## Stap 1: Onderling afhankelijke landen

Globalisering is het proces waarbinnen het verkeer van personen, goederen, geld en informatie steeds minder hinder ondervindt van landsgrenzen en afstanden. Dat proces verloopt niet overal ter wereld even snel.
Bestudeer uit de Kennisbank het volgende onderdeel over globalisering:

| #### Internationale arbeidsverdeling

Globalisering heeft voordelen:

- In een supermarkt heb je een ruime keus uit producten uit vele landen.
- Via internet, radio en tv en andere media heb je informatie uit de hele wereld razendsnel tot je beschikking.
- Meer en meer landen drijven handel met elkaar. Het vergroot de onderlinge afhankelijkheid. Zo is Nederland sterk afhankelijk van Duitsland omdat Duitsland onze belangrijkste handelspartner is.
- Door de toegenomen onderlinge afhankelijkheid neemt de kans dat landen elkaar in de haren vliegen en conflicten met wapens uitvechten, af.

Afhankelijk zijn van een handelspartner heeft echter ook nadelen:

- Als het slecht gaat met de economie van je belangrijkste handelspartner(s), dan heeft dat gevolgen voor de eigen economie.
- West-Europese landen leunen voor hun energievoorziening in belangrijke mate op Rusland en het Midden-Oosten. Als Rusland, om welke reden dan ook, de gaskraan dichtdraait, dan heeft West-Europa een ernstig probleem. Toen in 1973 verschillende Arabische olieproducenten geen olie meer wilden leveren aan onder meer Nederland, had dat grote economische gevolgen. Een paar maanden mochten er zelfs geen auto’s rijden op zondag.
- Gevolgen zijn er niet alleen voor de ontvangers. Ook de leveranciers zelf ondervinden grote problemen. Rusland kan zijn gaskraan niet zomaar dichtdraaien want het land verliest een groot deel van zijn inkomsten en ook de Arabische olieproducenten hielden de boycot niet lang vol. Het kostte ze eenvoudig teveel geld.
- Toen Rusland en Oekraïne een meningsverschil hadden over betaling van gasrekeningen, heeft Rusland de gaskraan naar Oekraïne een tijd dichtgedraaid. De gaspijp naar Oekraïne vervoert ook het gas naar West-Europa en ook hier ontving men door het Russisch-Oekraïense conflict enkele dagen geen gas.

Belangrijkste gaspijpleidingen vanuit Rusland naar West-Europa (2015)