# Paragraaf 5: Duurzaamheid

Vooraf opdracht:
Welke 5 woorden komen er in je op als je aan duurzaamheid denkt?
Overleg je antwoord met een klasgenoot.
Leerdoelen
Na deze opdracht ken je de betekenis van het begrip duurzaamheid en
kun je vertellen wat duurzame energiebronnen en duurzame hulpbronnen zijn.

Opdrachten bij deze paragraaf:

Opdrachten | Groepsgrootte | Activiteit
Opdracht 1 | Alleen + samen | Bespreken met een klasgenoot wat wel en wat niet duurzaam is.
Opdracht 2 | Alleen | Filmpjes over ijzererts en aardolie kijken en van een aantal grondstoffen en energiebronnen bepalen of ze uitputbaar, onuitputbaar of vernieuwbaar bij verstandig gebruik zijn.
Opdracht 3 | Alleen | Filmpje over biomassa kijken, kennisbank over duurzame energiebronnen bestuderen en vragen beantwoorden.
Opdracht 4 | Samen | Een vorm van duurzaamheid kiezen, daar een eindproduct over maken en door de docent laten nakijken.

Benodigdheden
Geen bijzonderheden.
Tijd
Voor deze opdracht heb je 2 uur nodig.

Opdracht 1: Duurzaam

Er zijn vele definities van de term duurzaam.
Een ervan is: 'duurzaamheid is de mate waarin een samenleving in staat is in haar eigen behoeften te voorzien zonder toekomstige generaties de kans te ontnemen in hun behoeften te voorzien'.
Hieronder wordt iets over de productie van een aantal goederen vertelt.
Geef per productieproces aan of het volgens jou wel of niet duurzaam is.

- Voor de productie van kozijnen wordt hardhout uit Brazilië gebruikt.
- Kartonnen dozen worden gemaakt van gerecycled papier.
- Voor de productie van een kipfilet is 4300 liter water nodig.
- Uit één boom worden 15 pakken A4-papier gemaakt.
- Als je in de winter aardbeien eet, zijn die afkomstig uit Egypte of Israël.
- Gerecycled plastic wordt gebruikt voor de productie van vuilniszakken.

Bespreek je antwoorden met een klasgenoot.
Zijn jullie het met elkaar eens? Bediscussieer de verschillen.

Opdracht 2: Duurzame hulpbronnen

Voor de producten die je dagelijks gebruikt zijn grondstoffen en energie nodig.
IJzererts is een voorbeeld van zo'n grondstof en aardolie wordt gebruik voor de opwekking van energie.
Bekijk onderstaande clips van de site van SchoolTV.

Hulpbronnen worden soms ingedeeld in uitputbare hulpbronnen en onuitputbare hulpbronnen.
Soms is de grens tussen deze twee soorten hulpbronnen niet zo duidelijk.
Het ligt er aan hoe je met de hulpbron omgaat.
Hieronder zie je een aantal grondstoffen en energiebronnen.
Zijn ze volgens jou uitputbaar, onuitputbaar of vernieuwbaar bij verstandig gebruik?

Ijzererts
Vis
Katoen
Hout
Tarwe
Regenwater
Windenergie
Aardolie

Opdracht 3: Duurzame energie

Veel van onze energie komt van fossiele brandstoffen, zoals aardolie, gas en kolen.
Het kan ook anders.
Kijk naar de volgende clip op SchoolTV.
Lees de tekst:

Duurzame energiebronnen
Duurzame energiebronnen zijn energiebronnen die niet op kunnen raken en waardoor het leefmilieu en de mogelijkheden voor toekomstige generaties niet worden benadeeld.
Voorbeelden van duurzame energiebronnen zijn:

- Zonne-energie: Zonlicht kan in een zonnepaneel worden omgezet in elektriciteit. Een zonnecollector zet zonlicht om in warmte.
- Energie uit water: Bij een natuurlijke waterval of door de bouw van een stuwdam kan door het hoogteverschil energie worden gewonnen. Bij dit proces wordt gebruik gemaakt van waterkracht.
- Windenergie: Een windturbine gebruikt de kracht van de wind om een elektrische generator aan te drijven en zo elektriciteit op de wekken.

Biomassa is plantaardig en dierlijk materiaal. Biomassa kan gebruikt worden ten behoeve van energie-opwekking, je spreekt dan van biobrandstof.
Voorbeelden van producten die kunnen worden gebruikt als biobrandstof zijn hout, suikerriet, maïs, palmolie en dierlijke vetten. Het gebruik van genoemde producten kan problemen opleveren, denk bijvoorbeeld aan schade aan het oerwoud of verlies van landbouwgrond voor voedselproductie.
Minder nadelen zijn er bij het gebruik van alleen plantenresten en (dierlijke) ontlasting. Voor de verwerking zijn dan wel geavanceerdere technieken nodig.
Nog geavanceerder is het gebruik van algen, die voor een belangrijk deel uit olie kunnen bestaan, als biomassa. Het gebruik van deze speciaal geprepareerde organismen als bron voor biobrandstof wordt niet voor 2020 op de markt verwacht.

Beantwoord de volgende vragen.

Opdracht 4: Duurzaam

De term duurzaamheid hoor je tegenwoordig vaak.

- duurzaam bouwen,
- duurzaam eten,
- duurzame kleding,
- duurzaam ondernemen,
- enzovoort.

Kies één van deze onderwerpen uit of bedenk zelf nog een andere vorm van duurzaamheid.
Over dat onderwerp gaan jullie een eindproduct maken.
Jullie mogen zelf kiezen wat voor soort eindproduct jullie maken.
In het eindproduct vertellen jullie iets over de grondstoffen die worden gebruikt,
over de productiemethoden en over het transport van de grondstoffen en het eindproduct.
Klaar?
Laat het eindproduct beoordelen door jullie docent.
Jullie eindproduct wordt beoordeeld op:

- de inhoud: het eindproduct laat zien wat wordt bedoeld met duurzaamheid.
- de vorm: het eindproduct is origineel en is met zorg gemaakt.

Begrippen bij deze paragraaf:

Duurzame energie Energie uit hernieuwbare energiebronnen. | Zonne-energie Energie opgewekt vanuit de kracht van de zon.
Windenergie Energie opgewekt uit wind. | Waterkracht Het benutten van stromend of vallend water om energie op te wekken.
Stuwdam Een obstakel in een rivier waarachter een stuwmeer ontstaat. | Biobrandstof Het opwekken van energie uit biomassa.