Thema Afweer

Intro

Afweercellen tellen
Vanaf je geboorte en eigenlijk al daarvoor wordt je lichaam belaagd door ziekteverwekkers, bacteriën, schimmels en virussen.

Om jezelf gezond te houden kun je veel maatregelen nemen. Maar de aanvallers veranderen steeds en dus moet de verdediging zich steeds aanpassen.
Met een flowcytometer kunnen artsen de aantallen cellen tellen die met de ziekteafweer bezig zijn.

In de volgende video zie je hoe een flowcytometer werkt. De video is in het Engels. Bespreek na het kijken het proces met een klasgenoot.

Hightech, om de oudste organismen op aarde te verslaan en je gezond te houden.
In dit hoofdstuk ga je kijken naar de verdedigingslinies tegen lichaamsvreemde indringers.

Wat ga ik leren?

Aan het eind van dit thema:

beschrijf ik de bouw, werking en functie van organen en cellen betrokken bij de afweer van de mens en ik licht hun onderlinge relatie.
beschrijf en verklaar ik de specifieke en aspecifieke afweer als reactie op lichaamsvreemde en lichaamseigen stoffen en cellen.
beschrijf ik de kenmerken van natuurlijke en kunstmatige immuniteit en van actieve en passieve immuniteit.
leg ik de werking van het HLA- en AB0-systeem en de rhesusfactor uit.
herken ik de afweermechanismen van planten.

Deelconcepten
Huid en slijmvliezen, bloed, lymfe, milt, lymfeknopen, macrofagen, humorale en cellulaire respons, T- en B-cellen, antigenen en antistoffen, lichaamseigen, lichaamsvreemd, mechanische en chemische afweer van planten, AB0-systeem, resusfactor, donor, acceptor, transplantatie, bloedtransfusie.

Wat kan ik al?

Wat weet je al over Afweer?
Lees de volgende Kennisbanken uit de onderbouw als opfrisser voor dit thema.

Bloed en lymfe - onderbouw

Infectie bacteriën en virussen - onderbouw

Maak de oefening hieronder. Hoeveel weet jij nog?

Wat ga ik doen?

Het thema Afweer bestaat uit de volgende onderdelen.
In de tabel staat per activiteit hoeveel SLU je ongeveer nodig hebt.

Activiteit	Aantal SLU
Inleiding
Wat kan ik straks?	0,5
Wat kan ik al?	2
Wat ga ik doen?	0,5
Modules
Module: Afweer	8
Module: Een gevaarlijk drietal	8
Module: Mens 2.0	8
Afsluiting
Samenvattend	1
Examenvragen	1
Terugkijken	0,5
Totaal:	29 à 30

Modules

Afweer

Intro

Op verschillende manieren kan een organisme zich tegen aanvallen van andere organismen verdedigen. Hoe kleiner die aanvallers, hoe specifieker de verdediging moet zijn. Om niet ziek te worden heeft ons lichaam een groot aantal ‘verdedigingswerken’ in stelling gebracht. Je huid is daarvan een voorbeeld.
Door het nuttige met het aangename te combineren kan zo’n uiterlijke barrière er ook nog mooi uitzien. Onderhuids is pas echt sprake van een afweerstelsel dat al van voor je geboorte actief is. Met allerlei middelen kunnen we de verdediging ook nog aanpassen aan de aanvallers die ons bedriegen.

Eindproduct
Voor deze module heb je de keuze uit twee verschillende informatieboekjes:

Brandwonden.
Het boekje is bedoeld als voorlichtingsmateriaal voor mensen die in de thuissituatie met brandwonden te maken krijgen.
Huidverzorgingsproducten.
In het boekje maak je duidelijk wat de voor- en nadelen zijn van het gebruik van huidverzorgingsproducten voor het functioneren van je huid.

Wat ga ik leren?

Leerdoelen
Aan het eind van deze module kan ik:

de verschillende organen die een rol bij de afweer spelen herkennen.
de functies van de huidlagen en hun onderdelen omschrijven.
de werking van de huid bij de regeling van de temperatuur omschrijven.
de gebeurtenissen bij een ontstekingsreactie noemen.
de begrippen a-specifieke en specifieke afweer uitleggen.
het verband tussen borstvoeding en vaccinatie uitleggen.
uitleggen welke verschillen er zijn tussen aangeboren en verworven immuniteit.
toepassingen van actieve en passieve immunisatie herkennen.
voorbeelden van chemische en mechanische afweer bij planten noemen.

Deelconcepten
Huid en slijmvliezen, bloed, lymfe, milt, lymfeknopen, macrofagen, humorale en cellulaire respons, macrofagen, T- en B-cellen, antigenen en antistoffen, lichaamseigen, lichaamsvreemd, mechanische en chemische afweer van planten.

Wat ga ik doen?

Aan de slag
Stap		Inhoud
Stap 1		Wat is natuurlijk immunisatie? Waarom wordt door het geven van borstvoeding de natuurlijk afweer van baby vergroot?
Stap 2		Wat zijn voorbeelden van ziekteverwekkers?
Stap 3		Wat wordt bedoeld met A-specifieke afweer?
Stap 4		Wat is actieve immunisatie? Was is het doel van het rijksvaccinatie programma van het RIVM?
Stap 5		Hoe zit het met de afweer bij planten?
Afronding
Onderdeel
Kennisbank		Alle Kennisbankitems uit deze module.
Eindopdracht		Ik maak een informatieboekje over brandwonden of huidverzorgingsproducten.
Terugkijken		Terugkijken op de opdracht.

Tijd
De belasting voor deze module is ongeveer 8 SLU.

Aan de slag

Stap 1: Borstvoeding of de fles?

Je lichaam kan op verschillende manieren afweer tegen ziekteverwekkers opbouwen. Je noemt het opbouwen van afweer immunisatie. Dat kan op natuurlijke en op een kunstmatige manier. Natuurlijke immunisatie ontstaat doordat je, al van voor je geboorte, afweerstoffen tegen bepaalde ziekteverwekkers krijgt.

Lees in de kennisbank.

Afweersysteem

Stap 2: Ziekteverwekkers

Je lichaam kan op veel verschillende manieren op een aanval reageren. De verdediging is aangepast aan de aanval.

Bestudeer de items uit de Kennisbank.

Ziekteverwekkers

De verdedigingslinies

Aangeboren of verworven

Maak de oefeningen.

Stap 3: A-specifieke afweer

Wanneer je huid kapot gaat kunnen aanvallers gemakkelijk binnendringen. Als een splintertje, of iets anders scherps, door je huid dringt dan probeert je lichaam dat vreemde voorwerp zo snel mogelijk te verwijderen.
De meegekomen bacteriën moeten vernietigd worden.

Maak de oefeningen:

Oefening: Romeinse begrippen

0 %

De Romeinen gebruikten de begrippen calor, dolor, tumor en rubor voor de onderdelen van het ontstekingsproces. Beantwoord nu de vragen:

Algemene informatie

Titel: Romeinse begrippen
Aantal vragen
Maximaal te behalen punten
Punten nodig om te slagen

Naam Vul je naam in om verder te kunnen gaan.

Start

Vorige Einde Volgende

De onderstaande antwoorden moet je zelf nakijken; vergelijk jouw antwoorden met de goede antwoorden, en geef aan in welke mate jouw antwoorden correct zijn.

Vraag

Juist antwoord / Uitleg

Gegeven antwoord

Straks nakijken op de afgedrukte evaluatie

Vraag

Lees nu uit de Kennisbank.

Afweer

Maak de oefening "Splinter".

Bestudeer uit de Kennisbank.

A-specifieke afweer

Maak één van de volgende drie opdrachten.

Stap 4: Actieve immunisatie

Vanaf je babytijd ben je aan aantal keren ingeënt tegen bepaalde gevaarlijke ziektes. Veel mensen krijgen jaarlijks de griepprik en in 2021 werd het grootste deel van onze volwassen bevolking gevaccineerd tegen Covid-19.
Daarnaast krijgen alle jongeren in ons land krijgen op een bepaalde leeftijd ook de mogelijkheid om zich te laten inenten tegen HPV. In eerste instantie werd deze prik alleen aan meisjes gegeven. Maar vanaf 2022 is hij ook voor jongens en toegevoegd aan de vaccinatie die alle 9-jarigen krijgen.

Bekijk de volgende animaties over de HPV-prik.

Lees in de Kennisbank:

Immuunsysteem

Maak de oefening "Actieve immunisatie".

Maak ook de volgende oefening.

Stap 5: Afweer bij planten

Niet alleen dieren, ook planten verweren zich tegen aanvallers. Wel eens door een brandnetel aangevallen? Je hoeft de stengel van de plant maar aan te raken of een vervelende jeuk is het gevolg.

Hoe zorgt de brandnetel ervoor dat jij zo’n jeuk krijgt? Waartegen verdedigt de plant zich? Soms lukt het niet zo goed met die verdediging, dan is een opgevreten slaplant of een afgegraasde border met hosta’s het gevolg. Hadden ze maar wat minder smakelijk moeten zijn! Planten verdedigen zich, net als dieren, tegen verschillende aanvallen.

Bestudeer in de Kennisbank.

Afweer bij planten

Maak de oefeningen.

Afsluiting

Samenvattend

Afweersysteem

Ziekteverwekkers

De verdedigingslinies

Aangeboren of verworven

Afweer

A-specifieke afweer

Immuunsysteem

Afweer bij planten

Eindopdracht

Je gaat beginnen aan de afronding. De onderstaande opdracht maak je met de hele klas. Je kunt de verschillende taken onderling verdelen.

Je maakt een informatieboekje over brandwonden òf over huidverzorgingsproducten. Aan bod komen de volgende onderwerpen:

Brandwonden

de bouw en functies van de lagen van de huid.
de verschillen tussen de drie brandwondengradaties.
EHBO bij 1e, 2e en 3e -graads brandwonden.
voorzorgsmaatregelen om de kans op brandwonden te verkleinen.
wat er in de verbanddoos dient te zitten om brandwonden goed te kunnen verzorgen.

Huidverzorgingsproducten

De bouw en functie van de huidlagen.
De verschillende soorten verzorgingsproducten (bescherming/voeding/veroudering).
De al dan niet bewezen effectiviteit van de producten.

Zorg ervoor dat alle leerlingen een boekje krijgen.
Overleg met je docent over de beoordeling van je boekje.
Misschien kun je het informatieboekje over brandwonden ook door een plaatselijke EHBO-afdeling bij de beoordeling inschakelen.

Beoordeling
Bij de beoordeling van het boekje let de docent op dat:

de gegeven informatie biologische correctheid is.
de informatie aansluit bij de (door jouw gekozen) doelgroep.
de informatie in correct Nederlands is geschreven.
het boekje op een creatieve manier is vormgegeven.
de afbeeldingen passen bij de boodschap.

Folder maken

Met maken van een folder presenteer je kennis die je hebt opgedaan aan anderen.

Terugkijken

Kan ik wat ik moet kunnen?

Lees de leerdoelen van deze module nog eens door.
Kun je wat je moet kunnen?

Hoe ging het?

Tijd
Voor deze module stond een studiebelasting van 8 SLU.
Ben je ongeveer die tijd met de module bezig geweest.
Welke stap kostte het meeste tijd?

Inhoud
Schrijf twee dingen op die je geleerd hebt tijdens het maken van de module.
Eindopdracht
Bij de eindopdracht kon je kiezen tussen twee verschillende onderwerpen. Wat maakte dat jij koos voor brandwonden of huidverzorging? Ben je achteraf blij me je keuze?