## 5.2 Aandachtspunten bij de kenmerken van de zorgvrager

#### Zorgvragers met een verstandelijke beperking

- De zorgvrager kan de stoma eruit trekken, zeker in het beginstadium. Fixeer wanneer nodig, in opdracht van de arts, eventueel de handen.
- Let op verschijnselen van regressie; door de ingreep kan de zorgvrager tijdelijk terugvallen in eerder gedrag, zoals kinderlijk of afhankelijk gedrag.

#### Zorgvragers met een lichamelijke beperking

- Besteed extra aandacht aan de positie van de stoma. Doordat de lichaamsvorm soms anders is of doordat de zorgvrager in een rolstoel zit, is het extra belangrijk erop toe te zien dat de uitscheiding kan afvloeien.

#### Zorgvragers die revalideren of chronisch ziek zijn

- Let op emoties. De stoma kan opluchting geven, omdat de gezondheid verbetert, maar ook teleurstelling, omdat er nog meer problemen bij komen.
- Geef uitgebreide voorlichting en instructie. Zodra de zorgvrager eraan toe is, kan hij of een naaste de stomazorg op zich nemen.

#### Psychiatrische zorgvragers

- De zorgvrager kan door verwardheid en stoornissen de stoma beschadigen.
- Fixeer wanneer nodig, in opdracht van de arts, eventueel de handen.
- Observeer het zelfbeeld dat de zorgvrager heeft. Het zelfbeeld kan door de ingreep nog verder verslechteren.