Thema 1 KB: Materie en techniek

Thema 1 KB: Materie en techniek

Materie en techniek

Inleiding

Alle voorwerpen die je ziet bestaan uit stoffen en materialen. Als je stoffen en materialen gebruikt, moet je hun eigenschappen kennen en je moet weten hoe je veilig met die stoffen om kunt gaan.
In dit thema staan een aantal belangrijke stofeigenschappen centraal. Dit eerste thema bestaat uit vijf paragrafen:

  • Eigenschappen van stoffen
  • Vast, vloeibaar en gas
  • Verbruik van stoffen
  • Veiligheid met stoffen
  • Massa, volume en dichtheid

Wat ga ik leren?

Leerdoelen

Aan het eind van dit thema kun ik:

Eigenschappen​

  • (met behulp van voorbeelden) duidelijk maken wat stofeigenschappen zijn.
  • minimaal twee voorbeelden van materiaalgroepen noemen.
  • omschrijven wat een zuivere stof en wat een mengsel is.
  • de volgende soorten mengsels onderscheiden: oplossing, suspensie, emulsie en legering.
  • van de volgende scheidingsmethoden aangeven wanneer je ze kunt gebruiken: indampen, extraheren, filtreren, bezinken, centrifugeren en destilleren.

Vast-vloeibaar-gas

  • (met behulp van voorbeelden) duidelijk maken dat ik stoffen kan onderverdelen in vaste stoffen, vloeibare stoffen en gassen.
  • (met behulp van een voorbeeld) duidelijk maken dat een stof in meerdere fasen voor kan komen en kan ik de benaming van de zes fase-overgangen noemen.
  • uitleggen waarom het kookpunt, smeltpunt en stolpunt stofeigenschappen zijn.

Verbruik van stoffen​

  • (met behulp van voorbeelden) duidelijk maken wat natuurlijke grondstoffen zijn.
  • de afkortingen GFT en KCA voluit schrijven.
  • het begrip recycling omschrijven.
  • (met behulp van voorbeelden) uitleggen wat wordt bedoeld met milieuvriendelijk gedrag.

Veiligheid

  • minimaal drie voorbeelden van gevaren van het werken met gevaarlijke stoffen noemen.
  • minimaal twee voorbeelden van beschermende maatregelen noemen die ik kan nemen als ik werk met gevaarlijke stoffen.

Massa-Volume-Dichtheid

  • de begrippen massa, volume en dichtheid omschrijven en kan ik deze drie begrippen het symbool opschrijven.
  • de aangeven wat de eenheid van massa, volume en dichtheid is.
  • van een stof de dichtheid berekenen als ik de massa en het volume weet.
  • met behulp van het begrip dichtheid uitleggen wat wordt bedoeld met drijven, zinken en zweven.

 

Wat ga ik doen?

Het thema 'Materie en techniek' bestaat uit de volgende onderdelen:

Onderdeel Tijd in lesuren
Inleiding 0,5
Opdracht: Eigenschappen 2
Opdracht: Vast, vloeibaar en gas 2
Opdracht: Verbruik van stoffen 2
Opdracht: veiligheid 2
Opdracht: Massa - volume - dichtheid 2
Afsluiting 2
Totaal 14 à 15


De tijd is een inschatting.

Opdrachten

Eigenschappen

Eigenschappen

Wat ga ik leren?

Leerdoelen

Aan het eind van deze opdracht kan ik:

  • (met behulp van voorbeelden) duidelijk maken wat stofeigenschappen zijn.
  • minimaal twee voorbeelden van materiaalgroepen noemen.
  • omschrijven wat een zuivere stof en wat een mengsel is.
  • de volgende soorten mengsels onderscheiden: oplossing, suspensie, emulsie en legering.
  • van de volgende scheidingsmethoden aangeven wanneer ik ze kan gebruiken: indampen, extraheren, filtreren, bezinken, centrifugeren en destilleren.

Wat ga ik doen?

Activiteiten

Aan de slag
Stap Activiteit
Kennisbank Bestudeer de Kennisbank 'Stoffen en eigenschappen'.
Opgave 1 t/m 6 Maak de opgaven over stofeigenschappen, materiaalgroepen, zuivere stoffen, mengsels en scheidingsmethoden.
Afronding
Onderdeel Activiteit
Samenvattend Maak de samenvattingsopdracht.
Terugkijken Terugkijken op de opdracht.

​
Tijd
Voor deze opdracht staan 2 lesuren.

Aan de slag

Kennisbank

Eigenschappen van stoffen

Hoe onderscheid je de eigenschappen van verschillende stoffen?
In deze paragraaf leer je hoe je stoffen door middel van stofeigenschappen kunt herkennen en hoe je materialen kunt onderverdelen in verschillende materiaalgroepen.

Je bekijkt het verschil tussen een zuivere stof en een mengsel.
En je bestudeert methoden om de stoffen uit een mengsel te scheiden.

Bestudeer in de Kennisbank het onderdeel 'Stoffen en eigenschappen'.

Stoffen en eigenschappen

Opgave 1: Stofeigenschappen

Opgave 2: Materiaalgroepen

Opgave 3: Zuiver of gemengd?

Opgave 4: Mengsels

Stoffen mengen met water.

Suspensies, emulsies en oplossingen

Bekijk de video.

Opgave 5: Scheidingsmethoden

Bekijk het volgende twee videofragmenten.

Extractie

 

Filtreren

Opgave 6: Scheiden

Bekijk het volgende videofragment.

Afsluiting

Samenvattend

Wat heb ik geleerd?

Maak de twee samenvattingsopdrachten.

Terugkijken

Kennisbank

  • Maak een lijst van de vetgedrukte begrippen uit de Kennisbank.
    Schrijf achter ieder begrip een omschrijving.

Opgaven

  • Voor de opdracht staat ongeveer 2 uur.
    Heb je binnen die tijd alle opgaven kunnen doen?
  • Wat vind je, passen de opgaven goed bij de leerdoelen?
    Zijn alle leerdoelen aan de orde gekomen?
  • Welke opgave vond je het moeilijkst? Zeg ook waarom.

Samenvatten

  • Heb je de twee samenvattingsopdrachten gedaan?
    Vond je het fijn om de theorie nog even op een rijtje te zetten?

Vast, vloeibaar en gas

Vast, vloeibaar en gas

Wat ga je leren?

Leerdoelen

Aan het eind van deze opdracht kan ik:

  • (met behulp van voorbeelden) duidelijk maken dat ik stoffen kan onderverdelen in vaste stoffen, vloeibare stoffen en gassen.
  • (met behulp van een voorbeeld) duidelijk maken dat een stof in meerdere fasen voor kan komen en kan ik de benaming van de zes fase-overgangen noemen.
  • uitleggen waarom het kookpunt, smeltpunt en stolpunt stofeigenschappen zijn.

Wat ga ik doen?

Activiteiten

Aan de slag
Stap Activiteit
Kennisbank Bestudeer de Kennisbank 'Vast-vloeibaar-gas'.
Opgave 1 t/m 6 Maak de opgaven over de drie fasen waarin een stof voor kan komen en over de fase-overgangen.
Afronding
Onderdeel Activiteit
Samenvattend Maak de samenvattingsopdracht.
Terugkijken Terugkijken op de opdracht.

​
Tijd
Voor deze opdracht staan 2 lesuren.

Aan de slag

Kennisbank

Vast, vloeibaar en gas

In de vorige paragraaf heb je geleerd dat de bouwstenen van stoffen moleculen zijn.
De afstand tussen deze moleculen bepaalt of een stof vast, vloeibaar of in gasvorm is.

Bestudeer het Kennisbankitem 'Vast, vloeibaar en gas'.

Vast, vloeibaar en gas

Opgave 1: Drie fasen

Opgave 2: Fase-overgangen 1

Opgave 3: Fase-overgangen 2

Opgave 4: Curling

Weet jij wat curling is?
Bekijk eventueel een stukje van de volgende video.

Opgave 5: Uitzetten en krimpen

Uitzetten en krimpen
Vaste stoffen, vloeistoffen en gassen bestaan uit moleculen. De snelheid waarmee die moleculen bewegen is afhankelijk van de temperatuur van de stof. De snelheid waarmee de moleculen is ook bepalend voor het volume dat de stof inneemt.
Bekijk de clip 'Uitzetten en krimpen'.

Uitzetten en krimpen

Afsluiting

Samenvattend

Wat heb ik geleerd?

Terugkijken

Kennisbank

  • Maak een lijst van de vetgedrukte begrippen uit de Kennisbank.
    Schrijf achter ieder begrip een omschrijving.

Opgaven

  • Voor de opdracht staat ongeveer 2 uur.
    Heb je binnen die tijd alle opgaven kunnen doen?
  • Wat vind je, passen de opgaven goed bij de leerdoelen?
    Zijn alle leerdoelen aan de orde gekomen?
  • Welke opgave vond je het moeilijkst? Zeg ook waarom.

Samenvatten

  • Heb je de samenvattingsopdracht gedaan?
    Vond je het fijn om de theorie nog even op een rijtje te zetten?

Verbruik van stoffen

Verbruik van stoffen

Wat ga ik leren?

Leerdoelen

Aan het eind van deze opdracht kan ik:

  • (met behulp van voorbeelden) duidelijk maken wat natuurlijke grondstoffen zijn.
  • de afkortingen GFT en KCA voluit schrijven.
  • het begrip recycling omschrijven.
  • (met behulp van voorbeelden) uitleggen wat wordt bedoeld met milieuvriendelijk gedrag.

Wat ga ik doen?

Activiteiten

Aan de slag
Stap Activiteit
Kennisbank Bestudeer de Kennisbank 'Verbruik van stoffen'.
Opgave 1 t/m 6 Maak de opgaven die gaan over natuurlijke grondstoffen, recycling, duurzaamheid en milieuvriendelijk gedrag.
Afronding
Onderdeel Activiteit
Samenvattend Maak de samenvattingsopdracht.
Terugkijken Terugkijken op de opdracht.

​
Tijd
Voor deze opdracht staan 2 lesuren.

Aan de slag

Kennisbank

Verbruik van stoffen

Wat zijn voorbeelden van (natuurlijke) grondstoffen en wat heeft het gebruik of verbruik van grondstoffen te maken met het milieu?

In deze paragraaf bekijk je wat het gebruik en verbruik van stoffen voor effect heeft op het milieu.

Bestudeer het Kennisbankonderdeel 'Verbruik van stoffen' en maak de bijbehorende opgaven.

Verbruik van stoffen

Opgave 1: Afval scheiden

Opgave 2: Recycling

In een schema kun je aangeven dat vanuit grondstoffen producten gemaakt worden en dat het afval dat ontstaat na consumptie weer hergebruikt kan worden.

Opgave 3: Milieuvriendelijk gedrag

Opgave 4: GFT

Opgave 5: Duurzaamheid

De term duurzaamheid hoor je tegenwoordig vaak. Duurzaam bouwen, duurzaam eten, duurzame kleding, duurzaam ondernemen etc. Er zijn vele definities van de term duurzaam. Een ervan is: 'duurzaamheid is de mate waarin een samenleving in staat is in haar eigen behoeften te voorzien zonder toekomstige generaties de kans te ontnemen in hun behoeften te voorzien'.

Hieronder wordt iets over de productie van goederen vertelt.
 

Opgave 6: Grondstoffen

Onder grondstoffen worden materialen verstaan die worden gebruikt om een product te maken. Natuurlijke grondstoffen zijn stoffen die in de natuur worden gevonden, zoals aarde, gas, olie, koper en ijzererts. Ook gewassen, zoals graan of katoen, en hout zijn voorbeelden van natuurlijke grondstoffen.

Afsluiting

Samenvattend

Wat heb ik geleerd?

Terugkijken

Kennisbank

  • Maak een lijst van de vetgedrukte begrippen uit de Kennisbank.
    Schrijf achter ieder begrip een omschrijving.

Opgaven

  • Voor de opdracht staat ongeveer 2 uur.
    Heb je binnen die tijd alle opgaven kunnen doen?
  • Wat vind je, passen de opgaven goed bij de leerdoelen?
    Zijn alle leerdoelen aan de orde gekomen?
  • Welke opgave vond je het moeilijkst? Zeg ook waarom.

Samenvatten

  • Heb je de samenvattingsopdracht gedaan?
    Vond je het fijn om de theorie nog even op een rijtje te zetten?

Veiligheid

Veiligheid

Wat ga ik leren?

Leerdoelen

Aan het eind van deze opdracht kan ik:

  • minimaal drie voorbeelden van gevaren van het werken met gevaarlijke stoffen noemen.
  • minimaal twee voorbeelden van beschermende maatregelen noemen die ik kan nemen als ik werk met gevaarlijke stoffen.

Wat ga ik doen?

Activiteiten

Aan de slag
Stap Activiteit
Kennisbank Bestudeer de Kennisbank 'Veiligheid'.
Opgave 1 t/m 3 Maak de opgaven die gaan over het werken met gevaarlijke stoffen.
Afronding
Onderdeel Activiteit
Samenvattend Maak de samenvattingsopdracht.
Terugkijken Terugkijken op de opdracht.

​
Tijd
Voor deze opdracht staat 1 lesuur.

Aan de slag

Kennisbank

Veiligheid met stoffen

Omgaan met bepaalde stoffen kan gevaarlijk zijn!
Hoe herken je aan de verpakking gevaarlijke stoffen en welke voorzorgsmaatregelen moet je treffen?

Bestudeer uit de Kennisbank het onderdeel 'Veiligheid' en zorg dat je altijd goed voorbereid bent op gevaarlijke situaties die kunnen ontstaan bij het omgaan met bepaalde stoffen.

Veiligheid

Opgave 1: Gevarensymbolen

Bekijk de video.

Opgave 2: Bescherming

Opgave 3: Gevaarlijke stoffen

Op tankauto's die gevaarlijke stoffen vervoeren hangen aan de voor- en aan de achterkant oranje/rode bordjes waarop met een getallen staat aangegeven welke stof ze vervoeren en wat het gevaar van die stof is.

Op het plaatje staan twee getallen: het gevaarsidentificatienummer en het stofidentificatienummer.

Op de volgende wikipedia pagina's vind je meer informatie over deze nummers:

Afsluiting

Samenvattend

Wat heb ik geleerd?

Terugkijken

Kennisbank

  • Maak een lijst van de vetgedrukte begrippen uit de Kennisbank.
    Schrijf achter ieder begrip een omschrijving.

Opgaven

  • Voor de opdracht staat ongeveer 2 uur.
    Heb je binnen die tijd alle opgaven kunnen doen?
  • Wat vind je, passen de opgaven goed bij de leerdoelen?
    Zijn alle leerdoelen aan de orde gekomen?
  • Welke opgave vond je het moeilijkst? Zeg ook waarom.

Samenvatten

  • Heb je de samenvattingsopdracht gedaan?
    Vond je het fijn om de theorie nog even op een rijtje te zetten?

Massa - volume - dichtheid

Massa-volume-dichtheid

Wat ga ik leren?

Leerdoelen

Aan het eind van deze opdracht kan ik:

  • de begrippen massa, volume en dichtheid omschrijven en kan ik deze drie begrippen het symbool opschrijven.
  • de aangeven wat de eenheid van massa, volume en dichtheid is.
  • van een stof de dichtheid berekenen als ik de massa en het volume weet.
  • met behulp van het begrip dichtheid uitleggen wat wordt bedoeld met drijven, zinken en zweven.

Wat ga ik doen?

Activiteiten

Aan de slag
Stap Activiteit
Kennisbank Bestudeer de Kennisbank 'Massa-volume-dichtheid'.
Opgave 1 t/m 5 Maak de opgaven die gaan over (het rekenen met) massa, volume en dichtheid.
Afronding
Onderdeel Activiteit
Samenvattend Maak de samenvattingsopdracht.
Terugkijken Terugkijken op de opdracht.

​
Tijd
Voor deze opdracht staan 2 lesuren.

Aan de slag

Kennisbank

Massa, volume en dichtheid

In de laatste paragraaf van dit thema vragen we ons af wat is het verschil is tussen massa, volume en dichtheid en wat de relatie tussen deze begrippen is.

Bestudeer nu in de Kennisbank het onderdeel 'Massa, volume en dichtheid'.
De laatste loodjes wegen misschien wel het zwaarst.

Massa, volume en dichtheid

Opgave 1: Massa en volume

Opgave 2: Dichtheid

Opgave 3: Rekenen

Bekijk de video.

Opgave 4: Curling

Opgave 5: Nog meer rekenen

Afsluiting

Samenvattend

Wat heb ik geleerd?

Terugkijken

Kennisbank

  • Maak een lijst van de vetgedrukte begrippen uit de Kennisbank.
    Schrijf achter ieder begrip een omschrijving.

Opgaven

  • Voor de opdracht staat ongeveer 2 uur.
    Heb je binnen die tijd alle opgaven kunnen doen?
  • Wat vind je, passen de opgaven goed bij de leerdoelen?
    Zijn alle leerdoelen aan de orde gekomen?
  • Welke opgave vond je het moeilijkst? Zeg ook waarom.

Samenvatten

  • Heb je de samenvattingsopdracht gedaan?
    Vond je het fijn om de theorie nog even op een rijtje te zetten?

Afsluiting

Samenvattend

In dit thema ben je de volgende Kennisbankitems tegengekomen.


Begrippenlijst

Bij dit thema is een begrippenlijst in Excel aanwezig.

Open de begrippenlijst en ga na of je de begrippen herkent.

D-Toets

Test je kennis. Maak de D-toets.
 

Examenopgaven

Op deze pagina vind je enkele examenvragen uit examens van vorige jaren.
De vragen sluiten zo goed mogelijk aan bij de onderwerpen van deze opdracht.

Maak bij het beantwoorden ook gebruik van wat je al eerder geleerd hebt.
Als je de vraag niet kunt beantwoorden, probeer het dan later opnieuw.
Nadat je de vragen beantwoord hebt, kun je de vraag zelf nakijken en je score aangeven.

VMBO GT NaSk-1 Eigenschappen van materialen

NaSk-1 Eigenschappen materialen Vraag 21

VMBO GT NaSk-1 Stoffen herkennen

NaSk-1 Stoffen herkennen Vraag 2

VMBO GT NaSk-1 Gevaren van stoffen

NaSk-1 Gevaren van stoffen Vraag 10

Dichtheid

NaSk-1 Dichtheid Vraag 32

Water, water, water

NaSk-2 Water, water, water Vraag 38

Stofeigenschappen

NaSk-2 Stofeigenschappen Vraag 45

Zuiver of mengsels?

NaSk-2 Zuiver of mengsels Vraag 14

Soorten mengsels

NaSk-2 Soorten mengsels Vraag 34

Productonderzoek

NaSk-2 Productonderzoek Vraag 18
NaSk-2 Productonderzoek Vraag 28

 

Meer oefenen?
Ga naar ExamenKracht en oefen op onderwerp of hele examens.

Terugkijken

Kan ik wat ik moet kunnen?

  • Lees de leerdoelen onder het kopje 'Wat ga je leren?' nog eens door.
    Ga na of je de genoemde begrippen kunt omschrijven.

Hoe ging het?

  • Tijd
    Voor iedere opdracht in dit thema staat ongeveer 2 uur.
    De totale tijd voor het thema is ongeveer 14 uur.
    Ben je die tijd ongeveer met de opdracht bezig geweest?
  • Opdrachten
    Dit thema bestaat uit 5 opdrachten. Welke opdracht vond je het leukst?
    En welke opdracht het minst leuk. Zeg ook waarom?
  • Afsluiting D-toets
    Heb je de D-toets gemaakt. Was je goed voorbereid?
  • Examenopgaven
    Ging het beantwoorden van de examenvragen goed?

  • Het arrangement Thema 1 KB: Materie en techniek is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet. Wikiwijs is hét onderwijsplatform waar je leermiddelen zoekt, maakt en deelt.

    Auteur
    VO-content
    Laatst gewijzigd
    25-11-2025 11:24:49
    Licentie

    Dit lesmateriaal is gepubliceerd onder de Creative Commons Naamsvermelding-GelijkDelen 4.0 Internationale licentie. Dit houdt in dat je onder de voorwaarde van naamsvermelding en publicatie onder dezelfde licentie vrij bent om:

    • het werk te delen - te kopiëren, te verspreiden en door te geven via elk medium of bestandsformaat
    • het werk te bewerken - te remixen, te veranderen en afgeleide werken te maken
    • voor alle doeleinden, inclusief commerciële doeleinden.

    Meer informatie over de CC Naamsvermelding-GelijkDelen 4.0 Internationale licentie.

    Het thema 'Materie en techniek' is ontwikkeld door auteurs en medewerkers van StudioVO.

    Fair Use
    In de Stercollecties van StudioVO wordt gebruik gemaakt van beeld- en filmmateriaal dat beschikbaar is op internet. Bij het gebruik zijn we uitgegaan van fair use. Meer informatie: Fair use

    Mocht u vragen/opmerkingen hebben, neem dan contact op via de helpdesk VO-content.

    Aanvullende informatie over dit lesmateriaal

    Van dit lesmateriaal is de volgende aanvullende informatie beschikbaar:

    Toelichting
    Dit thema valt onder de arrangeerbare leerlijn van de Stercollecties voor NaSk voor VMBO KB. De volgende onderdelen worden behandeld: eigenschappen van stoffen, vast, vloeibaar en gas, verbruik van stoffen, veiligheid met stoffen en massa, volume en dichtheid.
    Leerniveau
    VMBO gemengde leerweg, 2; VMBO gemengde leerweg, 3; VMBO theoretische leerweg, 4; VMBO theoretische leerweg, 2; VMBO theoretische leerweg, 3; VMBO gemengde leerweg, 4;
    Leerinhoud en doelen
    Materie; NaSk; Stoffen om ons heen; Eigenschappen; Natuurkunde;
    Eindgebruiker
    leerling/student
    Moeilijkheidsgraad
    gemiddeld
    Trefwoorden
    arrangeerbaar, dichtheid, eigenschappen van stoffen, nask, stercollectie, vast, veiligheid, vloeibaar, vmbo kb, volume

    Gebruikte Wikiwijs Arrangementen

    VO-content NaSk. (2020).

    Eigenschappen vmbo234

    https://maken.wikiwijs.nl/165267/Eigenschappen_vmbo234

    VO-content NaSk. (2020).

    Massa-Volume-Dichtheid vmbo234

    https://maken.wikiwijs.nl/165271/Massa_Volume_Dichtheid_vmbo234

    VO-content NaSk. (2020).

    Vast-vloeibaar-gas vmbo234

    https://maken.wikiwijs.nl/165268/Vast_vloeibaar_gas_vmbo234

    VO-content NaSk. (2020).

    Veiligheid vmbo234

    https://maken.wikiwijs.nl/165270/Veiligheid_vmbo234

    VO-content NaSk. (2020).

    Verbruik stoffen vmbo234

    https://maken.wikiwijs.nl/165269/Verbruik_stoffen_vmbo234

  • Downloaden

    Het volledige arrangement is in de onderstaande formaten te downloaden.

    Metadata

    LTI

    Leeromgevingen die gebruik maken van LTI kunnen Wikiwijs arrangementen en toetsen afspelen en resultaten terugkoppelen. Hiervoor moet de leeromgeving wel bij Wikiwijs aangemeld zijn. Wil je gebruik maken van de LTI koppeling? Meld je aan via info@wikiwijs.nl met het verzoek om een LTI koppeling aan te gaan.

    Maak je al gebruik van LTI? Gebruik dan de onderstaande Launch URL’s.

    Arrangement

    Oefeningen en toetsen

    Materie en techniek

    IMSCC package

    Wil je de Launch URL’s niet los kopiëren, maar in één keer downloaden? Download dan de IMSCC package.

    QTI

    Oefeningen en toetsen van dit arrangement kun je ook downloaden als QTI. Dit bestaat uit een ZIP bestand dat alle informatie bevat over de specifieke oefening of toets; volgorde van de vragen, afbeeldingen, te behalen punten, etc. Omgevingen met een QTI player kunnen QTI afspelen.

    Versie 2.1 (NL)

    Versie 3.0 bèta

    Voor developers

    Wikiwijs lesmateriaal kan worden gebruikt in een externe leeromgeving. Er kunnen koppelingen worden gemaakt en het lesmateriaal kan op verschillende manieren worden geëxporteerd. Meer informatie hierover kun je vinden op onze Developers Wiki.

  • Wikiwijs is een dienst van