Thema Water

Thema Water

Vooraf

In het begin van de 17e eeuw kreeg Jan Adriaenszoon Leeghwater de taak om de Beemster droog te leggen. De Beemster was toen een groot meer. Amsterdamse kooplieden wilden de polder droogleggen om er voedsel te kunnen verbouwen. De Beemster is een goed voorbeeld van hoe Nederlanders grote delen van Nederland zelf hebben ‘gemaakt’. In deze opdracht kijk je naar de drooglegging van de Beemster, maar de opdracht had ook over een andere inpoldering kunnen gaan. Centraal staat de omgang van Nederland met het water.

 

Eindproduct

Je rondt deze opdracht af met het maken van een ‘woordenwolk’ met als titel Nederland waterland.

 

Alleen of samen?

Deze opdracht doe je samen met een klasgenoot.

 

Tijd:

Voor deze opdracht heb je 2 lesuur nodig.

Stap 1: NAP

NAP

NAP betekent Normaal Amsterdams Peil. Het is de referentiehoogte waaraan hoogtemetingen in Nederland worden gerelateerd. Voor het gemak wordt het NAP gelijkgesteld aan het gemiddeld zeeniveau.Bekijk de twee kaartjes. Klik op de kaartjes voor een vergroting.Op het linkerkaartje zie je welk deel van Nederland onder NAP ligt. Op het rechter kaartje zie je hoe Nederland er hoe Nederland er nu uitziet.

Vergelijk de kaartjes goed. Zou de stad of het dorp waarin je woont bestaan als er in Nederland geen dijken en waterkeringen zouden zijn?

Stap 2: Inpolderen

Inpolderen 

De Werelderfgoedlijst is een lijst met gebouwen, gebieden en evenementen die uniek zijn als onvervangbaar worden beschouwd. De Beemster staat op deze lijst. Deze droogmakerij uit 1612 kan als voorbeeld worden gezien van hoe de Nederlanders zelf land hebben ‘gemaakt’.

Bekijk onderstaande afbeeldingen en filmpjes±

 

  • kaart landaanwinning vanaf 1300
  • SchoolTV Beeldbankclip: Werelderfgoed De Beemster
  • SchoolTV Beeldbankclip: De molengang
  • Videofragment: Water: vriend of vijand
  • Droogmakerijen

 

1. Maak tijdens het kijken naar de verschillende onderdelen een lijst met minimaal twintig woorden die te maken Nederland waterland.?

2. Schrijf tijdens het bekijken van de filmpjes de belangrijkste punten op.

3. Hoe gaat het droogmaken van een meer in zijn werk?

Landaanwinning na 1300
Landaanwinning na 1300

Beemster: Werelderfgoed

Molengang

Water, vriend of vijand?

Droogmakerijen

Stap 3: Woordenwolk

Van een tekst van internet is een 'woordenwolk' gemaakt. In een woordenwolk geldt dat hoe vaker een woord voorkomt in het artikel, hoe groter het woord in de wolk staat.

Bespreek de woordenwolk hieronder met een klasgenoot.

  • Wat zijn de belangrijkste woorden?
  • Wat is volgens jullie het onderwerp van de tekst die is gebruikt voor het maken van de woordenwolk?
Klik op het plaatje voor een vergroting
Klik op het plaatje voor een vergroting

Stap 4: De Beemster

Lees de tekst en bekijk het Klokhuis filmpje

 

De Beemster in Noord-Holland staat op de lijst van Werelderfgoed. Deze drooggemalen polder uit 1612 is een goed voorbeeld van hoe Nederlanders grote delen van Nederland zelf hebben ‘gemaakt’. Door de natuur te veranderen, hebben de mensen het land vorm gegeven.

Eerst kleine stukjes land, tenslotte de Flevopolder

Het winnen van land begon al in de Middeleeuwen. Rond kleine stukjes land die steeds onderliepen, werden dijken gebouwd. Vanaf de 16e eeuw waren het geen kleine stukjes land meer, maar werden hele meren drooggelegd. Daar hoort de Beemster ook bij. Tenslotte werden in de 20e eeuw de Flevopolders en de Maasvlakte aangelegd.

Met 43 molens pompten ze het meer leeg

In 1607 besloot een groep Amsterdamse kooplieden en burgemeesters de Beemster droog te leggen. De Beemster was toen een groot meer. Ze wilden dat om er geld aan te verdienen en omdat de polder gebruikt kon worden om voedsel te verbouwen. Amsterdam groeide razendsnel en er was steeds meer voedsel nodig.
Rond het meer werd een hoge, stevige dijk van 38 kilometer lang gelegd. Daaromheen werd een kanaal (een soort heel brede sloot) gelegd. Daarna begon het leegpompen van het meer, met maar liefst 43 windmolens.

Alles werd netjes rechtgemaakt

De bouw en het plaatsen van de molens was de taak van Jan Adriaenszoon Leeghwater. Onder zijn leiding werden molengangen gebouwd. Een molengang is een rij molens, die - steeds een stapje hoger - het water van het meer in een paar keer naar de ringvaart overbrengen.
In 1612 was het meer droog. Nu konden ze beginnen om het ‘nieuwe’ land in te richten. Er werden wegen aangelegd, sloten gegraven en boerderijen gebouwd. Alles gebeurde volgens een strak rechtlijnig patroon. Aan deze ordelijke indeling van het land heeft de Beemster zijn roem te danken.

Molens zorgen voor het waterpeil

Aan het waterbeheer in de Beemster is in de eeuwen daarna nog volop geknutseld. Lange tijd zorgden molens ervoor dat de bewoners droge voeten hielden. Maar ook dat het waterpeil in de polder geschikt was voor de landbouw. In de late 19e eeuw werden de molens vervangen door gemalen (grote pompen) die eerst op stoom, en later op dieselolie draaiden. Nu zorgen elektrische pompen en computers voor het waterbeheer.

Nu gaat er ook water de polder in

De Beemster is verdeeld in meer dan vijftig stukjes land. Elk stuk land heeft zijn eigen waterpeil. Landbouwers willen graag een laag waterpeil onder hun akkers. Dorpsbewoners juist een hoog peil, omdat anders de palen onder de huizen kunnen verrotten. Het ideale waterpeil voor veeboeren zit daar tussenin.
Vroeger werd er alleen water weggepompt om problemen te voorkomen. Tegenwoordig wordt er ook weleens water ingepompt. In droge perioden krijgt de Beemster zoetwater uit het IJsselmeer.

Kokhuis de Beemster

Stap 5: Eindproduct

Je gaat nu zelf een woordenwolk maken. Zoek op internet een tekst van ongeveer 200 woorden die gaat over de Nederland waterland.Selecteer de tekst van het artikel en ga dan naar één van de volgende websites:

 


Maak op één van de sites een woordenwolk.

Bevat de woordenwolk die je had verwacht?

Staan er woorden niet in of staan sommige woorden er kleiner (of juist groter) in dan je had verwacht?

Kies de belangrijkste woorden uit je woordenwolk en maak met die woorden één zin die de hoofdgedachte van de tekst weergeeft.

Stap 5: Beoordeling

Klaar?

Laat de woordenwolk beoordelen door je docent.


Beoordeling

Je docent beoordeelt de woordenwolk op inhoud en vormgeving.Het moet duidelijk zijn dat de woordenwolk gaat over de omgang van Nederland met het water.En de woordenwolk moet er goed verzorgd uitzien.

  • Het arrangement Thema Water is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet. Wikiwijs is hét onderwijsplatform waar je leermiddelen zoekt, maakt en deelt.

    Auteur
    Anne Hermens
    Laatst gewijzigd
    07-12-2015 16:07:56
    Licentie

    Dit lesmateriaal is gepubliceerd onder de Creative Commons Naamsvermelding 3.0 Nederlands licentie. Dit houdt in dat je onder de voorwaarde van naamsvermelding vrij bent om:

    • het werk te delen - te kopiëren, te verspreiden en door te geven via elk medium of bestandsformaat
    • het werk te bewerken - te remixen, te veranderen en afgeleide werken te maken
    • voor alle doeleinden, inclusief commerciële doeleinden.

    Meer informatie over de CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

    Aanvullende informatie over dit lesmateriaal

    Van dit lesmateriaal is de volgende aanvullende informatie beschikbaar:

    Eindgebruiker
    leerling/student
    Moeilijkheidsgraad
    gemiddeld

    Bronnen

    Bron Type
    Beemster: Werelderfgoed
    http://www.schooltv.nl/share/WO_NTR_427736     		Link
    Molengang
    http://www.schooltv.nl/share/WO_NTR_427736     		Link
    Water, vriend of vijand?
    https://youtu.be/U0zVq9dnEb4     		Link
    Droogmakerijen
    https://youtu.be/fXu4kTxFEwI     		Link
    Kokhuis de Beemster
    http://player.ntr.nl/index.php?prid=NPS_1200699&width=430&height=241&showTitlebar=false     		Link

    Gebruikte Wikiwijs Arrangementen

    StudioVO, VO-content. (z.d.).

    Water - Nederland Waterland

    https://maken.wikiwijs.nl/45134/Water___Nederland_Waterland

  • Downloaden

    Het volledige arrangement is in de onderstaande formaten te downloaden.

    Metadata

    LTI

    Leeromgevingen die gebruik maken van LTI kunnen Wikiwijs arrangementen en toetsen afspelen en resultaten terugkoppelen. Hiervoor moet de leeromgeving wel bij Wikiwijs aangemeld zijn. Wil je gebruik maken van de LTI koppeling? Meld je aan via info@wikiwijs.nl met het verzoek om een LTI koppeling aan te gaan.

    Maak je al gebruik van LTI? Gebruik dan de onderstaande Launch URL’s.

    Arrangement

    IMSCC package

    Wil je de Launch URL’s niet los kopiëren, maar in één keer downloaden? Download dan de IMSCC package.

    Voor developers

    Wikiwijs lesmateriaal kan worden gebruikt in een externe leeromgeving. Er kunnen koppelingen worden gemaakt en het lesmateriaal kan op verschillende manieren worden geëxporteerd. Meer informatie hierover kun je vinden op onze Developers Wiki.

  • Wikiwijs is een dienst van