# Hoofdstuk 1: Veehouderij in Nederland

Het produceren van voedsel wordt ook wel groene productie of landbouw genoemd. Landbouw is op te delen in plantenteelt en veehouderij.

Veehouderij is het houden van landbouwhuisdieren voor productie van bijvoorbeeld vlees, melk of eieren. Dieren die iets produceren, noemen we productiedieren. Niet alle productiedieren zijn gelijk landbouwhuisdieren.

Landbouwhuisdieren

Intensieve en extensieve veehouderij

Intensieve veehouderij is optimaal gebruik maken van grond, mest, kunstmest, enzovoorts om maximaal te produceren. Het houden van landbouwhuisdieren is in Nederland meestal intensieve veehouderij. Grond is schaars in Nederland, en dus duur. Als je grond hebt, wil je zoveel mogelijk geschikt gewas voor vee daar laten groeien. Dat zorgt ervoor dat er veel gebruik wordt gemaakt van mest en kunstmest.

Intensieve veehouderij

Extensieve veehouderij is het houden van weinig dieren op een groot oppervlakte. Denk daarbij aan een schaapskudde die gehouden wordt in een groot natuurgebied. Of aan de Schotse Hooglanders die grazen in de duinen. Een deel van die Hooglanders wordt geslacht en verkocht als “natuurvlees”.

Extensieve veehouderij

Ontwikkelingen

Binnen de veehouderij neemt het aantal bedrijven al jarenlang af. Toch neemt het aantal dieren in sommige gevallen toe. Bedrijven met vee worden grootschaliger, het bedrijf houdt meer dieren. Kleinschalige bedrijven zijn vaak niet rendabel, daar kan niet genoeg verdient worden om van te leven voor een veehouder en zijn of haar gezin. Deze kleinschalige bedrijven worden overgenomen door grotere veehouderijen die wel rendabel zijn.

Tabel 1; Veehouderij in Nederland | 2005 | 2010 | 2015 | 2019*
Bedrijven Bedrijven met vee Bedrijven met rundvee | x 1 000 | 37 | 33 | 29 | 25
Bedrijven met varkens | x 1 000 | 10 | 7 | 5 | 4
Bedrijven met paarden en pony's | x 1 000 | 18 | 15 | 11 | 8
Bedrijven met schapen | x 1 000 | 14 | 13 | 11 | 8
Bedrijven met geiten | x 1 000 | 5 | 4 | 3 | 3
Bedrijven met kippen | x 1 000 | 3 | 2 | 2 | 2
Dieren |  |  |  |  |
Runderen Melk- en fokvee Melk- en kalfkoeien | x 1 000 | 1 433 | 1 479 | 1 622 | 1 578
Stieren | x 1 000 | 31 | 22 | 26 | 23
Overig melk- en fokvee | x 1 000 | 1 124 | 1 225 | 1 324 | 915
Vleesvee Vlees- en weidevee | x 1 000 | 380 | 322 | 252 | 229
Vleeskalveren | x 1 000 | 829 | 928 | 909 | 1 066
Varkens | x 1 000 | 11 312 | 12 255 | 12 603 | 12 269
Paarden en pony's | x 1 000 | 133 | 143 | 118 | 88
Schapen | x 1 000 | 1 361 | 1 130 | 946 | 918
Geiten | x 1 000 | 292 | 353 | 470 | 615
Kippen Leghennen | x 1 000 | 41 048 | 47 904 | 47 684 | 44 319
Slachtkuikens | x 1 000 | 44 496 | 44 748 | 49 107 | 48 684

Bron: CBS

Kleinschalige bedrijven die blijven bestaan, doen vaak aan bedrijfsverbreding. Op het bedrijf komen dan bijvoorbeeld pensionpaarden te staan, of er is een camping. Ook kinderopvang of het zelf verwerken van zuivel tot kaas en ijs en deze op het bedrijf verkopen is bedrijfsverbreding. Van oudsher zijn agrarische bedirjven een plek waar ook gezorgd wordt voor mensen, bijvoorbeeld mensen met een beperking. Het veebedrijf omzetten naar een zorgboerderij is een ontwikkeling die de laatste jaren veel wordt gezien.

Gangbaar of biologisch

Gangbare veehouderij is zoals dieren gemiddeld in Nederland gehouden worden. Hoe dat is verschilt per diersoort en per bedrijf net iets.

Biologische veehouderij moet voldoen aan een aantal eisen, die ook gecontroleerd worden. Pas dan is het product biologisch. Onnodige handelingen mogen niet, zoals onthoornen en het preventief gebruik van antibiotica. Ook mag er geen kunstmest gebruikt worden en moet het voer wat de dieren krijgen ook biologisch zijn. Dit maakt de kosten om te produceren hoger, dus zijn biologische producten duurder.

Tussen “gangbaar” en biologisch zitten veel verschillen, maar ook binnen gangbaar zijn verschillen. De veehouderij verandert altijd, nu ook nog. Veel ontwikkelingen zijn op dit moment gericht op duurzaamheid, met oog voor welzijn en natuurbeheer. Grote problemen zoals het stikstofoverschot maken de veehouderij boeiend en dynamisch.

Bedrijfskolommen

Een bedrijfskolom is een keten of ketting van bedrijven die bezig zijn met hetzelfde product. Een melkveehouderij produceert melk. Deze melk wordt geleverd aan de melkfabriek, waar het verwerkt wordt tot allerlei producten of grondstoffen voor andere producten. Ook de klavermesterij en de slachterij horen bij verwerkende bedrijven.

Om de melkveehouderij heen zitten toeleverende bedrijven, zoals bedrijven die krachtvoer maken of kunstmest. Maar ook de veearts en de klauwverzorger, bedrijven die stallen bouwen of machines produceren. De melkveehouder krijgt advies over de voeding van z’n ruwvoer en verzorging van kalveren, bijvoorbeeld. Daarnaast wordt gebruik gemaakt van specialistische managementprogramma’s, waardoor het houden van de koeien overzichtelijker wordt.

Veearts |  | melkveehouder |  | Krachtvoerfabrikant
Klauwverzorger |  |  | kalvermesterij |
Adviseur |  | Melkfabriek (verwerking) | slachterij | Producent van voermengwagens
Stallenbouwer |  |  | Vleesverwerker | Stallenbouwer
Onderhoud melkinstallatie |  | Detailhandel voor verkoop |  | Programma’s (apps) ivm management vd veestapel

Voor zowel melkvee als vleeskoeien bestaat zo’n bedrijfskolom. Ook voor de vleesvarkenhouderij en voor leghennen of vleeskuiken kan je zo’n bedrijfskolom maken.

Milieuproblemen

Nederland is een echt landbouw land, we zijn hele goede voedselproducenten. Er wordt veel zuivel, eieren en vlees geëxporteerd naar de rest van Europa. Deze dieren worden vooral gevoerd met brokjes, die gemaakt worden uit producten die vanuit bijvoorbeeld Zuid-Amerika geïmporteerd worden.

Het houden van veel dieren in ons kleine land geeft ook problemen. Stankoverlast bijvoorbeeld, maar de mest van al die dieren veroorzaakt een stikstofprobleem.

Beheer van het landelijk gebied

Niet alleen bedrijfsgebouwen, het erf en de weides hebben onderhoud nodig. Op de meeste agrarische bedrijven vind je sloten, houtwallen of boomgaarden. Ook het onderhoud van het landelijk gebied ligt in handen van de veehouder. Sloten moeten onderhouden worden, zodat het overtollig regenwater weg gepompt kan worden naar zee. Houtwallen hebben onderhoud nodig, om veiligheid te garanderen. Zulke houtwallen vormen broedplaatsen voor onder andere vogels. Akkerranden, rondom damhekken en slootkanten die intensief gebruikt worden zijn plekken voor bijzondere plantensoorten, waar weer insecten op af komen. Er is volop leven in het landelijk gebied.