Thema: Ruimte

Inleiding

Klik voor de Nederlandse ondertiteling op het icoontje:

Al eeuwenlang verwonderen we ons als we naar de sterrenhemel kijken.
Hoe groot is het heelal? Hoe ver staan de sterren van ons weg? Zijn we alleen?
In dit onderwerp “ruimte” ervaar je dat je veel over ons zonnestelsel te weten kunt komen door goed naar de maan, de zon en de planeten te kijken.

Wat weet ik al?

Wat ga je leren?

Aan het eind van dit thema kan ik:

Maan

de fasen van de maan verklaren aan de hand van de beweging van de maan om de aarde.

Zon

uitleggen dat de zon elke dag opkomt en ondergaat.
uitleggen dat de zon opkomt in het oosten en ondergaat in het westen.
uitleggen dat de zon ’s zomers een hogere baan door de hemel beschrijft dan ’s winters.
het dag- en nachtritme en de seizoenen verklaren aan de hand van de beweging van de aarde om de zon.
de bouw van ons zonnestelsel beschrijven

Planeten

uitleggen dat de sterrenhemel ’s nachts een volledige omwenteling om de aarde lijkt te maken.
uitleggen dat de sterren onderling niet lijken te bewegen.
omschrijven hoe planeten bewegen t.o.v. de sterren.
de retrograde beweging van planeten beschrijven.
de retrograde beweging verklaren met zowel een geocentrisch (aarde centraal) als heliocentrisch (zon centraal) model.
de bouw van ons zonnestelsel (planeetbanen, maan-aardestelsel, satellieten) beschrijven.
uitleggen wat een model is en wat het nut van modelleren is.

Wat ga ik doen?

Het thema 'Ruimte' bestaat uit de volgende onderdelen:

Onderdeel		Beschrijving	Tijd in uren
Inleiding			1
	Maan	Je bekijkt de fasen van de maan en verklaart deze m.b.v. pingpongballetjes en waxinelichtjes.	2
	Zon	Je bekijkt de baan van de zon door de hemel in de zomer en in de winter en verklaart deze m.b.v. pingpongballetjes en waxinelichtjes.	2 à 3
	Planeten	Je gebruikt een app en ontdekt een planeet. Je bekijkt de bijzondere beweging die deze planeet maakt en leert dat deze beweging met meerdere modellen verklaard kan worden.	3 à 4
Afsluiting			0,5
Totaal			9 à 10

Zo werkt het

Iconen

Binnen het thema worden de volgende iconen gebruikt:

	Werk je alleen of samen met een klasgenoot?
	Hoelang ben je ongeveer met de opdracht bezig?
	Gebruik je logboek bij deze opdracht.

Logboek

Binnen het dit thema werk je met een logboek.
Dit logboek is als Googledocument beschikbaar.

De opdrachten in het logboek maak je in tweetallen.

Om het logboek in te kunnen vullen, maak je een kopie van het Googledocument en plaats je het in je eigen Google-omgeving. Aan het eind van het thema deel je het logboek met je docent.

Ga naar: Logboek 'Ruimte' - Googledoc

Opdrachten

Maan

Inleiding

“Alles heeft een natuurlijke verklaring. De maan is geen God, maar een grote steen, en de zon is een hete rots.”
- Anaxagoras

Ik ben Anaxagoras. Ik woon in Griekenland, zo’n 450 jaar voor Christus. Wij Grieken aanbidden vele goden. Heel normaal in mijn tijd, de Babyloniërs en Egyptenaren doen dat ook. Goden zorgen voor regen, voor de gewassen, voor kalme zeeën voor de handel en helpen bij het overwinnen van onze vijanden. Goden zijn het antwoord op alle vragen.

Bijzonder aan de tijd waarin ik leef is dat we voor het eerst verklaringen zoeken voor wat we om ons heen zien zónder deze aan Goden toe te kennen.

’s Nachts genieten wij van een fenomenale sterrenhemel. De zon en de maan, de sterren en planeten helpen ons navigeren en zijn de basis van onze kalender.

De maan fascineert mij. Ze ziet er steeds anders uit. Soms is ze in volle glorie te bewonderen. Op andere momenten zie je maar een klein sliertje van haar. Weer op andere momenten is ze helemaal verdwenen. Maar deze cyclus is voorspelbaar, de fasen van de maan herhalen zich elke maand.

Ik denk dat de maan geen God is, die ons ’s nachts verlicht, zoals velen anderen denken. Ik denk dat de maan gewoon een rots is, die ’s nachts het licht van de zon weerkaatst. En ik denk zelfs dat we, door goed naar de maan te kijken, kunnen bepalen hoe ze beweegt.

Kijk je mee?

Wat ga ik leren?

Leerdoelen

Aan het eind van deze opdracht kan ik:

de fasen van de maan verklaren aan de hand van de beweging van de maan om de aarde.

Wat ga ik doen?

Activiteiten

Aan de slag
		Activiteit
Waarnemen		Ik kijk naar de verschillende 'gezichten' van de maan.
Verklaren		Ik verklaar waarom de maan er niet steeds hetzelfde uitziet.
Theorie		Ik bestudeer de theorie over schijngestalten.
Verwerken		Ik beantwoord de verwerkingsvragen.
Terugkijken		Ik kijk terug op de opdracht.

Tijd
Voor deze opdracht staat ongeveer 2 uur.

Aan de slag

Stap 1: Waarnemen

Bekijk de video en maak de vragen

Bekijk het filmpje en maak vervolgens deze opdracht.

Stap 2: Verklaren

Je gaat verklaren waarom de maan er niet altijd hetzelfde uitziet.
Je gaat als volgt te werk:

Fase 1:
In tweetallen verklaar je de maanfasen m.b.v. attributen zoals een pingpongbal, een tennisbal en een waxinelichtje. Mocht je er niet uitkomen, kun je de pagina hulplijn bekijken.

Fase 2:
Je tweetal wordt gesplitst, er worden nieuwe tweetallen gevormd.

Fase 3:
In het nieuwe tweetal vertel je aan je teamlid hoe je de maanfasen verklaart. Je krijgt feedback van je teamlid. Gebruik daarbij deze feedbackkaart.

Fase 4:
Afsluitend vertelt je teamlid hoe hij/zij de maanfasen verklaard. Je geeft feedback met de feedbackkaart.
Je docent geeft aan in welke fase je zit en hoeveel tijd je nog hebt.

Feedbackkaart
Lever de kaart die jouw teamlid voor je heeft ingevuld in bij de docent.

Hulplijn: Verklaren

Hulplijnen bij de opdracht de maan: verklaren
Je gaat verklaren waarom de maan er niet altijd hetzelfde uitziet.

Ga in je uitleg in op:

Hoe verklaar je dat de maan ’s nachts licht lijkt te geven?
Hoe verklaar je dat je de maan soms niet kunt zien?
Hoe verklaar je dat je de maan soms half kunt zien?
Hoe verklaar je dat je de maan soms helemaal kunt zien?

Je gaat als volgt te werk:

Fase 1:
In tweetallen verklaar je de maanfasen m.b.v. attributen zoals een pingpongbal, een tennisbal en een waxinelichtje.

Kom je er echt niet uit? Gebruik dan de onderstaande tip.

Video: Volle maan
Video: De maancyclus

Stap 3: Theorie

De maan ziet er niet altijd hetzelfde uit.

Soms zie je de maan half verlicht. Soms zie je de maan helemaal verlicht.
En soms zie je slechts een klein streepje van de maan.
Deze verschillende gedaanten van de maan worden de verschillende fasen van de maan genoemd, of ook wel de schijngestalten.
Enkele schijngestalten van de maan hebben een naam.
Op het Noordelijk Halfrond zijn dit bijvoorbeeld:


Nieuwe maan	Eerste kwartier	Volle maan	Laatste kwartier

Dat de maan er niet altijd hetzelfde uitziet, is als volgt te verklaren:

De maan geeft zelf geen licht. De maan weerkaatst het licht van de zon.
De maan draait in ongeveer een maand om de aarde.
De zon verlicht alleen het deel van de maan dat naar de zon gekeerd is.
De andere helft is donker.

Als de aarde vrijwel tussen de zon en de maan staat, zie je de maan helemaal verlicht.
Het is dan volle maan.

Staat de maan, gezien vanaf de zon, naast de aarde, dan zie je een halve maan.
Dan staat de maan bijvoorbeeld in het eerste of het laatste kwartier.

Staat de maan tussen de aarde en de zon dan is alleen de achterkant van de maan verlicht.
Die zijde kun je vanaf de aarde niet zien. Het is dan nieuwe maan.

Stap 4: Verwerken

Maak de vragen.

Stap 5: Terugkijken

Kan ik wat ik moet kunnen?

Lees de leerdoelen van deze opdracht nog eens door.
Kun je wat je moet kunnen?

Hoe ging het?

Tijd
Voor de opdracht staat ongeveer 2 uur.
Ben je ongeveer 2 uur met de opdracht bezig geweest?

Waarnemen
Heb je bij 'Waarnemen' de video bekeken?
Kon je de vragen in de oefening maken na het kijken van de video?

Verklaren
Lukte het om de waarneming te verklaren?
Heb je de hulplijn gebruikt?

Verwerken
Wat was je score bij het beantwoorden van de verwerkingsvragen?
Ben je tevreden over die score? Zo nee, wat heb je gedaan om de score te verbeteren?