## FOUTEN MET VERWIJSWOORDEN

Verwijswoorden
zijn woorden die terug- of vooruitwijzen naar een woord of woordgroep of dat woord of die woordgroep vervangen.

- Je kunt niet voor ieder woord een willekeurig verwijswoord gebruiken en

- Je kunt alleen een verwijswoord gebruiken als er absoluut geen verwarring door kan ontstaan.

Antecedent
is het woord of de woordgroep waarnaar verwezen wordt. Een verwijswoord dat terugwijst noem je een betrekkelijk voornaamwoord. Een verwijswoord dat vooruitwijst noem je een aanwijzend voornaamwoord.
a. Welk verwijswoord kies je als aanwijzend of betrekkelijk voornaamwoord?
Dit heeft te maken met het antecedent. Wil je erachter komen welk verwijswoord je kunt gebruiken, dan moet je eerst weten wat het antecedent is en of dat een ‘de-woord’ of een ‘het-woord’ is. Vervolgens kies je het verwijswoord dat daarbij past.
Bij zelfstandige naamwoorden die ‘de’ als lidwoord hebben, kies je voor deze (dichtbij) of die (verder weg). Heeft een zelfstandig naamwoord ‘het’ als lidwoord, dan kies je voor dit (dichtbij) of dat (verder weg).
Ezelsbruggetje! De – deze – die eindigen allemaal op een e
Het – dit – dat eindigen allemaal op een t
b. Welk verwijswoord kies je als persoonlijk voornaamwoord of bezittelijk voornaamwoord?
In die gevallen moet je weten of het antecedent mannelijk, vrouwelijk of onzijdig is. Als je niet weet of een woord mannelijk, vrouwelijk of onzijdig is, moet je dat opzoeken in een woordenboek.

- Mannelijke woorden zijn ‘de-woorden’ (m). Je verwijst daarnaar met ‘hij’, ‘hem’ of ‘zijn’.
- Vrouwelijke woorden zijn ook ‘de-woorden’ (v). Je verwijst ernaar met ‘zij/ze’ of ‘haar’. Veel vrouwelijke woorden mogen soms ook ‘mannelijk’ gebruikt worden. In het woordenboek staat dan v(m).
- Onzijdige woorden zijn ‘het-woorden’ (o). Je verwijst ernaar met ‘het’ of ‘zijn’. Namen van landen, steden en clubs en alle verkleinwoorden zijn ‘het-woorden’.

c. De functie van het zinsdeel speelt ook nog een rol.
Bij het persoonlijk voornaamwoord is het ook van belang te kijken welke grammaticale functie het verwijswoord in de zin heeft. Zie het onderstaande schema.

Antecedent | Pers. Vnw. | Bez. Vnw. | Aanw. Vnw. | Betr. vnw
Mannelijk ‘de-woord’ | Hij/ hem | Zijn/ z’n | Deze/ die | Die
Vrouwelijk ‘de-woord’ | Zij (alleen personen)/ ze | Haar/ d’r | Deze/ die | Die
Onzijdig ‘het-woord’ | Het | Zijn/ z’n | Dit/ dat | Dat
Meervoud znw | Onderwerp: zij/ze Lijdend voorwerp: hen Meewerkend voorwerp zonder voorzetsel: hun Met voorzetsel: hen | Hun | Deze/ die | Die

d. Wanneer gebruik je 'dat', wanneer 'wat'?
Het verwijswoord 'wat' gebruik je niet zo vaak. In de volgende gevallen kies je er wel voor:

- verwijzing naar een overtreffende trap.
- Voorbeeld: ... het mooiste wat ik ooit gezien heb. Maar let op! ... het mooiste meisje dat ik ooit gezien heb. (In het tweede geval verwijst 'dat' naar meisje en niet naar mooiste!)
- verwijzing naar een onbepaald voornaamwoord.
- Voorbeeld: ... alles wat er was. ... het enige wat ik nog bezit.
- verwijzing naar een hele zin.
- Voorbeeld: Gisteren ging de les niet door, wat ik heel vervelend vond.

In alle andere gevallen gebruik je 'dat' als verwijswoord voor het-woorden.
e. Met/na/achter/op/voor/... wie of waarmee/ waarna/ waarachter/ waarop/ waarvoor... en alle andere voorzetsels
Wanneer kies je voor het een, wanneer voor het ander?

- Als het over personen gaat, kies je voor voorzetsel+wie.
- Voorbeeld: de jongen op wie zij verliefd is.../ de klanten aan wie de folder is gestuurd...
- In alle andere gevallen kies je waar+voorzetsel. Je schrijft het aan elkaar. Voorbeeld: de folder waarin de aanbieding staat .../ het huis waarvan het dak is ingestort ...

2 Onduidelijk verwijzen

Behalve dat verwijswoorden fout gebruikt kunnen zijn, komt het ook voor dat er onduidelijkheid ontstaat door het gebruik van een verwijswoord. Dit kan gebeuren doordat:

- er wordt verwezen naar een antecedent dat niet in de tekst voorkomt. Voorbeeld: Julia doet alsof ze verstand heeft van koranteksten, maar ze heeft hem zelf niet bestudeerd. (Bedoeld wordt dat Julia de Koran nooit heeft bestudeerd, niet de koranteksten.)
- het verwijswoord naar twee of meer antecedenten kan verwijzen. Voorbeeld: De kok vertelde de ober dat hij ontslagen was, omdat hij steeds te laat kwam opdagen. (Hij kan zowel de kok zijn, als de ober.)

Bekijk ook nog het volgende filmpje voor extra uitleg over verwijswoorden.

Verwijsfouten - uitleg https://youtu.be/bmzE2M_phMA

Pas de regels nu toe in de volgende opdrachten.
Opdracht 1
Vul het juiste persoonlijke voornaamwoord in. Kies uit hij/ zij (ze)/ het/ hem/ haar.

1. Dat apparaat is stuk. Ik zou … laten repareren.
2. Als de bevolking niet naar de stembus gaat, moet … ook niet klagen als … wensen niet in vervulling gaan.
3. Die oude televisie blijft bij de reparateur, tot … weer aan de praat is.
4. Het gala was een groot succes, doordat … prima georganiseerd was.
5. We hebben uw idee gehoord en zullen … tijdens de vergadering bespreken.

Opdracht 2
Vul het juiste bezittelijke voornaamwoord in. Kies uit zijn of haar.

1. De familie heeft al … grond in Italië verkocht.
2. Friesland heeft … prachtige meren, Rotterdam … moderne architectuur.
3. Ajax heeft enkele jaren … beste spelers moeten verkopen.
4. De overheid heeft de taak goed voor … burgers te zorgen.
5. De liefde eist … slachtoffers van jong tot oud.

Opdracht 3
Vul in: hen/ hun of zij.

1. Toen … hem om salarisverhoging vroegen, moest de chef … meedelen dat dat geen optie was.
2. Het beste is dat je … toegeeft dat je fout zat.
3. Omdat haar grootouders slecht ter been zijn, haalt Inez drie keer per week boodschappen voor … .
4. Hoewel … de sterren van de hemel zongen, beloonde de jury … slechts met een zeven.
5. Ik had nooit gedacht dat … met ons op vakantie zouden willen.

Opdracht 4
Vul in: deze/ die/ wie/ dit/ dat of wat.

1. Met … aardige meisje … daar op het terras zit, heeft Richard zaterdag gezoend.
2. Volgens de politie is gewoon je dagelijkse bezigheden blijven doen het beste … je kunt doen.
3. Gisteren zijn er in de file enkele kop-staartbotsingen geweest, … veel vertraging opleverde.
4. Een onderneming … handel drijft in het buitenland, loopt de nodige risico’s.
5. … bank vind ik prachtig, … zou ik niet eens willen krijgen!

Opdracht 5
Vul in: aan wie/ waaraan/ op wie/ waarop/ enz. ...

1. De rechercheur loste de zaak … hij jaren gewerkt had, met behulp van DNA-onderzoek eindelijk op.
2. Iedereen heeft iemand nodig … hij kan leunen als het leven even niet meezit.
3. De presentjes … haar vriendje kwam aanzetten, vielen absoluut niet in de smaak.
4. De kraan … de auto uit de sloot getakeld moest worden, was ongeschikt voor dat karwei.
5. De persoon … we op het station stonden te wachten, kwam niet opdagen.

Opdracht 6
Leg uit waarom de verwijzingen onduidelijk of fout zijn.
Verbeter de zinnen.

1. De secretaresse deelde de directie mee dat ze de klanten tevreden moest houden.
2. Het kind wat daar op dat bankje zit, is zijn ouders kwijt.
3. We zullen meer rekening moeten houden met de consument, omdat zij uiteindelijk beslissen over het voortbestaan van ons bedrijf.
4. Zouden we een vakkenvuller waarover de klanten hun beklag doen, daarvoor mogen ontslaan?
5. Het verbond van trambestuurders heeft haar leden gevraagd begrip op te brengen voor de ontstane situatie.