## Begrippenlijst

| #### Ontstaan parlementair stelsel

Democratisering van de samenleving Het volk komt aan de macht. De koning is niet langer alleenheerser.
J.R. Thorbecke (1798-1872) Liberaal staatsman. Hij schreef de Nederlandse Grondwet van 1848.
Willem II (1792-1849) Koning der Nederlanden van 1840 tot 1848.
Liberalisme Het liberalisme is een stroming in de maatschappij die ontstond in de tweede helft van de negentiende eeuw. Het heeft als uitgangspunt de vrijheid van het individu. Dit betekent dat de overheid zo min mogelijk moet ingrijpen in de economie en het maatschappelijk leven.
Economische vrijheid De staat bemoeit zich niet met de handel en de economie.
Politieke stroming Denkrichting over hoe de samenwerking van mensen in staatsverband georganiseerd zou moeten worden.
Grondwet Wet waarin staat hoe het land geregeerd wordt en wat de rechten en plichten van de burgers zijn. In 1848 schreef J.R. Thorbecke de eerste Nederlandse Grondwet.
Eenheidsstaat Staat/land dat één regering heeft.
Industrialisering Toenemende productie van goederen die met met machines in fabrieken gemaakt worden.
Partijvorming Ontstaan van politieke partijen in de 19e eeuw. Mensen die dezelfde politieke standpunten hadden, verenigden zich in een partij.
Schoolstrijd In een liberale wet stond dat alleen openbare scholen geld van de staat kregen. Daar waren de protestanten het niet mee eens. De confessionele scholen moesten ook geld van de staat kunnen krijgen. Er ontstond een strijd tussen de confessionele partijen en de liberale en socialistische partijen.
Sociale kwestie Arbeidersvraagstuk: Arbeiders werkten en leefden in de 19e eeuw in armoedige omstandigheden en er was veel werkloosheid. Ze moesten het beter krijgen.
Communisme Politieke stroming die is bedacht door Karl Marx (1818-1883). In een communistische samenleving zijn de productiemiddelen en consumptiemiddelen gemeenschappelijk eigendom van de burgers. De staat bepaalt welke producten er gemaakt worden en hoeveel. Dit zou een eind maken aan armoede en ongelijkheid.
Protestante politieke partijen en katholieke politieke partijen Politieke partijen die hun politiek baseren op het geloof. De eerste protestante politieke partij was de ARP (Antirevolutionaire Partij). De eerste katholieke politieke partij was de RKSP (Rooms-Katholieke Staatspartij).
Socialistische politieke partijen Zij willen gelijkheid in de maatschappij bereiken via het parlement. De eerste twee socialistische politieke partijen waren de SDB (Sociaal Democratische Bond) en de SDAP (Sociaal-Democratische Arbeiders Partij).
Sociale wetten Wetten die de werk- en leefomstandigheden van mensen moeten verbeteren. Zoals: Kinderwetje van Van Houten (1874), de Arbeidswet (1889), de Wet op leerplicht (1901), de Woningwet (1901) en de Ongevallenwet (1901).
Algemeen kiesrecht Het recht van alle meerderjarige (18 jaar en ouder) burgers om te mogen stemmen.
Karl Marx (1818 - 1883) Duitse filosoof. Bedenker van het Communisme.
Revolutie Plotselinge opstand van het volk of een plotselinge verandering. Poging om de macht te grijpen in een land.