## Joodse gemeenschap

## Het Jodenbergje

De oude begraafplaats ligt op een terp (Dit is een Heuvel die werd gebouwd, om overstroming tegen te gaan) bij de Overijselse Vecht. De overleden mensen werden per boot naar de begraafplaats gebracht. Als er ijs lag, ging dit met een slee. Er zijn 64 grafstenen bewaard gebleven. Volgens het Joodse geloof zijn lijken onrein en horen buiten de stad te liggen.

De nieuwe begraafplaats

In 1900 werden de Joden begraven aan het Mulopad en niet meer op het Jodenbergje. In 1942 was hier de laatste begravenis. In de Tweede Wereld oorlog (1939-1945) hebben Nazi-Duitsers verschillende grafstenen voor schietoefeningen gebruikt, waardoor enkele in zeer slechte staat zijn.

Synagoge (Joodse kerk) in Hardenberg

Voor de entree van de kledingzaak "Martin" is een gedenksteen geplaatst, die herinnert aan de synagoog. Tot aan de Tweede Wereldoorlog (1939-1945) woonde een redelijk grote joodse gemeenschap in Hardenberg. Van 1903 tot 1980 stond op deze plek het laatste gebedshuis van de joden. De synagoge is in 1980 afgebroken en maakte plaats voor nieuwbouw van een woon-/winkelhuis.

Joods

Het jodendom is de godsdienst van de Joden. In de Joodse wet staat dat mensen met een Joodse moeder joods zijn. Je kunt je ook bekeren tot het Jodendom.

Profeten
Een profeet is iemand die de boodschap van God doorgeeft. Deze leiders overtuigen het joodse volk dat zij op een goede manier met elkaar en hun geloof om moesten gaan.

Tora

Het heilige boek van de Joden.

Keppel

Een hoofddekstel dat traditioneel gedragen wordt door Joodse mannen.

Rabbijn
Rabbijn is een leraar die leert mensen over het geloof.

Sabbat

Op vrijdag kort voor zonsondergang begint de sabbat, de rustdag. Sabbat eindigt op zaterdagavond als het donker is. Gelovige joden stoppen tijdens sabbat met hun doordeweekse bezigheden. Voordat sabbat begint maken ze hun huis schoon en ze trekken nette kleren aan. Een joods gezin eet tijdens sabbat gezamenlijk -aan een zo mooi mogelijk gedekte tafel. Heel vaak nodigen ze gasten uit om de maaltijd te delen.

Besnijdenis en naamgeving

Als een joods kind geboren wordt, krijgt het twee namen, een roepnaam en een Hebreeuwse naam. Een meisje krijgt haar namen direct na haar geboorte. Een jongen wordt acht dagen na zijn geboorte besneden. Tijdens de ceremonie die daarna in de synagoge wordt gehouden, krijgt hij zijn joodse naam.

https://www.youtube.com/watch?v=Q7gjIlW2Tf8

## Rijkswerkkamp Molengoot

Is één werkkamp dat tot 1942 heeft bestaan. De Nazi-Duitse bezetter wilden joden zoveel mogelijk concentreren op één plek. Op 2 en 3 oktober 1942 het werkkamp in Hardenberg leeggehaald. De Joden werden naar Westerbork getransporteerd. Dankzij de vondst van brieven in 1997 kwam de vergeten geschiedenis van het kamp weer tot leven.

Struikelstenen Hardenberg

In het centrum van Hardenberg vind je op 10 adressen zogenaamde "struikelstenen". Deze stenen zijn gelegd ter herinnering aan de 36 joodse burgers van Hardenberg die in de 2de wereld oorlog door de Nazis werden gedeporteerd en vermoord.