## Wat kan ik straks?

Aan het eind van dit thema:

- benoem ik wat de stofwisselingsprocessen, verbranding en fotosynthese voor betekenis hebben voor de instandhouding van autotrofe en heterotrofe organismen.
- leg ik uit welk verband er is met de gassen die een organisme in- en uitgaan.
- beschrijf ik dat er verschillende vormen van energie zijn en dat deze vormen in elkaar kunnen overgaan.
- leg ik uit wat een ecosysteem is en noemt welke relaties er zijn tussen organismen bij de energiestromen in een ecosysteem.
- noem ik planten- en diersoorten die een voedselketen/voedselweb of een piramide van biomassa/aantallen vormen.
- onderscheid ik in een beschreven ecosysteem producenten, consumenten en reducenten.
- beschrijf ik kringlopen van elementen in een ecosysteem en benoem welke factoren daarop van invloed zijn.
- leg ik uit dat bepaalde stoffen door passief transport en andere door actief transport membranen kunnen passeren.
- beschrijf ik de relatie tussen de osmotische waarde binnen en buiten een cel en de invloed daarvan op de stevigheid van de cel en het organisme.
- beschrijf ik dat cellen zichzelf reguleren en daarbij een dynamisch evenwicht in stand houden, dat cellen stoffen opnemen, transporteren, omzetten en afgeven met behulp van energie, gekatalyseerd door enzymen.
- beschrijf ik waar en op welke wijze enzymen reacties katalyseren, en hoe temperatuur en pH die processen beïnvloeden.

Deelconcepten

Tussencelstof, fosfolipide, aminozuur diffusie, osmose, semi-permeabel membraan, selectief permeabel, receptoreiwit, ionentransport, isotonisch, hypotonisch, hypertonisch, plasmolyse, turgor, osmotische druk, osmotische waarde, actief transport, passief transport, endo- en exocytose, celplasmastroming, hout- en bastvaten, wortelharen, autotroof, heterotroof, (an)organische stoffen, bladgroenkorrels, netto fotosynthesereactie, voortgezette assimilatie, beperkende factoren, worteldruk, verdamping, fotosynthese, verbranding, aeroob, anaeroob, gisting, alcohol, melkzuur, ADP en ATP, bouwstoffen, brandstoffen, reservestoffen, enzymen, koolhydraten (mono-, di- en polysachariden, zetmeel, glycogeen, cellulose), vet (vetzuren en glycerol), eiwit, aminozuren, DNA, recombinant-DNA, pH, biologisch afbreekbaar, producent, consument, reducent, trofisch niveau, fossiele brandstof, biobrandstof, biomassa, dissimilatie, (de)nitrificatie, ammonificatie, stikstofbinding, uitspoeling, eutrofiering, broeikaseffect.