2P2 - Energietransitie

2P2 - Energietransitie

AK - Ontstaan van grondstoffen

Introductie en leerdoelen

We gebruiken steeds meer energie en die halen we vooral uit fossiele brandstoffen. De vraag is hoe lang we daarmee kunnen doorgaan. Fossiele brandstoffen hebben als nadeel dat ze op kunnen raken. We gaan al steeds meer alternatieven inzetten en de technologische ontwikkelingen staan niet stil. Tijdens deze les onderzoeken we zowel fossiele brandstoffen als duurzame energiebronnen. En kernenergie, tot welke categorie behoort dat?

Het project energietransitie begint bij delfstoffen (waaronder energiebronnen). We gaan ontdekken wat de noodzaak is van energietransitie door in te zoomen op de volgende leerdoelen:

  • Je beschrijft het ontstaan van fossiele brandstoffen (aardolie, steenkool en aardgas)
  • Je noemt de nadelen van het gebruik van fossiele brandstoffen vanuit de fysische en sociaal-culturele dimensie.
  • Je verklaart de noodzaak van energietransitie

 

Fossiele brandstoffen

Bekijk de video, neem de informatie van de les tot je en gebruik indien nodig het internet voor het beantwoorden van de volgende vragen.

Aardolie

Onderstaande tekst gaat over de winning van olie. Lees de tekst voordat je de volgende vraag gaat beantwoorden.

Winning duurder

Het energiegebruik stijgt nog steeds wereldwijd. We gebruiken ook nog steeds meer fossiele energiebronnen.
Het vraagt nogal wat van de bedrijven die deze energiebronnen winnen om de stijgende vraag bij te houden.
Een van de redenen waarom de olie zoveel duurder is geworden, is het opraken van de makkelijk winbare olie. Een belangrijk deel van de olie op de markt komt uit bronnen op moeilijk bereikbare plaatsen, het poolgebied of de open oceaan. Er moet eerst enorm veel geld worden uitgegeven voor je olie uit een olieveld kunt halen dat op 1500 meter diepte in zee ligt en bovendien 2000 kilometer van de dichtstbijzijnde kust ligt.

Ook kost het veel geld om olie uit teerzanden in Canada te halen. Men zegt dat het loont om dat te doen, omdat de prijs van olie nu hoog is. Maar wat men nooit zegt, is dat olie uit teerzanden duur is omdat de winning ervan veel geld kost.

Bron: https://zapruder.nl/portal/artikel/olie_en_energiebulletin_week 28

 

Aardgas

Aardgas bestaat in verschillende vormen en kan op verschillende manieren gewonnen worden. Schaliegas is gas dat ligt opgesloten tussen harde, kleisteenachtige lagen in de bodem. Er zijn speciale boortechnieken nodig om dit gas uit de bodem te halen. Het gas dat in Nederland te vinden is, is ontstaan vanuit steenkool.

 

Bezoek de website van de nam voor het maken van de volgende opdrachten.

De link naar de website is: https://www.nam.nl/gas-en-olie.html

 

Ontstaan aardgas (video zonder geluid)

Samenvattend

De leerdoelen van vandaag ga je in deze samenvatting beantwoorden. Om dit te kunnen doen volgt er eerst een vraag over de geografische dimensies. 

Ontstaan aardgas (video zonder geluid)

AK - Noodzaak energietransitie

Introductie en leerdoelen

Grondstoffen zijn de stoffen die nodig zijn om producten te maken. Jij gebruikt enorm veel grondstoffen! Niet dat jij ze zelf verbruikt, maar de grondstoffen zijn nodig om de gebruiksgoederen te maken. Grondstoffen is één van de dingen waar je delfstoffen voor kunt gebruiken. Je kunt delfstoffen ook gebruiken als brandstof of als bouwmateriaal. Wat weet jij eigenlijk van delfstoffen, grondstoffen en energie? In dit project, in deze les, leer je meer over delfstoffen.

Het project energietransitie begint bij delfstoffen (waaronder energiebronnen). We gaan ontdekken wat de noodzaak is van energietransitie door in te zoomen op de volgende leerdoelen:

  • Je kunt met behulp van atlaskaarten belangrijke vindplaatsen van delfstoffen aangeven;

  • Je noemt de nadelen van het gebruik van fossiele brandstoffen vanuit de fysische en sociaal-culturele dimensie;

  • Je verklaart de noodzaak van energietransitie.

 

Delfstoffen

Delfstoffen

Delfstoffen zijn gesteenten en mineralen die we uit de grond halen en nuttig zijn voor mensen. Het winnen van delfstoffen door mijnbouw wordt exploratie genoemd. Een delfstof is een natuurlijke hulpbron die, nadat het gewonnen is, nog verder bewerkt moet worden. Delfstoffen kunnen in verschillende soorten voorkomen. Grofweg zijn er drie categorieën:

  • Metalen zoals ijzer, goud en aluminium
  • Fossiele brandstoffen zoals aardolie, aardgas en steenkool
  • Diverse grondstoffen zoals zout, grind en kalksteen.

 

De toepassing van delfstoffen is heel verschillend. De toepassing van delfstoffen kun je onderverdelen in brandstoffen, bouwmaterialen en grondstoffen. Of delfstoffen gewonnen worden is afhankelijk van een aantal factoren. Een van de belangrijkste factoren is of de stof economisch winbaar is. De kosten van de exploitatie moeten lager zijn dan de opbrengst, anders is het economisch niet rendabel om de delfstof te winnen. Daarnaast moet de delfstof technisch winbaar zijn. Dat wil zeggen: Het moet technologisch mogelijk zijn om de delfstof te exploiteren. Voor sommige delfstoffen is het nog niet bekend hoe deze het beste uit de natuur gehaald kunnen worden. Sommige delfstoffen zitten te diep in de grond, op een afgelegen plek, onder de zee of bevinden zich op of in een steile helling. Sommige delfstoffen zijn recyclebaar. Dat wil zeggen dat ze na gebruik nog een keer gebruikt kunnen worden. Tot slot spelen ook de politieke factoren mee in het winnen van delfstoffen. Veel landen hebben regels opgesteld wat betreft de winning van delfstoffen.

Energiebronnen

Traditionele energiebronnen zijn bruinkool, steenkool, olie en gas. Het zijn brandstoffen die lang geleden zijn ontstaan uit resten van planten en dieren. De brandstoffen worden fossiele brandstoffen genoemd. Het nadeel van het gebruik van deze energiebronnen is dat ze eindig zijn, ze raken op. Ook zijn ze niet goed voor het milieu, omdat ze grote hoeveelheden broeikasgassen uitstoten in de vorm van CO2. De uitstoot van deze broeikasgassen zorgen voor een klimaatverandering.

 

De traditionele grondstoffen kunnen makkelijk of juist moeilijker uit de grond gehaald worden. Aardolie en aardgas dat je kunt winnen zonder veel 'gedoe' noem je conventionele olie en gas. Bij de vorming van olie en gas is er sprake van een moedergesteente van waaruit de olie en gas wordt gevormd. Vaak ontsnapt de olie en gas en drijft het naar boven tot het een ondoordringbare laag bereikt. De olie en het gas worden bewaard in het reservoirgesteente. Voor aardolie en aardgas waarbij je dure technieken nodig hebt om het te kunnen winnen gebruik je de term niet-conventionele olie of gas. Hierbij zit de olie en het gas vaak opgesloten in het harde moedergesteente, de plek waar de vorming van olie en gas begint. Het is dan nodig om het moedergesteente te kraken (dit noem je fracking). Onder hoge druk en temperatuur wordt een mengsel van water, zand en chemicaliën in het gesteente gespoten, waardoor er scheurtjes ontstaan en olie en gas vrijkomen.

 

De groei van de wereldbevolking zorgt ervoor dat de vraag naar energiebronnen toeneemt. Met een toenemende vraag gaat de prijs van een product stijgen. Dit maakt het aantrekkelijk om op zoek te gaan naar technologische ontwikkelingen die de exploitatie van delfstoffen goedkoper of gemakkelijker kan maken. Delfstoffen die eerder niet-winbaar waren worden ineens wel mogelijk om te winnen. Op dit moment wordt er bijvoorbeeld veel dieper geboord naar aardolie dan aan het begin van de Industriële revolutie.

Samenvattend

Het project energietransitie begint bij delfstoffen (waaronder energiebronnen). Je hebt de afgelopen lessen gewerkt aan de onderstaande leerdoelen. Beantwoord deze leerdoelen voor jezelf en maak daarna de laatste opdracht.

 

  • Je kunt met behulp van atlaskaarten belangrijke vindplaatsen van delfstoffen aangeven;

  • Je noemt de nadelen van het gebruik van fossiele brandstoffen vanuit de fysische en sociaal-culturele dimensie;

  • Je verklaart de noodzaak van energietransitie.

Ben je klaar met de stof, maar is de les nog niet afgelopen? Vorm dan een mening of kernenergie behoort tot de duurzame of niet-duurzame energiebronnen. Bekijk de video en bepaal jouw standpunt. 

Kernenergie

AK - Vergelijking energiebronnen

Introductie en leerdoelen

Bron: https://themasites.pbl.nl/o/energietransitie/#

Het doel voor 2050: Veel lagere CO2-uitstoot

De klimaattop in Parijs (COP21) eind december 2015 heeft een akkoord opgeleverd. Het is door velen toegejuicht als een zeer belangrijke stap naar het beperken van klimaatverandering. Maar wat betekent het klimaatakkoord voor Nederland en vooral voor de manier waarop we met energie omgaan?

Beleid duurzame energie

In alle belangrijke Nederlandse beleidsnota’s en kabinetsplannen van de laatste jaren, inclusief het Energieakkoord en het Energierapport, staat dat het energiesysteem van de toekomst duurzaam moet zijn. Maar wat 'duurzaam' precies is, daarover verschillen de meningen. Zeker, schoon, betaalbaar, kansrijk. Mooi klinkende ambities, maar het kan nog van alles betekenen.

Kiezen voor nieuwe energiesystemen

De klimaatambities uit Parijs betekenen dat vooral het energiesysteem ingrijpend moet worden veranderd (de energietransitie), ook in Nederland. De uitstoot van broeikasgassen moet in de periode tot 2050 vergaand worden verminderd. Dat is geen eenvoudige opgave. Bovendien kan het niet altijd win-win zijn. Er moeten prioriteiten worden gesteld, keuzes worden gemaakt.

Een transitie vergt een brede maatschappelijke omslag. Daarbij is weerstand te verwachten van vaak sterke partijen die hun macht, geld en belangen ontlenen aan het huidige systeem. Bovendien leggen de langetermijnbelangen het gemakkelijk af tegen kortetermijnbelangen.

Leerdoelen

De energietransitie waar vandaag de dag over gesproken wordt, is de overgang van het gebruik van fossiele brandstoffen als energiebron naar duurzame energiebronnen. Er zijn verschillende soorten duurzame energiebronnen. Tijdens de komende lessen ga je voor deze energiebronnen onderzoeken. De leerdoelen hierbij zijn:

 

  • Je legt van duurzame energiebronnen uit hoe deze energiebron werkt: Hoe ga je van de bron naar energie?
  • Je beschrijft van iedere duurzame energiebron minimaal drie voordelen in het gebruik ervan.
  • Je beschrijft van iedere duurzame energiebron minimaal drie nadelen in het gebruik ervan.
  • Je vormt een beargumenteerde mening over welke duurzame energiebron de beste keus is voor de toekomst.

Duurzame energiebronnen

Zonne-energie

De energie van de zon wordt meestal op twee manieren opgevangen: met zonnepanelen en met zonnecollectoren. Zonnepanelen zetten zonne-energie rechtstreeks om in elektriciteit. Zonnecollectoren vangen de warmte van de zon op en gebruiken deze om water te verwarmen.

Zonnepanelen en zonnecollectoren worden meestal op de daken van huizen, stallen, kantoren of fabrieken geplaatst. Dit kost veel geld, maar die uitgave verdient zichzelf steeds sneller terug. Dat komt doordat zonnepanelen steeds goedkoper gemaakt kunnen worden en de energieopbrengst ervan hoger is.

Windenergie

In Nederland staan al aardig wat windmolens, op het land en op zee. Om nog meer energie uit wind te halen, heeft de regering plannen voor een flinke uitbreiding van het aantal windmolens. Met name in de Noordzee kunnen nog een aantal windmolenparken gebouwd worden.

 

Op de website van het CBS staan de meest recente gegevens over het produceren en gebruiken van windenergie. Gebruik deze website voor het beantwoorden van de volgende vraag.

Biomassa

Biomassa is afval van planten of dieren (organisch afval) of de oogst van speciaal voor biomassa geteelde gewassen. Uit biomassa krijg je energie door het te verbranden.

Biomassa wordt vooral meegestookt in kolencentrales of gebruikt in aparte biomassa-centrales. Biomassa wordt steeds meer toegepast in het opwekken van duurzame energie. RWE heeft een video gemaakt over hoe dit precies in zijn werk gaat.

Biomassa (RWE)

Aardwarmte

Aardwarmte ontstaat in de kern van de aarde. Bodemwarmte is afkomstig van de zon.

Bodemwarmte is warmte die de zon aan het aardoppervlakte heeft afgegeven. Die bodemwarmte halen we uit het water in de bodem tot een diepte van hoogstens 300 meter.

Aardwarmte is warmte van de aarde zelf, die komt uit diepere lagen. Grondwater wordt omhoog gehaald in een geothermische (geo = aarde, thermisch = warmte) centrale. Het aanleggen van dergelijke installaties is duur en daarom wordt er nog niet veel gebruik van gemaakt.

Bekijk de animatie.

 

Waterkracht

De mogelijkheden om energie uit waterkracht te halen zijn in Nederland niet groot.
De waterkrachtcentrales in onze rivieren leveren dan ook maar een kleine bijdrage aan onze energievoorziening.
We moeten het doen met de centrales die er nu zijn.

Bekijk de video over Energie uit water.

In Nederland wordt sinds 2015 bij de Oosterscheldedam ook energie opgewekt.
Die getijdencentrale haalt zijn energie uit de stroming van het water bij eb en vloed.

Deelopdracht: Poster energiebron

Posteropdracht

Maak in je projectgroep een poster waarin je één van de duurzame energiebronnen in kaart brengt. De energiebron die voor jouw groep van toepassing is wordt bepaald tijdens de les aardrijkskunde. Op jullie poster beantwoorden jullie in ieder geval de volgende vragen:

  • Hoe werkt de duurzame energiebron: Hoe ga je van bron naar energie?
  • Welke drie (of meer) voordelen heeft het gebruik van de duurzame energiebron?
  • Welke drie (of meer) nadelen heeft het gebruik van de duurzame energiebron?
  • Waarom is deze energiebron de beste keus voor de toekomst?

Bij het maken van een poster zijn er een aantal regels waar je aan moet voldoen.

  • Er is een thema en een titel voor de poster die duidelijk leesbaar zijn.
  • Er worden minimaal 5 afbeeldingen gebruikt die de tekst ondersteunen.
  • De tekstblokken zijn leesbaar en voldoen aan de juiste spelling- en interpunctieregels (gebruik van hoofdletters, leestekens, correcte spelling van woorden)
  • Het kleurgebruik is passend en zorgt ervoor dat alles leesbaar en zichtbaar is.
  • De namen van de makers, de naam van het project en de datum zijn aanwezig op de poster.
  • Er is aandacht voor cijfers, weetjes en andere informatie die de antwoorden op de vragen ondersteunen.

 

Lesplanning

Les Tijdens de les Einde van de les
Do 7-11

Kennismaking duurzame energiebronnen door het maken van wikiwijs-opdrachten

Algemene kennis duurzame energie vergroot

Energiebronnen verdeeld over projectgroepen
Ma 11-11 Informatie verzamelen specifiek van de duurzame energiebron van jouw projectgroep

Definitief ontwerp poster

Taakverdeling poster gemaakt
Vr 15-11 Poster maken van de duurzame energiebron van jouw projectgroep (expert-methode)

Poster af

Taakverdeling presentatie gemaakt
Week 18-11 Presenteren van de duurzame energiebron en verzamelen van informatie over de andere energiebronnen Van iedere duurzame energiebron eigenschappen genoteerd --> (nodig voor het eindproduct!)

 

 

Rubric

Wat

Hoe

Voldaan?

Beschrijven energiebron

  • Wat heb je nodig?
  • Hoe ontstaat energie?

Beschrijven (juiste spelling en interpunctie) en voorzien van passende afbeeldingen.

Beschrijven voordelen van het gebruik van de duurzame energiebron: Minimaal 3x

Beschrijven (juiste spelling en interpunctie) en voorzien van passende afbeeldingen.

Beschrijven nadelen van het gebruik van de duurzame energiebron: Minimaal 3x

Beschrijven (juiste spelling en interpunctie) en voorzien van passende afbeeldingen.

Cijfers, weetjes en andere informatie wat betreft het gebruik van de duurzame energiebron

Teksten, afbeeldingen, grafieken, tabellen, etc.

  • Minimaal 3x

Praktische details

  • Namen
  • Projecttitel
  • Datum
  • Thema
  • Titel

Verwerken op de voorkant van de poster.

Hulpbronnen onderzoek

Algemene informatie

Voor het vormgeven van de poster heb je verschillende informatiebronnen nodig. Hieronder zijn een aantal linkjes geplaatst naar interessante artikelen, cijfers en kaarten. Doe er je voordeel mee om deze informatie te gebruiken. Wanneer je zelf op onderzoek uitgaat, onderzoek dan ook altijd of de bron betrouwbaar is.

Windenergie

Zonne-energie

Biomassa

Aardwarmte

Kernenergie

Waterkracht

 

 

AK - Energietransitie (partijen)

AK - Duurzame oplossingen

  • Het arrangement 2P2 - Energietransitie is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet. Wikiwijs is hét onderwijsplatform waar je leermiddelen zoekt, maakt en deelt.

    Auteur
    John Dewey College
    Laatst gewijzigd
    04-11-2024 09:27:22
    Licentie

    Dit lesmateriaal is gepubliceerd onder de Creative Commons Naamsvermelding 4.0 Internationale licentie. Dit houdt in dat je onder de voorwaarde van naamsvermelding vrij bent om:

    • het werk te delen - te kopiëren, te verspreiden en door te geven via elk medium of bestandsformaat
    • het werk te bewerken - te remixen, te veranderen en afgeleide werken te maken
    • voor alle doeleinden, inclusief commerciële doeleinden.

    Meer informatie over de CC Naamsvermelding 4.0 Internationale licentie.

    Aanvullende informatie over dit lesmateriaal

    Van dit lesmateriaal is de volgende aanvullende informatie beschikbaar:

    Toelichting
    Dit is de wikiwijs pagina voor het vak aardrijkskunde behorend bij het project enerigetransitie.
    Eindgebruiker
    leerling/student
    Moeilijkheidsgraad
    gemiddeld

    Bronnen

    Bron Type
    Ontstaan aardgas (video zonder geluid)
    https://www.youtube.com/watch?v=IBY4wvbwlWE     		Video
    Ontstaan aardgas (video zonder geluid)
    https://www.youtube.com/watch?v=IBY4wvbwlWE     		Video
    Kernenergie
    https://player.ntr.nl/index.php?id=WO_NTR_15530588     		Video
    Biomassa (RWE)
    https://www.youtube.com/watch?v=9dMwnqCVs94     		Video

    Gebruikte Wikiwijs Arrangementen

    Wijnhorst, Jennifer. (z.d.).

    2P2 - Energietransitie

    https://maken.wikiwijs.nl/208439/2P2___Energietransitie

  • Downloaden

    Het volledige arrangement is in de onderstaande formaten te downloaden.

    Metadata

    LTI

    Leeromgevingen die gebruik maken van LTI kunnen Wikiwijs arrangementen en toetsen afspelen en resultaten terugkoppelen. Hiervoor moet de leeromgeving wel bij Wikiwijs aangemeld zijn. Wil je gebruik maken van de LTI koppeling? Meld je aan via info@wikiwijs.nl met het verzoek om een LTI koppeling aan te gaan.

    Maak je al gebruik van LTI? Gebruik dan de onderstaande Launch URL’s.

    Arrangement

    Oefeningen en toetsen

    Fossiele brandstoffen

    Windmolens

    IMSCC package

    Wil je de Launch URL’s niet los kopiëren, maar in één keer downloaden? Download dan de IMSCC package.

    QTI

    Oefeningen en toetsen van dit arrangement kun je ook downloaden als QTI. Dit bestaat uit een ZIP bestand dat alle informatie bevat over de specifieke oefening of toets; volgorde van de vragen, afbeeldingen, te behalen punten, etc. Omgevingen met een QTI player kunnen QTI afspelen.

    Versie 2.1 (NL)

    Versie 3.0 bèta

    Voor developers

    Wikiwijs lesmateriaal kan worden gebruikt in een externe leeromgeving. Er kunnen koppelingen worden gemaakt en het lesmateriaal kan op verschillende manieren worden geëxporteerd. Meer informatie hierover kun je vinden op onze Developers Wiki.

  • Wikiwijs is een dienst van