Stel: je scrollt door social media en ziet een spectaculaire foto van een explosie bij het Pentagon. Of een video waarin een bekende Nederlander iets schokkends zegt. Hoe weet je of het echt is?
Generatieve AI maakt niet alleen tekst – het produceert steeds realistischere beelden en video's. Tools zoals DALL·E (in ChatGPT), Midjourney, Synthesia en Runway Gen-2 maken het eenvoudig om overtuigende visuele content te creëren. Maar daarmee worden de risico's van GenAI ook groter: van misleidende nieuwsbeelden tot schadelijke deepfakes.
Waar let je op bij het beoordelen van visuele AI-content?
Net als bij AI-teksten let je op relevantie: sluit de afbeelding echt aan bij je onderwerp, of is het slechts een mooie illustratie zonder toegevoegde waarde?
Maar bij controleren van beelden en video's zijn er drie extra criteria die cruciaal zijn:
1. Authenticiteit & echtheid
AI-beelden kunnen er heel realistisch uitzien, maar toch compleet verzonnen zijn. Hoe herken je dat?
Technische signalen van vervalsing
Afbeelding: Bij deze zonnestand ontbreekt de schaduw achter de jongen met gitaar (Bron: https://aikundig.nl/)
Let bijvoorbeeld op:
Handen en vingers die vreemd gebogen zijn of te veel/weinig vingers hebben
Gezichten met asymmetrische details of vreemde ogen
Tekst die onleesbaar of vervormd is (AI heeft moeite met letters)
Schaduwen en reflecties die niet logisch kloppen
In video's: houterige bewegingen, details die plots veranderen, of onnatuurlijke overgangen
Maar AI wordt steeds beter. Dit soort foutjes komen steeds minder voor!
Inhoudelijke signalen van vervalsing
Omdat het steeds moeilijker wordt om 'fake' van 'echt' te onderscheiden, is een kritische houding erg belangrijk. Controleer daarom ook of de inhoud klopt:
Let op details in historische beelden: zijn kleding, vlaggen of gebouwen uit de juiste periode? GenAI maakt vaak subtiele fouten.
Vraag je af of iets logisch is of té bizar om waar te zijn.
Controleer of het beeld voorkomt in betrouwbare nieuwsbronnen.
Check spectaculaire beelden extra grondig – hoe echt het er ook uitziet.
2. Betrouwbaarheid van de informatie
GenAI kan overtuigende grafieken, nieuwsbeelden of video's maken die nergens op gebaseerd zijn. Stel jezelf daarom deze vragen:
Is dit echt gebeurd of gemeten?
Zoek of je hetzelfde beeld, cijfer of nieuwsfeit kunt terugvinden bij betrouwbare bronnen. Geen resultaten? Dan is voorzichtigheid geboden.
Waar komt het vandaan?
Gebruik reverse image search (Google Images, TinEye) om te achterhalen of het beeld elders voorkomt en wie het oorspronkelijk plaatste.
Wat is de bedoeling?
Is het een illustratie of wordt het gepresenteerd als feit? Wees extra kritisch bij emotionele of politieke beelden – die worden vaak gebruikt om te manipuleren.
Is er sprake van bias?
Test dit zelf: laat AI een "wetenschapper" genereren. Zie je vooral mannen? Een "verpleegkundige"? Waarschijnlijk vooral vrouwen. Dit wijst op eenzijdige trainingsdata – en dat beïnvloedt het beeld dat wordt gecreëerd.
Voorbeeld uit de praktijk
In 2023 ging een AI-gegenereerde foto van een explosie bij het Pentagon viraal. Het beeld zag er zo echt uit dat het de aandelenmarkten kort deed dalen. Pas na verificatie bleek het nep – maar de schade was al aangericht.
Afbeelding: Nep-afbeelding van explosie bij Pentagon (Bron: https://www.livemint.com/)3. Ethiek en toestemming
GenAI kan beelden of video's maken van echte personen zonder hun toestemming. Dat kan iemands privacy, reputatie of veiligheid ernstig schaden.
Handvatten voor jezelf:
Gebruik geen AI-beelden die iemand verkeerd of kwetsend kunnen neerzetten
Vermeld altijd duidelijk dat een beeld door GenAI is gemaakt
Vraag jezelf af: Zou ik willen dat iemand zo'n beeld van mij zou maken of delen?
Ook als de persoon niet echt bestaat, mag je het beeld niet als "echt" presenteren
Bekijk dit voorbeeld:
Video: Deep fake video met Virgil van Dijk (Bron: NOS)
Onthoud: controleer, twijfel, verifieer!
Bij AI-beelden en video's geldt meer dan ooit: als iets te mooi, te schokkend of te perfect lijkt om waar te zijn, is het dat waarschijnlijk ook.
Trek geen overhaaste conclusies, maar neem de tijd om te checken. Jouw kritische blik is het beste wapen tegen visuele desinformatie.
