Lesweek 1

Theorie

Zelfpresentatie

Iedereen staat wel eens voor de spiegel. Zoals je jezelf ziet, denk je misschien, zo zien anderen mij ook. Maar dat is niet altijd waar. Anderen hebben een beeld bij je, dat deels gebaseerd is op fysiek uiterlijk, maar ook grotendeels afhangt van wat men van jou weet, en hoe men je vindt. Dat hangt gelukkig niet alleen van de ander af. Je kunt zelf ook ‘bepalen’ hoe anderen je zien, door jezelf op een bepaalde manier te presenteren. Dit is zelfpresentatie. Waarom presenteren we onszelf, en hoe doen we dat?

Zelfpresentatie is het proces waarmee we als individu proberen controle uit te oefenen op wat anderen van ons denken. Veelal gebeurt dit onbewust, we hebben nauwelijks in de gaten dat we ons gedragen om ‘in een positief daglicht’ te komen staan bij anderen. Ruwweg worden er drie manieren van zelfpresentatie onderscheiden: 1) aardig gevonden worden, 2) competent lijken en 3) macht en status uitstralen.

Waarom presenteren we onszelf?

Ten eerste doen we het omdat we iets willen van anderen. Dit ‘overtuigen’ van de ander kan op de drie hierboven genoemde manieren gebeuren, laten we het even toelichten aan de hand van het delen van brood.

1. Je kunt bijvoorbeeld een goede relatie met iemand opbouwen (aardig gevonden worden) zodat die persoon uit liefde met je deelt. Hij geeft je een deel van zijn brood, als teken van vriendschap.
2. Je kunt ook zo overkomen dat de ander gelooft dat jij beter weet wat je met een bepaald goed aan moet, dan hij/zij zelf (competent lijken), en het aan jou overgeeft. De ander denkt dat jij een veel lekkerder boterham kunt maken dan hijzelf, en geeft jou het stuk brood ter verdere verwerking.
3. Tot slot kun je jezelf zo machtig laten lijken, dat de ander besluit dat het veilig/beter is om gewoon naar je te luisteren en zijn goed af te geven. Je beveelt de ander en hij geeft snel zijn stukje brood aan jou.

Een tweede reden om jezelf te presenteren aan anderen is met als doel je eigen zelfbeeld te construeren. Iedereen heeft een idee van ‘zichzelf’. Vaak zie je jezelf als bijvoorbeeld ‘gul’, of juist ‘slim’ of misschien wel ‘mooi, knap’, of (meestal) een combinatie van vele van dit soort woorden. Een dergelijk zelfbeeld, echter, is het sterkst als het wordt bevestigd door anderen.

Als je jezelf ziet als een grappig iemand, maar niemand lacht, ga je (hopelijk) op een gegeven moment aan jezelf twijfelen. Door jezelf als ‘grappig’ op te stellen, je zo te presenteren aan anderen, maak je meer kans om bevestigd te worden in je eigen zelfbeeld. Naast deze bevestiging van anderen is het vaak ook zo dat het óók gunstig is voor je zelfbeeld om domweg de handelingen te doen, die bij je beeld horen. Zie je jezelf als gul, dan is het ‘doen’ van gulle dingen (doneren aan een goed doel) voldoende om je zelfbeeld te bevestigen. Of je nu feedback krijgt van anderen of niet.

Ten derde is een consistente zelfpresentatie (een presentatie die telkens hetzelfde is) ook goed voor sociale interactie met anderen. Wanneer je steeds dezelfde rol en presentatie aanneemt, weten mensen ‘wat ze aan je hebben’. Ze hoeven niet voorzichtig te handelen en te vissen naar wat je vindt of hoe je bent, nee, ze kennen je ‘gepresenteerde karakter’ al, en kunnen daar direct op inspelen. Hetzelfde doe jij bij anderen.

Denk bijvoorbeeld aan de rol dokter en patiënt. Je neemt automatisch aan dat de dokter je advies zal geven, en dat jij dit aanneemt. De dokter heeft status en (een zekere vorm van) macht. Zou je dit niet aannemen, dan zou een interactie bij de arts heel wat moeizamer verlopen. De dokter zou dan iedere keer weer moeten bewijzen aan jou dat hij expertise heeft, of ‘competent is’. De wachtkamer zou binnen no-time uitpuilen!

Hoe kun je jezelf presenteren?

Hierboven werd het al kort besproken, doorgaans worden er drie manieren van zelfpresentatie onderscheiden.

• Aardig gevonden worden: wanneer mensen je aardig vinden, gaan veel sociale interacties soepeler. Mensen zijn bereid om dingen voor je te doen, en vice versa. Kort en bondig, je wordt aardig gevonden als je:

• uitdrukking geeft dat jij anderen aardig vindt
• je veel lijkt op anderen (of doet alsof je veel lijkt op anderen)
• je bescheidenheid toont.

• Competent lijken: naast aardig gevonden worden is het ook van belang dat je gezien wordt als competent om dingen te doen. De macht van een expert is vandaag de dag sterk, denk maar aan de veelvuldige reclames die tandartsen laten presenteren hoe geweldig het merk X tandpasta wel niet is. Grote multinationals zouden niet voor niets tonnen geld investeren in deze reclames als het geen machtig medium was om mensen te overtuigen.
  Maar hoe kan jij, als individu, macht uitstralen? Dit kun je doen door:

• je competentie te uiten in echte situaties
• verbaal vertellen van je competentie (voorzichtig hiermee!)
• excuses maken wanneer je iets niet hebt kunnen doen.

• Macht en status vertonen: wanneer mensen je niet aardig of kundig vinden, kun je ze nog altijd overtuigen van je macht, om zo dingen voor elkaar te krijgen. Niemand vindt een dictator aardig, en misschien ook niet competent, maar als hij/zij machtig is, luistert toch iedereen naar hem/haar. Machtsvertoon kan door:

• tekenen vertonen van macht (wettelijke macht, beloningsmacht, expertmacht en dwangmacht)
• jezelf associëren met belangrijke mensen
• non-verbale tekenen van dominantie vertonen

OPDRACHT bij les 1