## Les 6

Lesweek | Inhoud | Doel
6 | Teksten lezen en leren | Begrijpend lezen: de leerling weet hoe je de structuur in een tekst kunt ontdekken en daardoor beter begrijpt wat zij leest. Belangrijke woorden ontdekken: de leerling weet hoe je m.b.v. signaalwoorden en functiewoorden belangrijke sleutelwoorden in een tekst kunt ontdekken.

Na deze les kun je:

• De structuur in een tekst ontdekken;
• Met een stappenplan een tekst globaal, begrijpend en bestuderend lezen;
• Signaal- en functiewoorden herkennen en daarmee sleutelwoorden in een tekst ontdekken.

Theorie begrijpend lezen

Na het maken van dit onderdeel weet hoe je de structuur in een tekst kunt ontdekken en daardoor beter begrijpt wat je leest.

Wat is lezen?

Er zijn verschillende vormen van lezen:

- Technisch lezen = de techniek van het lezen van de letters, woorden en zinnen

- Begrijpend lezen = proberen om tijdens het lezen te begrijpen wat er staat

- Globaal lezen = bekijken waar de tekst ongeveer over gaat

- Bestuderend lezen = weten waar de tekst precies over gaat

Wat wordt bedoeld met een tekst lezen?

Als je een tekst moet lezen, moet je niet alleen de letters en woorden gelezen hebben (technisch lezen), je moet ook begrijpen wat je gelezen hebt (begrijpend lezen).

Het kan ook zijn dat je de tekst moet leren en dan moet je de tekst nog beter bestuderen (Bestuderend lezen). Maar dat leer je bij Belangrijke woorden ontdekken (4) en samenvatten (5).

1 Globaal lezen (tekst lezen)

2 Begrijpend lezen (tekst lezen)

3 Bestuderend lezen (tekst leren) (dit leer je bij deze studievaardigheid 4 en 5)

Waarom moet ik leren lezen met dit stappenplan?

Je zult je misschien afvragen waarom je niet meteen kunt beginnen met lezen. Dat lijkt misschien sneller, maar uit onderzoek is gebleken dat dat toch echt niet zo is! Wanneer je namelijk eerst al ongeveer weet hoe de tekst is opgebouwd, zul je bij het echte lezen veel beter begrijpen waar het over gaat.

Dus door eerst globaal te lezen voordat je begint met begrijpend lezen, bespaar je tijd en begrijp en onthoud je de tekst beter.
Stappenplan: Hoe lees ik een tekst?

Stap 1 – Globaal lezen

Structuur ontdekken

a) Lees de titel.

b) Lees de titels van de kopjes of paragrafen als die er zijn.

c) Kijk of je alinea’s ontdekt.

d) Kijk of je een inleiding, een kern en een slot kunt ontdekken.

e) Bekijk eventuele plaatjes.

f) Bekijk of er iets opvalt aan de lay-out. (dat is de opmaak van de tekst, zoals het gebruik van kleur, kaders, schuin gedrukte woorden, dikgedrukte woorden, onderstrepingen etc.)

Voorkennis activeren

g) vraag jezelf af: waar zou het over kunnen gaan?

h) vraag jezelf af: wat weet ik al van dit onderwerp? (zo onthoud je de tekst namelijk veel beter).

Stap 2 – Begrijpend lezen

a) stel jezelf vragen, zoals wat zou het doel zijn van deze tekst.

b) Lees nu de tekst helemaal door.

- Probeer tijdens het lezen bij elke alinea te bedenken wat de belangrijkste informatie zou zijn.

- Probeer tijdens het lezen je vragen te beantwoorden.

Wat voor vragen kan ik mezelf stellen bij stap 2a?

- Wat voor soort tekst is het? (informatieve tekst, verhalende tekst, betoog, reclame, etc.)

- Wat is de bedoeling van de schrijver? (informeren, vermaken, mening geven, aansporen tot handelen)

- Voor wie is de tekst geschreven? (kinderen, volwassenen, sporters, consumenten etc.)

- Wie is de schrijver? (kind, wetenschapper, regisseur of recensent etc.)

Deze vragen helpen je om begrijpend te lezen en de hoofdzaken in de tekst te ontdekken.

Theorie belangrijke woorden ontdekken (1)

Na het maken van dit onderdeel weet hoe je met behulp van signaalwoorden en functiewoorden de belangrijke sleutelwoorden in een tekst kunt ontdekken.

Wat wordt bedoeld met belangrijke woorden?

Als je een tekst moet lezen of leren, is het handig om op bepaalde belangrijke woorden te letten. Het maakt het lezen en leren een stuk makkelijker. Die belangrijke woorden noemen we sleutelwoorden. Als je alle gemarkeerde sleutelwoorden op een rij zet, kun je het verhaal vaak makkelijk navertellen.

Hoe ontdek ik sleutelwoorden?

Belangrijke sleutelwoorden vind je door te letten op signaalwoorden en functiewoorden.

Voorbeeld

Sleutelwoorden:

Een sleutelwoord is het belangrijkste zelfstandig naamwoord uit de zin.

(Bijvoorbeeld: in onze multiculturele maatschappij wordt er veel te weinig rekening met elkaar gehouden).

Signaalwoorden:

- Samenvatting: kortom, samenvattend, samengevat, met andere woorden, al met al

- Conclusie: dus, daarom, dat houdt in, concluderend

- Reden/verklaring: daarom, want, omdat, dus, immers, namelijk, dat blijkt uit, hierom, derhalve

- Opsomming: ten eerste, ten tweede, ten derde, en, ook, tevens, bovendien, daarnaast

- Oorzaak/gevolg: door(dat), daardoor, … had tot gevolg, wegens

- Toelichting/voorbeeld: bijvoorbeeld, zo, zoals, neem nou, ter illustratie, ter verduidelijking

- Tegenstelling: maar, echter, niettemin, toch, desondanks

- Vergelijking, net als, zoals, evenals, vergeleken met

- Tijd: eerst, dan, daarna, toen, vroeger, voordat

- Doel/middel: door middel van, om … te, door te, opdat, daarmee, daartoe, teneinde

- Voorwaarde: als, indien, wanneer, in het geval, mits

- Verwijzing: die, dat, deze, dergelijke, het, hierop, daarvan

Functiewoorden:

Voor- en tegenargumenten, definitie, gevolg, oorzaken, oplossing, voor- en nadelen, voorwaarden, conclusie, reden, verklaring etc.

Waarom moet ik belangrijke woorden markeren?

Door belangrijke woorden te markeren:

- Heb je veel sneller gevonden wat je zoekt in een tekst

- Gaat het samenvatten een stuk sneller

- Ontdek je beter de structuur van de tekst

- Ontdek je beter de hoofd- en de bijzaken van de tekst

- Kun je beter vragen beantwoorden bij een tekst

- Kun je beter een tekst bestuderend lezen en leren

- En begrijp je de tekst beter

Stappenplan: Hoe ontdek ik belangrijke woorden?

Stap 1 – Globaal lezen

a) lees de titel.

b) lees de titels van de kopjes of paragrafen als die er zijn.

c) kijk of je alinea’s ontdekt.

d) kijk of je een inleiding, een kern en een slot kunt ontdekken.

e) bekijk eventuele plaatjes.

f) bekijk of er iets opvalt aan de lay-out. (bijv. dikgedrukte, schuin gedrukte en/of onderstreepte woorden).

g) vraag jezelf af: waar zou het over kunnen gaan?

h) vraag jezelf af: wat weet ik al van dit onderwerp?

Stap 2 – Lees de tekst en markeer belangrijke woorden

a) Markeer de titel (en de kopjes als die er zijn).

b) Lees de eerste alinea en markeer daarna de belangrijke sleutelwoorden.

(belangrijke sleutelwoorden vind je door op signaal- en functiewoorden te letten).

c) Doe dat ook bij de andere alinea’s.

Opmerking 1: Markeer niet te veel woorden, want dan heeft het geen zin meer.

Opmerking 2: Als je niet mag markeren in een boek, noteer de woorden dan op een blaadje of in een schrift.

Opmerking 3: Soms zijn belangrijke woorden al schuin gedrukt of dik gedrukt.

Theorie belangrijke woorden ontdekken (2)

Voorbeeld

In het tekstje hieronder zijn de sleutelwoorden gemarkeerd. Als je die woorden op een rij zet, kun je al aardig vertellen waar de tekst over ging. Daaronder zie je hetzelfde tekstje nog een keer. Nu zijn de signaal- en functiewoorden onderstreept. Zie je dat je door op signaal- en functiewoorden te letten de sleutelwoorden beter kunt vinden?

Film

Als je naar de videotheek gaat vind je allerlei soorten films. Zo heb je bijvoorbeeld het genre: horror, thriller, komedie, actie, sciencefiction enzovoort.

Horrorfilms zijn erg populair, maar worden in verhouding niet veel verhuurd, omdat kinderen onder de zestien die vaak niet mogen zien van hun ouders. Een andere reden is omdat de videotheek de film niet mag verhuren aan kinderen onder de zestien jaar, omdat ze anders een boete krijgen. Toch willen veel kinderen toch graag horrorfilms huren.

Kortom, horror is misschien wel populair bij kinderen omdat het niet mag.

Film

Als je naar de videotheek gaat vind je allerlei soorten films. Zo heb je bijvoorbeeld het genre: horror, thriller, komedie, actie, sciencefiction enzovoort.

Horror films zijn erg populair, maar worden in verhouding niet veel verhuurd, omdat kinderen onder de zestien die vaak niet mogen zien van hun ouders. Een andere reden is omdat de videotheek de film niet mag verhuren aan kinderen onder de zestien jaar, omdat ze anders een boete krijgen. Toch willen veel kinderen toch graag horror films huren.

Kortom, horror is misschien wel populair bij kinderen omdat het niet mag.

Door alle sleutelwoorden op een rij te zetten, kun je al aardig vertellen waar de tekst over ging:

Film

Soorten/genre: horror, thriller, komedie, actie, sciencefiction

Horror:

Populair,

niet veel verhuurd, onder de zestien, ouders

Videotheek, niet mag verhuren, boete

Populair, omdat het niet mag.

Extra tips

- Markeer niet te veel woorden,w ant dan heeft het geen zin meer.

- Als je niet mag markeren in een boek, noteer de woorden dan op een blaadje of in een schrift.

- Soms zijn belangrijke woorden al schuin gedrukt of dikgedrukt.

- De titel en ondertitels mag je altijd markeren.

- Lees eerst de hele alinea, zodat je beter weet wat je moet markeren en wat je eigenlijk al wel weet.

- Als je heel erg twijfelt of je iets wel of niet moet markeren, kun je het ook onderstrepen met je markeerstift.

Huiswerk:
Kies samen een tekst uit een theorieboek (voor iedereen dezelfde) en maak hier een samenvatting van en neem deze volgende week mee naar de les.