Kleuren

'Vandaag speelt team A in de witte shirts en witte broeken en team B speelt in de witte broeken en de witte shirts.’ Een dergelijke aankondiging hoor je nooit bij Studio Sport. Waarom niet? Omdat bij zo’n wedstrijd de fans van beide ploegen niet weten voor wie ze moeten juichen. Ook voor de neutrale kijker is er weinig aan en vermoedelijk snappen na verloop van tijd de spelers zelf ook niet meer welke kant ze op moeten spelen. Pas als de spelers door middel van gekleurde shirts duidelijk als team A of team B te herkennen zijn, kan het weer interessant worden. En als je dan die gekleurde shirts goed bekijkt, zie je steeds weer dezelfde kleuren: rood, geel, blauw, oranje, groen al wat minder en bruin of roze niet of nauwelijks. Dat komt omdat rood, geel, blauw
en oranje opvallende, flitsende kleuren zijn die goed passen bij het flitsende karakter van sport. Groen en bruin doen denken aan de natuur waar alles langzaam groeit en na verloop van tijd verdort. En roze is een kleur voor baby’s en die doen niet aan sport. Zo zie je hoe bijvoorbeeld in de sport kleur belangrijk is en hoe er over wordt gedacht. Het gaat er om opvallen. En dat is precies waarvoor je kleur ook gebruikt bij etaleren en presen- teren.

Kleurenleer
Wat is kleur en hoe maak je het. Over dergelijke vragen wordt al eeuwen nagedacht en de antwoorden vind je
in de zogenaamde kleurenleer. Op de kleuterschool leerde je al dat je door rode en gele verf door elkaar te roeren oranje verf kreeg. Later leerde je dat er drie zogenaamde primaire kleuren zijn: rood, geel en blauw. Maar inmiddels zijn deze opvattingen achterhaald. Rood, geel en blauw werden primaire kleuren genoemd, omdat je ze niet door vermenging zou kunnen produceren. Maar als je magenta met geel mengt, krijg je een
prachtige kleur rood. En magenta en cyaan geven blauw. De primaire kleuren zijn dus niet geel, rood en blauw, maar geel, magenta en cyaan. Deze kleuren kun je niet krijgen door vermenging. Door twee primaire kleuren
te mengen krijg je andere kleuren: geel en cyaan wordt groen, geel en magenta zoals gezegd rood en magenta
en cyaan blauw. Groen, rood en blauw zijn dus secundaire kleuren. Je moet twee primaire kleuren mengen om secundaire kleuren te krijgen. Tertiaire kleuren noem je de kleuren die ontstaan door vermenging van een primaire en een secundaire kleur. Zo is bruin het resultaat van vermenging van rood met groen en oranje krijg
je door rood en geel te mengen. Overigens gaat dit alleen op als je verf mengt. Als je verschillende kleuren licht mengt, krijg je heel andere resultaten.

Figuur 3-8: Kleurmenging vanuit de primaire kleuren

Betrouwbare resultaten
De (verf)primaire kleuren cyaan, geel en magenta leveren zeer betrouwbare resultaten wanneer ze met elkaar worden gemengd. Dat is ook de reden waarom deze kleuren in de industrie (fotografie, drukwerk, verfmenging) worden gebruikt. Kijk bijvoorbeeld maar eens met een vergrootglas naar een kleurenfoto.

Wanneer iemand een deuk in zijn auto heeft gereden, is het fijn als, na reparatie, de auto in precies dezelfde kleur wordt bijgespoten. De machine waarmee deze kleur wordt gemengd, gaat uit van de hoofdkleuren cyaan, geel en magenta.

Kleurcontrasten
Dun-dik, kort-lang, heet-koud. Het zijn een paar voorbeelden van tegenstellingen. Maar als je op straat twee mensen naast elkaar ziet lopen, de één dun en de ander dik, dan merk je dat het uiterlijk van de één dat van
de ander versterkt. Juist doordat de ene zo dun is, lijkt de ander nog dikker. Je noemt dit contrast. Eigenlijk kun  je  van  elke  tegenstelling  een  contrast  maken.  In  de  kleurenleer  ligt  dat  iets  anders,  daar  wordt  vooral gekeken naar de verschillen tussen kleuren. Sterker nog, wanneer je kunt zien dat je met twee kleuren te maken

hebt in plaats van een kleur, spreek je al van contrast. Bijvoorbeeld: lichtblauw en donkerblauw vormt een licht- donkercontrast.

Alle verschillen tussen kleuren noem je contrasten en deze contrasten hebben verschillende namen, zoals het licht-donkercontrast,  warm-koudcontrast,  enzovoort.  Twee  kleuren  die  verschillend  zijn,  kunnen  meerdere contrastnamen hebben. Zo is blauw naast geel een warm-koudcontrast, een licht-donkercontrast, maar ook een complementair contrast.

Meer contrast
•	Kleur-tegen-kleurcontrast: de drie (verf)primaire kleuren versterken elkaar het meest als ze tegen elkaar liggen. Dit versterken gebeurt ook bij de andere zuivere kleuren (niet gemengd met wit of zwart).

Figuur 3-9: Kleur-tegen-kleurcontrast

•	Licht-donkercontrast: het verschil in helderheid, de mate waarin het licht door de kleur wordt weerkaatst,
bepaalt het contrast tussen twee kleuren. Het sterkste licht-donkercontrast is het contrast tussen wit en zwart.

Figuur 3-10: Licht-donkercontrast

•	Koud-warmcontrast: de kleuren worden ten opzichte van elkaar als koud of warm ervaren. Oranjerood of
scharlaken is de warmste en blauwgroen of mangaanoxide is de koudste kleur.

Figuur 3-11: Koud-warmcontrast

•	Complementair contrast: door een kleur te combineren met de tegenoverliggende kleur uit de kleurencirkel,
wordt zijn stralingskracht optimaal. Gemengd met elkaar worden ze zwart.

Figuur 3-12: Complementair contrast

•	Simultaan contrast: het menselijk oog verlangt bij een gegeven kleur altijd tegelijkertijd de complementaire
kleur en roept hem zelfs op wanneer hij niet is gegeven.

Figuur 3-13: Simultaan contrast

•	Kwaliteitscontrast ( verzadigingscontrast): binnen een kleur kijk je naar het verschil tussen de schakeringen
van de tinten. Dit wordt ook wel monochroom ton-sur-ton genoemd. Je hebt ook polychroom ton-sur-ton en dat is de kleurverandering van bijvoorbeeld geel naar rood.

Figuur 3-14: Kwaliteitscontrast

•	Kwantiteitscontrast: contrast door verschil in hoeveelheid kleur, oftewel de oppervlaktegrootte. Bij dit contrast
gaat het om de combinatie van stralingskracht en oppervlak van kleurvlekken. Een kleur met veel stralings- kracht heeft een veel kleiner oppervlak nodig om in verhouding te zijn dan één met weinig stralingskracht. De verhoudingen zijn rood : oranje : geel : groen : blauw : violet is 6 : 8 : 9 : 6 : 4 : 3.

Figuur 3-15: Kwantiteitscontrast

Kleur en licht
Je hebt vast wel eens kleren gekocht en gevraagd of je even buiten mocht kijken, omdat het licht daar anders
is. Dus eigenlijk weet je al dat om kleuren te kunnen zien, licht is vereist. Maar misschien vraag je je af waarom dat zo is. Licht, of dat nu van de zon komt of uit een lamp, bestaat uit golven. Bepaalde golven worden opge- nomen en omgezet in warmte. Andere golven worden juist teruggekaatst. Deze golven worden door het oog opgevangen en in de hersenen vertaald in een kleurgewaarwording. Als alle golven worden weerkaatst, is er sprake van totale reflectie. Het voorwerp dat je bekijkt, is dan wit. Omgekeerd, als alle golven worden opgenomen, totale absorptie dus, is je waarneming zwart.

Kleuren toepassen
Om kleuren bij het etaleren te kunnen toepassen moet je eerst weten wat de functie is van kleur. Kleur kan een presentatie aantrekkelijker maken, het kan een gewenste sfeer scheppen, het kan de aandacht trekken van voorbijgangers en het kan artikelen beter uit laten komen. Vraag je voor je begint altijd af waarvoor je kleur wilt gebruiken.

Tips voor het gebruik van kleur:
•	Gebruik niet te veel kleuren in een presentatie. Probeer je te beperken tot één of twee kleuren, eventueel aangevuld met een neutrale tint. Een opvallende kleur die overheerst, heeft een sterke blikvangende werking, bijvoorbeeld vuurrode artikelen in een witte of zwarte ruimte.
•	Gebruik zo veel mogelijk actuele modekleuren. Je kunt dan kiezen voor een artikel in die kleur of juist con- trasterend met de modekleur als achtergrond.
•	Gebruik de kleuren van de tijd van het jaar. Bijvoorbeeld pasteltinten in het voorjaar; frisse, heldere kleuren
in de zomer; warme herfstkleuren in het najaar en koude donkere kleuren in de winter.
•	Probeer de kleuren af te stemmen op het karakter van het artikel en de doelgroep. Bijvoorbeeld vrolijke kleuren bij kinderkleding, heldere kleuren bij sportartikelen, enzovoort.