## Stap 2: Stress

Stress
Stress is een belangrijke factor die bepalend is voor dierenwelzijn. Bij dieren kun je dit vaststellen aan de hand van de hoeveelheid cortisol in het bloed.
Cortisol is het ‘stresshormoon’ en wordt aangemaakt in de bijnierschors.
Cortisol helpt het lichaam om energie te mobiliseren, waardoor je beter bent opgewassen tegen bedreigende situaties. Langdurige stress is echter ongezond.
Proefdieren die langdurige stress ervaren worden ziek of gaan zelfs dood.
Het bijniermerg maakt twee aanval- of vluchthormonen aan: adrenaline en noradrenaline.
Ook bij kortdurende stress komen deze hormonen vrij.
De hormonen zorgen voor een toenemende hartslag- en ademhalingsfrequentie.
Daardoor is er meer verbranding van glucose in het lichaam en kan het lichaam goed reageren op gevaar.
Stress
In tweetallen.
Bespreek de volgende vragen met je klasgenoot.

1. Iedereen heeft wel eens situaties meegemaakt waarin hij/zij erg is geschrokken of gestrest was.
   Welke verschijnselen vertoont iemand die erg gestrest is? Denk zowel aan fysieke verschijnselen zoals hartslag en ademhaling als aan gedrag.
2. Leg uit hoe kortdurende stress voordelig voor een dier kan zijn en langdurige stress nadelig.

3. Wie zullen bij sociaal levende dieren de meeste stress(hormonen) hebben verwacht je:
   dominante dieren die hoog in de rangorde staan of laaggeplaatste dieren?
   Licht je antwoord toe. Kijk eventueel in de Kennisbank:

   | #### Sociale dieren

   | #### Taakverdeling

4. Leg uit dat kalmeringsgedrag bij zulke dieren belangrijk is. Zie ook module 2.

Zoek een ander tweetal op en geef antwoord op de volgende twee vragen:

5. Bij welke dieren zal er het meeste stress zijn:
   dieren die door mensen worden gehouden of bij dieren die in het wild leven? Beredeneer jullie antwoord en discussieer hier zo mogelijk over met het andere tweetal.
   Bedenk in beide situaties wanneer een dier stress zal hebben.
6. Maak een lijstje met voorwaarden waaraan voldaan moet worden als je dieren die door mensen worden gehouden (huisdieren, landbouwhuisdieren, dierentuin of kinderboerderij) zo min mogelijk stress wilt bezorgen.
   Denk aan hoe je het dier behandelt, zijn huisvesting en of je er andere dieren bij laat.
   Je hebt dit lijstje later nog nodig voor een andere opdracht.