## 3.2 Het opruimen van houtige gewassen

Houtige gewassen (bomen en struiken) kun je in handkracht, met behulp van machines, of een combinatie van handkracht en machines verwijderen.
Het verwijderen van houtige gewassen in handkracht

Als er sprake is van beperkte bereikbaarheid en/of kleine hoeveelheden en beperkte wortelpruiken en stobben, verwijder je de houtige gewassen in handkracht. Meestal is voor de voet op werken, het gemakkelijkst.
Het vrijkomend materiaal moetje zodanig verwerken dat transport of een bewerking als versnipperen efficiënt kan worden uitgevoerd.
Stamstukken en niette versnipperen takdelen moetje in hanteerbare lengten zagen.
Indien stobben en wortelpruiken niet in een handeling verwijderd kunnen worden moetje voldoende stam of takmateriaal laten zitten om de het restant gemakkelijk te verwijderen.
Het verwijderen van houtige gewassen met machines

Als er sprake is van grote hoeveelheden,goede bereikbaarheid, zware wortelpruiken en grote stobben, zet je machines in. Dat wil niet zeggen dat het werken met handgereedschappen hierbij niet nodig is. Vaak moet je met handgereedschappen voorbereidingen treffen om met de machine bij te kunnen.
Het verwijderen van de gehele wortelpruik en stobbe heeft de voorkeur omdat je anders later bij de uitvoering weer op kunt stuiten en dan met veel meer moeite en kosten de restanten kunt verwijderen. In het uiterste geval kun je een boomstobbe wegfrezen. Realiseer je wel dat er dan nog dikke wortels en restanten van de stobbe in de grond achter blijven.
Het afzagen en verwerken in de bodem is niet aan te bevelen omdat het materiaal gaat verrotten en later tot verzakkingen en zuurstofgebrek kan leiden.
Indien er sprake is van hergebruik van materialen moet je rekening houden met tijdelijk opkuilen van deze materialen.
De voor hergebruik bestemde levende materialen moet je zo opslaan dat je er geen hinder van ondervindt bij de rest van de werkzaamheden.
Indien je houtige gewassen verwijdert voor hergebruik moet
je er voor zorgen dat het plantmateriaaal voldoende wortels en takken behoudtom aan te slaan. In de ideale situatie kun je het plantmateriaal hierop voorbereiden. Struiken steekje minstens een groeiseizoen voor het verplanten rond. Bomen bijvoorkeur twee groeiseizeizoenen vooraf starten met de voorbereiding.