## Opdracht 4: een protocol maken

Bron: paragraaf 4.1

Een protocol is het resultaat van een gedragssstudie. Voorbeeden van protocolen zijn:

- een lijst met gedragselementen van een dier in chronologische volgorde. Hiermee kun je onderzoeken of sommige soorten gedrag altijd in een vaste volgorde voorkomen. Bijvoorbeeld tijdens de balts (paringsdans)
- een lijst met gedragselementen waarin slechts elke 5 minuten gekeken is wat een dier doet. Hiermee kun je een beeld krijgen welk gedrag op een dag het meest voor komt.
- een scorelijstje waarin bijgehouden wordt hoe vaak een kip een andere kip op de kop pikt. Als je dit voor alle kippen in een hok doet kun je bijvoorbeeld de pikorde bepalen (wie is de baas).

deel 1 Je gaat nu een protocol maken van het filmpje waarvoor je bij opdracht 3 het ethogram hebt gemaakt. Je doet dit in tweetallen binnen een groepje. Zo kun je je je resultaten met elkaar vergelijken. Het doel is het bepalen van de volgorde van handelingen of gedragselementen. Vaak is het dan handig om alle organismen te protocoleren. Bijvoorbeeld door de handelingen van het mannetje met een andere kleur pen op te schrijven dan de handelingen van het vrouwtje. Zo zie je of bepaald gedrag van het mannetje opgevolgd wordt door specifiek gedrag van het vrouwtje (of andersom).

deel 2 Kun je andere filmpjes van hetzelfde soort gedrag vinden op youtube? Gaan de handelingen dan in dezelfde volgorde als je eerder hebt waargenomen? Een handeling die altijd eenzelfde reactie oproept noemen we een sleutelprikkel. Het is een uitwendige sleutelprikkel, omdat het organisme reageert op iets buiten zichzelf.

Er bestaan ook inwendige prikkels. Honger of dorst zijn daar voorbeelden van. Deze prikkels zijn moeilijk waar te nemen, want ze ontstaan in het dier zelf. De reactie (eten of drinken) kun je wel zien.

Bewaar op papier of in word:

-Beide protocollen
-Een korte samenvatting van de belangrijkste verschillen/overeenkomsten tussen de protocollen
-Een conclusie: Welke handelingen horen bij een vaste reeks? Noem een sleutelprikkel en een reactie uit je filmpje

Het maken van een ethogram en protocolleren ga je verder perfectioneren in de dierentuin