Beeld van een chromosoom

Omschrijving misconcept

Leerlingen hebben geen goed beeld van een chromosoom, ze denken o.a. dat:

• chromosomen altijd de vorm hebben van gecondenseerde staafjes of X-jes en in die toestand afgelezen en gedupliceerd kunnen worden.
• de twee zusterchromatiden, twee aparte chromosomen zijn.

Achtergrond misconcept

Het woord 'chromosoom' wordt voor twee verschillende vormen gebruikt: de vorm met één chromatide én de vorm met twee chromatiden die bij elkaar gehouden worden door het centromeer (X-vorm). Leerlingen hebben hierdoor vaak geen goed begrip van wat een chromosoom wel en niet is en wat een homoloog chromosomenpaar is. Zelfs in sommige biologie methodes is dit misconcept te zien, zoals in de afbeelding van Bricks Biology.

Zowel in de schoolmethoden, online en in gedrukte media zijn chromosomen bijna altijd afgebeeld als korte gedrongen staafjes. Waarschijnlijk omdat deze vorm met de microscoop waarneembaar is. Hierdoor denken leerlingen dat dit de meest voorkomende vorm is of zelfs dat chromosomen er altijd zo uitzien. Leerlingen denken dat aflezen en replicatie in deze vorm kunnen plaatsvinden terwijl dat niet mogelijk is in gecondenseerde toestand. Hieronder zie je een afbeelding van wikipedia met het misconcept dat een chromosoom in gedrongen vorm en ná replicatie (X-vorm) afgelezen wordt voor transcriptie:

Voorbeeldaanpak voor in de les

Laat realistische beelden zien van chromosomen, in niet gecondenseerde vorm en met één chromatide.

Met deze concept cartoon vergelijken en bespreken leerlingen verschillende afbeeldingen van chromosomen.

Werkblad - Hoe ziet een chromosoom eruit?

Worksheet - What does a chromosome look like?

Met deze powerpoint kunnen leerlingen, wanneer ze meer gevorderd zijn, de fouten in afbeeldingen ontdekken en bespreken.

Chromosomen - leg uit waarom dit fout is

Laat leerlingen erfelijk materiaal tekenen en krijg zo snel zicht op hun misconcepten. Bijv: Teken een homoloog chromosomenpaar. Teken erfelijk materiaal in een celkern.

Bronnen en verder lezen

Domis-Hoos, M., Kapteijn, M., & Boerwinkel, D. J. (2012). Genetica in beweging: De moeite waard om te leren. Nederlandse Vereniging voor het Onderwijs in de Natuurwetenschappen. https://elbd.sites.uu.nl/2012/09/04/genetica-in-beweging-de-moeite-waard-om-te-leren/

Knippels, M.-C. P. J., Waarlo, A. J., & Boersma, K. T. (2005). Design criteria for learning and teaching genetics. Journal of Biological Education, 39(3), 108–112.

Patrick, M. D., Carter, G., & Wiebe, E. N. (2005). Visual representations of DNA replication: Middle grades students' perceptions and interpretations. Journal of Science Education and Technology, 14(3), 353-365.