## Pontonluiken met luikenkraan.

Dan is er het type pontonluiken die verplaatst worden met een luikenkraan op het schip.
Het systeem wordt op kleinere schepen veel toegepast omdat het relatief goedkoop is.
Het grootste nadeel van dit systeem is dat je er behoorlijk je koppie erbij moet houden tijdens het bedienen anders kunnen er de grootste ongelukken gebeuren.
En die zijn er ook gebeurd.
Wanneer met Googlet op Luikenwagen ongeluk vliegen de rapporten en artikelen over het scherm.
Niet zelden hebben de ongelukken een dodelijke afloop.
Persoonlijk (MJ) vind ik dit systeem dermate gevaarlijk dat het me verbaast dat het nog toegestaan is, mede omdat er veilige alternatieven zijn.
Daarom nu al deze waarschuwing:
DENK NA EN WEES VOORZICHTIG!
De luikenwagen kan met een motor over rails rijden dat aan beide zijden van de luiken op de coaming is gelast.
De luikenwagen is voorzien van een juk dat op en neer bediend kan worden.
Het luik wordt opgetild aan een hijspunt aan de zijkant aan van het luik.
Aan het juk van de luikenwagen zit een haak dat daar precies in past.
Het juk wordt hydraulisch of met elektromotor omhoog getild en daarmee het luik.
Daarna kan het luik verreden worden naar waar het neergelegd kan worden.
Hier wordt gelijk het eerste gevaar van dit systeem zichtbaar.
De bediener staat meestal op de luikenwagen en kan maar één zijde van het luik zien.
Wanneer de haak niet goed om het hijspunt sluit wordt het scheef opgetild.
De wagen hoeft nu maar een klein hobbeltje te maken (steentje op de rails) en het luik valt naar beneden.
Of de hele kraan kan van de rails lopen Arklow Sky in Spanje.
De stuurman is hierbij vanaf de luikenkraan in het ruim gevallen.
De luiken liggen in elkaar als ze op het ruim liggen.
Het ene luik ligt dus op het andere luik.
Het is dus van belang dat de luiken in de juiste volgorde opgehaald worden.
Dus niet eerst luik 1, dan 2 etc.
Het kan best zijn dat je na luik 1 (Hoofdluik) eerst 3 moet halen en daarna pas luik 2.
Het is dus heel eenvoudig fouten te maken.
En een luik dat nog vastligt onder een ander luik kan heel gemakkelijk losschieten uit de haken, met alle mogelijke gevolgen.
(In het gunstigste geval klapt hij gewoon terug op de coaming.)
Er zijn mensen geplet tussen de luikenwagen en een stapel luiken.
Een, ten gevolge van teveel trim, "out of control" luikenwagen vloog in 2018 ongecontroleerd naar het achterschip met een luik in de haken waar de kok een sigaretje stond te roken.
De arme man heeft dat niet overleefd omdat hij geplet werd tussen de accommodatie en het luik.

Mensen hebben hun vingers verloren omdat ze de rail vasthielden om in het ruim te kijken terwijl de luikenkraan eraan kwam rijden, wat door het lawaai op de kade soms niet goed te horen is.
Vereiste veiligheidsmatregelen:
- Een bel of sirene moet luiden wanneer de kraan rijdt.
- Er moet een veiligheidsmiddel boven de rail aan het einde van de kraan aangebracht zijn dat
fysiek waarschuwt. (Borstel, rubber flap)
- De kraan moet met minimaal 3 man, in het bezit van radiocommunicatie, bediend worden.
Eén in het BB gangboord, één aan SB en één op de bedienplek.
De mensen in de gangboorden dienen telkens visueel vast te stellen dat de haken goed
geplaatst zijn, dat de rails vrij is van obstakels en zich geen mensen bevinden naast de stapel
luiken.
(De meest genegeerde maatregel aan boord.)

Gevaren:
- Luikenhaak niet goed geplaatst.
- Bij gladde rail (lading op de rails, regen) glijdt de wagen door.
- Geen goed uitzicht voor de bediener.
- Verkeerd plaatsen of opnemen van de luiken.
- ROUTINE!
Men heeft het zo vaak (alleen) gedaan en het ging zo vaak goed dat men het gevaar niet meer
ziet.
Toch worden ze nog veelvuldig toegepast, want:
+ Relatief goedkoop.
+ Redelijk makkelijk in onderhoud. (Op stutten op een ander luik en je kunt alles doen.)
+ Eenvoudig hydraulisch systeem.
+ Geen (wal)kraan nodig
+ Geen "luikenbak" nodig. Luiken worden op het ruim gestapeld.
+ Bij minder weer kan 1 luik open gelegd worden.
- Bepaald niet fool proof.
Er kunnen heel gemakkelijk zeer gevaarlijke fouten gemaakt worden.
- Traag systeem. (Je bent zomaar 10 minuten bezig om dicht of open te gooien)
- Hoge risico's tijdens verplaatsen.
- Rails moet zo goed als 100% schoon zijn. Anders grote kans op glijden.
Zeker met bepaalde ladingen als China Clay en raapzaad wat een spiegelglad laagje op de
rails kan creeëren. Zeker bij een beetje neerslag (papje op de rails).
Een beetje zand op de rails strooien kan dan helpen, anders een tros op de winch zetten en
daarmee de luikenwagen begeleiden.
- Gevoelig voor slagzij en trim.
De grenswaarden voor slagzij en trim zijn zeer klein.
Het gemiddelde dat in manuals aangegeven wordt voor max. slagzij is slechts 0,5º.
Sommige manuals geven een max slagzij van 0,3 º aan.
Dit is afhankelijk van hoe hoog de luikenwagen kan tillen en dus hoe hoog het zware luik
getild kan worden.
Het schip mag volgens stabiliteitsboek veilig zijn, maar voor de luikenwagen tóch onveilig

➡️ Reden:

- Het zwaartepunt van luik + wagen ligt hoog

- Minieme slagzij → geeft dan al grote zijdelingse krachten

- Wielen en rails zijn hier niet voor vergevingsgezind

Max. trim gemiddeld in manuals: 20 - 30 centimeter.

➡️ Reden:

- Wagen kan versnellen of afremmen door helling.

- Remmen en vergrendelingen zijn ontworpen voor vlak dek.

- Kans op ongecontroleerd rollen.
  En geloof maar dat je op zo'n moment zachte piepscheetjes laat...

Hiermee komen we op het volgende minpunt:
- Zeer beperkte werkbare marges.
Het probleem is niet het gewicht van het luik,
maar het feit dat dat gewicht gaat rijden.

- Hoog zwaartepunt

- Lange hefboom

- Lage rolweerstand

- Beweging → dynamische krachten

- En: geen ‘escape’ zodra het misgaat

- Zeer afhankelijk van procedures en discipline.
Op kleinere schepen ben je als stuurman soms de enige aan dek.
De kok/matroos en de motorman/matroos waarderen het soms niet als je ze van hun werk haalt
om de luiken te openen/sluiten.
En, ach, dan doe je het wel even alleen. Heb je al zo vaak alleen gedaan en dat ging altijd goed...