## 4.2 Practica Stoffen indelen

In onderstaande tabel staat een aantal vaste stoffen. Je gaat van die stoffen verschillende eigenschappen onderzoeken.
Zet telkens het resultaat van je onderzoek in onderstaande tabel. Kopieer onderstaande tabel in een word bestand en vul in of neem in je schrift over.

- Hardheid onderzoek je bijvoorbeeld door met een pincet in het voorwerp te prikken.
  Probeer een paar stoffen uit en beoordeel of je een soort grove schaal wilt invoeren met woorden als bijvoorbeeld ‘erg hard’, ‘boterzacht’.
- Onder brosheid verstaat men in hoeverre een stof of materiaal gemakkelijk versplinterd. Brosheid onderzoek je door het materiaal met een tang kapot te knijpen (als het kan). Ook hier misschien een schaal?
- Verkoling in de vlam stel je vast door een klein stukje van het materiaal met een metalen tang in de vlam te houden, bij een poedervormige stof gebruik je een spatel. Houd in ieder geval de stof zo lang in de vlam totdat je er zeker van bent dat de verkoling of een andere reactie is afgelopen. De vlam zorgt ervoor dat de stank die verkoling kan veroorzaken achterwege blijft.
- Het wel of niet stroom geleiden onderzoek je het gemakkelijkst met een multimeter op de stand Ohm (Ω). In de meter zit een accu. Je houdt de twee stekkers van de multimeter tegen het brokje stof en leest de meter af. Ohm is de eenheid voor de weerstand die de stroom ondervindt. Een hoge waarde voor de weerstand betekent dus een slechte geleiding.

  Bij onze multimeters geldt: als je helemaal links op het display een 1 ziet staan, is de weerstand groter dan de multimeter kan meten: er is dan dus geen geleiding.

  Figuur 4: let op de aansluiting van de multimeter!

Nodig

- Pincet, prepareernaald

- Combinatietang

- Brander

- Kroezentang

- Spatel, lepeltje en reageerbuisknijper

- Multimeter, Stroomdraden, krokodillenbekjes

De stoffen die we gaan onderzoeken staan in de tabel. In het lokaal staan twee series van deze stoffen klaar. Je neemt een paar potjes mee naar je plek, voert de testjes uit en brengt de potjes weer terug, daarna pak je weer een aantal potjes en zo ga je verder.

Denk om je eigen veiligheid! Bril op en lang haar bij elkaar gebonden.

materiaal | hardheid | brosheid | verkoling in de vlam | geleiding | indeling
--- | --- | --- | --- | --- | ---
Aluminium |  |  |  |  |
Citroenzuur |  |  |  |  |
Glas |  |  |  |  |
Hout |  |  |  |  |
IJzer |  |  |  |  |
Kandij-suiker |  |  |  |  |
Koper |  |  |  |  |
Kunstmest |  |  |  |  |
Magnesia * |  |  |  |  |
Plastic |  |  |  |  |
Soda |  |  |  |  |
Spaghetti |  |  |  |  |
Vitamine C |  |  |  |  |
Zout |  |  |  |  |
Zuiveringszout |  |  |  |  |

Opdracht

1. Probeer de stoffen in drie groepen in te delen en geef ze met 1, 2 of 3 aan in de rechterkolom van de tabel
2. Noem de gemeenschappelijke kenmerken en geef ze alle 3 een naam.

Practicum: zoutoplossingen
In het vorige practicum hebben jullie gekeken naar de geleiding van elektriciteit door de zuivere vaste stof. Dat leverde op dat alleen metalen stroom geleiden.
In dit practicum gaan jullie kijken hoe het zit met de geleiding van elektrische stroom door zuiver water en door water waarin stoffen zijn opgelost.

Jullie werken weer met de multimeter. Stel de meter in op 20 kΩ en sluit de stroomdraden en het verlengstuk aan.

Bepaal nu van elk van onderstaande stoffen en oplossingen of deze de elektrische stroom geleidt.

- Sommige resultaten kan je uit de tabel van de vorige proef halen en hoef je dus niet opnieuw uit te voeren

- Doe een beetje water in het bekerglas

- Voeg een spatel of een aantal ml stof toe en roer goed.

- Maak het bekerglas tussendoor goed schoon, maak het verlengstuk ook schoon met een papieren doekje.

- Gebruik demiwater voor deze proef!

- Neem de tabel over in je schrift en vul in

Figuur: opstelling voor meten van geleiding in oplossingen

- Bepaal van elk van de vloeistoffen in onderstaande tabel of deze elektrische stroom geleidt.

stof of stof in oplossing | geleidt in zuivere vorm | geleidt in oplossing
Water |  | XXXXXXXXXXXXXXX
Alcohol |  |
Suiker |  |
Keukenzout |  |
Citroenzuur |  |
Soda |  |
Kunstmest |  |
Krijt (kalksteen) |  |
Eigen stof |  |

Practicum: gesmolten zout
Er zijn verschillende manieren om te kijken of een gesmolten zout stroom geleidt.
Het lijkt misschien vreemd, maar glas is ook een zout. Het wordt gemaakt door zilverzand(SiO2), samen te smelten met soda(Na2CO3) of kalk(CaCO3) en soms ook nog met metaaloxiden zoals loodoxide(PbO) (In het laatste geval krijg je kristal.)
Dus als je het klaarspeelt om glas te smelten kun je kijken of het de stroom geleidt.
de opstelling om zout te smelten staat op de demonstratietafel.

Figuur: gesmolten glas in een stroomkring

Schrijf je waarnemingen op en probeer te beredeneren wat er gebeurd.