## Praktische informatie - hoe doe je?

Impuls Open Leermateriaal ontwikkelde samen met SLO een handreiking om aan de slag te gaan met leerdoelen. De tip is om zelf een werksessie te organiseren. Er is een powerpoint gemaakt die gebruikt kan worden tijdens deze werksessie. Er is een hand-out met een beschrijving bij alle stappen. En een Word-versie van de handreiking voor als je zelf aanvullingen of veranderingen wil aanbrengen.

Handreiking-Onderwijs-ontwikkelen-met-leerdoelen-als-vertrekpunt.pdf

Voor iedereen die aan de slag wil met leerdoelen is het curriculair spinnenweb van SLO een basis.

Deze 10 onderdleen van het curriculum zijn nodig bij het (plannen van) leren door leerlingen. De curriculumniveaus (macro, meso en micro) verzijen naar de verschillende systeemniveaus warop afstpraken worden vastgelegd over het curriculum. Donkerblauw staat voor het nationale niveau, wit voor het schoolniveau en oranje voor het lesniveau.

Kennisclip: curriculair spinnenweb https://player.vimeo.com/video/832222802?h=68de2f659a&badge=0&autopause=0&player_id=0&app_id=58479

In de whitepaper van VO-content 'Leerdoeldenken, organiseren en implementeren' voor de schoolleider staat uitgelegd wat leerdoeldenken is en hoe je van een einddoel naar een tussendoel komt en de begrippen (zoekcriteria) kunt benoemen. Vanuit deze tussendoelen die je formuleert op het niveau van een klas/vak kunnen leerlingen persoonlijke leerdoelen formuleren.

Het praktische deel beschrijft dat de implementatie teruggebracht kan worden tot het beantwoorden van vier vragen:

1. Waarom willen we gaan werken vanuit leerdoelen?
2. Wat willen we dat de leerlingen leren?
3. Hoe willen we dat de leerlingen leren?
4. Waarmee willen we dat de leerlingen leren?

De implementatie kan vervolgens op drie manieren worden aangepakt:

Scenario 1: starten met een pilot

Scenario 2: starten op het niveau van een vak

Scenario 3: schoolbreed starten

De whitepaper is geschreven voor het voortgezet onderwijs, maar kan redelijk makkelijk ook naar het basis- en gespecialiseerd onderwijs worden getrokken.

Op Onderwijskennis staan een aantal stappen benoemd hoe je goede leerdoelen formuleert:

- Omschrijf wat leerlingen aan het einde van een les bereiken en niet hoe ze dat gaan doen
- Zorg voor heldere leerdoelen, zodat leerlingen goede keuzes maken. Gebruik hierbij actieve handelingswoorden die controleerbaar gedrag beschrijven.
- Stel tussentijdse doelen zodat leerlingen grip krijgen op de weg naar het einddoel.
- Formuleer leerdoelen (nieuwe kennis en vaardigheden) en geen prestatiedoelen (zoals een hoog cijfer).

De whitepaper van VO-content 'Leerdoeldenken, het hoe, wat en waarom' is geschreven voor docenten VO, maar het bevat ook vele interessante inzichten voor leerkrachten in het basis- en gespecialiseerd onderwijs. Het is geschreven voor leraren die meer willen dan enkel de methode volgen, bewustere keuzes willen maken in het programma en willen onderzoeken hoe leerdoeldenken hierin kan ondersteunen. Het gaat in op wat leerdoeldenken is en wat het kan opleveren voor de leraar, de leerling en ook ouders en school.

Het gaat in op drie vragen:

- wat wil ik dat de leerlingen leren?
- hoe wil ik dat de leerlingen leren
- waaremee wil ik dat de leerlingen leren?

Het beschrijft het proces hoe je vanuit een einddoel naar tussendoelen komt. De website Leerplan in beeld van SLO biedt hiervoor duidelijke handvatten in de vorm van leerdoelkaarten. Op de website van SLO zijn daarnaast voor alle vakken en leergebieden doorlopende leerlijnen (van primair onderwijs tot bovenbouw voortgezet onderwijs) opgenomen.

Leerdoelen bevatten altijd een inhoudelijk deel en een handelingsdeel. Met een handelingswerkwoord wordt aangegeven welk gedrag op welk niveau er van leerlignen wordt verwacht, in combinatie met de beschreven vakinhoud.

De whitepaper beschrijft ook hoe je zelf aan de slag kunt gaan. De tip is om klein te beginnen, bijvoorbeeld door een deel van de methode te vervangen door lessen die gebaseerd zijn op leerdoeldenken. Hiervoor kun je bijvoorbeeld de stercollecties gebruiken, hoe je dit kunt doen staat beschreven in 'Van traditioneel naar flexibel leermateriaal.'

Op Onderwijskennis staan een aantal stappen benoemd hoe je goede leerdoelen formuleert:

- Omschrijf wat leerlingen aan het einde van een les bereiken en niet hoe ze dat gaan doen
- Zorg voor heldere leerdoelen, zodat leerlingen goede keuzes maken. Gebruik hierbij actieve handelingswoorden die controleerbaar gedrag beschrijven.
- Stel tussentijdse doelen zodat leerlingen grip krijgen op de weg naar het einddoel.
- Formuleer leerdoelen (nieuwe kennis en vaardigheden) en geen prestatiedoelen (zoals een hoog cijfer).

De volgende video geeft je wat inzicht in de praktijk:

NOS-Stories voor leerlingen: wie bepaalt wat er in je schoolboek staat? https://www.youtube.com/watch?v=3mqXmiCBawY

In deze drie voorbeelden uit het voortgezet onderwijs laten de scholen zien hoe zij omgaan met curriculumbewustzijn:

Liemers college: denken in leerdoelen https://www.youtube.com/watch?v=9cmjY6urSqw

Het Stormink: persoonlijk leren https://www.youtube.com/watch?v=cNNBz-xFhz4

Het Houtkamp college: werken vanuit leerdoelen https://www.youtube.com/watch?v=RSBgfJFIk_Y

X Hier komt straks de toolkit over leerdoeldenken, planning 2025. Hierin kunnen bovenstaande filmpjes een plaats krijgen.