wikiwijs.nl met het verzoek om een LTI koppeling aan te gaan.

    Maak je al gebruik van LTI? Gebruik dan de onderstaande Launch URL’s.

    Arrangement

    Oefeningen en toetsen

    Vijf Oefenvragen over zeestromen

    IMSCC package

    Wil je de Launch URL’s niet los kopiëren, maar in één keer downloaden? Download dan de IMSCC package.

    QTI

    Oefeningen en toetsen van dit arrangement kun je ook downloaden als QTI. Dit bestaat uit een ZIP bestand dat alle informatie bevat over de specifieke oefening of toets; volgorde van de vragen, afbeeldingen, te behalen punten, etc. Omgevingen met een QTI player kunnen QTI afspelen.

    Versie 2.1 (NL)

    Versie 3.0 bèta

    Voor developers

    Wikiwijs lesmateriaal kan worden gebruikt in een externe leeromgeving. Er kunnen koppelingen worden gemaakt en het lesmateriaal kan op verschillende manieren worden geëxporteerd. Meer informatie hierover kun je vinden op onze Developers Wiki.

  • Wikiwijs is een dienst van