## Paragraaf 3: Hefbomen en katrollen

De hefboom Een hefboom is een slim hulpmiddel dat je op veel plaatsen tegenkomt. Met een hefboom kun je met een kleine kracht toch iets zwaars optillen. Dat werkt omdat de hefboom gebruikmaakt van lengteverschil. Een hefboom bestaat uit drie onderdelen: Het draaipunt Dit is het punt waar de hefboom om draait. De werkarm Dit is het lange deel van de hefboom. Hiermee oefen je een grote kracht uit op het voorwerp dat je wilt optillen. De lastarm Dit is het korte deel van de hefboom. Hier zet jij zelf de kracht. Hieronder zie je een voorbeeld van een hefboom. De persoon duwt aan de werkarm, of de lange kant. Hierdoor kan hij een zware steen omhoog kan krijgen aan de lastarm, of de korte kant. In het dagelijks leven kom je vaak hefbomen tegen. Bijvoorbeeld in scharen, flesopeners of deurklinken.

Katrollen Ook katrollen kunnen helpen om gewichten op te tillen. Er zijn twee soorten katrollen: vaste en losse katrollen. De vergrotingsfactor geeft aan hoeveel makkelijker het wordt om een kracht uit te oefenen. Vaste katrollen Bij een vaste katrol verandert alleen de richting van de kracht. De grootte van de kracht verandert niet. De hoeveelheid touw die je moet trekken verandert ook niet Losse katrol (takel) Bij een losse katrol verandert de richting van de kracht ook. De grootte van de kracht wordt twee keer zo klein. Maar: de hoeveelheid touw die je moet trekken om iets omhoog te tillen wordt twee keer zo veel. Een losse katrol noemen we ook wel een takel.

☆ Verdiepingsles: Vergrotingsfactor De vergrotingsfactor geeft aan hoeveel makkelijker het wordt om een kracht uit te oefenen. Hoe bereken je de vergrotingsfactor? Je berekent de vergrotingsfactor door de lengte van de werkarm (of lange arm) te delen door de lengte van de lastarm (of korte arm). In formulevorm is dat: Wat zegt de vergrotingsfactor over de kracht? De vergrotingsfactor vertelt hoeveel kleiner jouw eigen kracht mag zijn. Als de vergrotingsfactor bijvoorbeeld 3 is, is het 3 keer zo makkelijk om iets op te tillen.

Voorbeeldberekening: de vergrotingsfactor Vraag Hieronder zie je een hefboom. Wat is de vergrotingsfactor? Antwoord ​De vergrotingsfactor bereken je door de lengte van de werkarm te delen door de lengte van de lastarm. De lengte van de werkarm is 15 meter. De lengte van de lastarm is 5 meter.