# Ethiek in het werk

Vorige les hebben we gekeken naar wat ethiek precies is. Deze les gaan we het hebben over verschillende soorten van ethiek en hoe je dit in een baan tegen kan komen.

We onderscheiden verschillende soorten ethiek. Soorten die we veel tegen komen zijn Plichtethiek, Gevolgenethiek en Deugdethiek. Daarnaast heb je ook beroeps- en bedrijfsethiek, dit zijn vormen van toegepaste ethiek. Toegepaste ethiek is ethiek die wordt toegepast op specifieke, practische problemen en maatschappelijke toestanden. Daar gaan we later op in, eerst gaan we kijken naar de eerste driegenoemde soorten: plichtethiek, gevolgenethiek en deugdethiek.

De plichtethiek kijkt naar de handeling die wordt verricht en heeft als uitgangspunt dat moraal een kwestie is van morele regels opvolgen. Dat wil zeggen dat je je aan de regels moet houden om ervoor te zorgen dat je een goede samenleving hebt. Normen worden hierbij gebruikt als morele argumenten. Misschien handig om te weten wat normen zijn: zelf opgelegde regels die gedrag voorschrijven over goed samenleven. Deze zijn gekoppeld aan waarden, die later in deze tekst verder uitgelegd worden. De gevolgenethiek kijkt naar de gevolgen van de handeling en heeft als uitgangspunt dat moraal een kwestie is van idealen realiseren. Dat wil zeggen dat er gekeken wordt naar dat het gedrag dat je vertoont goede gevolgen moet hebben. Als morele argumenten worden waarden gebruikt. Waarden zijn idealen en principes over goed samenleven dat we proberen te realiseren door middel van ons gedrag en zijn gekoppeld aan je normen. Ten slotte de deugdethiek, die kijkt naar de bedoeling van het gedrag en heeft als uitgangspunt dat moraal een kwestie is van een goed mens willen zijn. En dat wil zeggen dat je gedrag uit goede bedoelingen moet voortkomen en deugden worden gebruikt als morele argumenten.

We gaan nu kijken naar een vorm van ethiek die betrekking heeft op je handelen als je een baan hebt: beroepsethiek. Het gaat er hierbij om dat je tijdens je werk goed en kwaad van elkaar kunt scheiden en dat terug te zien is in je handelen. Er worden twee soorten van beroepsethiek onderscheiden, namelijk formele en informele beroepsethiek. Bij formele beroepsethiek gaat het om beroepscodes zoals de wet en formele uitspraken waarin de waarden en doelen van het beroep zijn vastgelegd. Het beschrijft wat bijvoorbeeld van de zorgverlening mag worden verwacht en helpt de verzorgende/verplegende bij het nemen van ethisch verantwoorde beslissingen. Informele beroepsethiek is nergens vastgelegd en gaat ook over het beroepsmatig handelen. Je komt tot informele beroepsethiek door zelfkennis en praktische kennis. Zelfkennis gaat dan vooral om tot zelfontplooiing en bij jezelf te rade gaan. Kennis van zaken doe je op door ervaring en door je intuïtie.

Nu willen we nog kijken naar bedrijfsethiek. Bij bedrijfsethiek is het niet zo dat er wordt voorgeschreven door bedrijfsethici wat moreel goed of slecht is, maar worden managers geholpen om morele voors en tegens op een rijtje te zetten. Zo kan je altijd binnen je bedrijf ergens terecht als je niet zeker weet of de beslissing die je wilt gaan nemen ook wel ethisch verantwoord is.

We hebben net gekeken naar beroepsethiek en bedrijfsethiek, waarin we het al kort gehad hebben over beroepscodes. Daarom gaan we nu kijken naar wat beroeps- en gedragscodes zijn. Deze geven aan wat je wel en niet mag/kan binnen het beroep dat je doet. Het heeft allemaal te maken met ethiek en normen en waarden.

Een gedragscode is een expliciete beschrijving van de normen en waarden voor het gedrag van bepaalde beroepen of specifieke toestanden in het optreden van organisaties. Het geeft dus aan wat voor gedrag gepast of ongepast is in een bepaald beroep en in een bepaalde situatie. Je hoeft dan zelf een stuk minder na te denken over hoe je je moet gedragen en helpt je bij een ethisch dilemma. Dat kan het werk dat je doet een stuk makkelijker maken omdat je je veel minder hoeft bezig te houden met moeilijke kwesties omdat je op een bepaalde manier moet handelen.

Een beroepscode is een beschrijving van het waarden- en normenstelsel van een beroepsgroep. Het geeft het geheel weer van principes en regels met betrekking tot de uitoefening van het beroep. Vaak gaat deze code gepaard met het beroepsprofiel waarin beschreven staat wat de taken zijn binnen het beroep, de competenties die je moet beheersen etc. Dit om er ook voor te zorgen dat je op eenzelfde manier te werk gaat als je collega's en kan helpen om je taken zo goed mogelijk en ethisch verantwoord uit te voeren.

Tegenwoordig zie je steeds meer gedrags- en beroepscodes bij verschillende beroepen. Er wordt dus steeds meer aandacht gegeven aan ethisch verantwoord handelen binnen bedrijven. Beroepen waar dit soort codes veel voorkomen zijn in de zorg en in de bankensector (bijvoorbeeld ethisch verantwoord beleggen).

Filmpje: nieuwsuitzending gedragscode zwembranche

Lesbrief opdracht ethische beroepsdilemma's

Gedragscode
Een voorbeeld van een gedragscode.

Filmpje: Ethiek op het werk