## Toets

Gebruik de atlas De Aarde Klimaatgebieden / Zeestromen en De Aarde Vervuiling en Ozon – Vervuiling van de wereldzee. In de Caribische zee is een plastic soep aan het ontstaan. De grootste concentratie hiervan bevindt zich, in tegenstelling tot de plastic soep in de oceanen, niet midden in de Caribische zee maar vooral voor de kust van Belize. 1. Welke zeestroom en welk mondiaal windsysteem zijn verantwoordelijk voor de concentratie van plastic voor de kust van Belize

Gebruik bron 48.
Bron 48: Grotten van Hato
De Grotten van Hato op Curaçao zijn bijzonder omdat de grotten bovengronds zijn, in plaats van ondergronds zoals de meeste grotten. 2. In welk soort sedimentgesteente kunnen grotten ontstaan?

Gebruik opnieuw bron 44 De grotten van Hato hebben te maken met karstverschijnselen. 3. Geef twee voorbeelden van karstverschijnselen.

Gebruik bron 49.
Bron 49: Saba met hoogste top: Mt. Scenery
Saba is niet geschikt voor massatoerisme (en streeft dat ook niet na). 4. Geef hiervoor een ruimtelijke en een ecologische verklaring.

Gebruik bron 50.
Bron 50: Saba - Well’s Bay: Dit bruin-gele zandstrand verdwijnt soms
De hoeveelheid bruin zand op de stranden van Saba is niet constant. 5. Geef aan hoe dat komt.

Gebruik bron 51.
Bron 51: Saba – Cove Bay Het ondiepe gedeelte van de baai wordt afgescheiden van de open zee door een door de natuur gevormde rij van rotsen. Hier is niet zo lang geleden wit zand gestort dat uit Sint-Maarten is geïmporteerd.
Bij Cove Bay op Saba is wit zand gestort (zoals te lezen in bron 51), afkomstig van Sint-Maarten. 6. Noem een nadelig gevolg dat kan optreden voor het mariene leven van het storten van wit zand op Cove Bay. Leg je antwoord uit.

Het klimaat van Bonaire is semi-aride. Door het stortbuikarakter van de regen ontstaat er veel erosie. De mate van erosie verschilt tussen het begin en het einde van de regentijd. 7. Beredeneer dat de erosie aan het begin van de regentijd heviger is dan aan het einde van de regentijd.

Gebruik bron 52.
Bron 52: Bouwmaterialen worden schaarser op Bonaire. Zand, diabaas (een vulkanisch gesteente) en kalksteen worden steeds schaarser. Er is bij de winning ervan wildgroei ontstaan, hoewel er voldoende wetten zijn tegen de winning van zand en stenen. Voor kleine eilanden is het belangrijk dat men de stenen op het strand niet weghaalt, zeker wanneer men de klimaatverandering in gedachten houdt. De overheid moet daarom vergunningsvoorwaarden strenger maken en betere controle uitvoeren. Er moeten oplossingen komen voor het tekort aan zand. Het zou verstandig zijn om het hergebruik van gemalen puin (bouwafval) als zand te stimuleren. vrij naar: http://www.bonairevandaag.com/
Zand en stenen die van nature op de stranden liggen, spelen een rol in de bescherming van de kust. Door klimaatverandering is extra aandacht nodig voor bescherming van kustgebieden. 8. Geef aan waarom, met het oog op klimaatveranderingen, zand en stenen belangrijk zijn voor de kustbescherming.

Gebruik bron 53, 54 en 55.
Bron 53: SIDS: nieuwe overeenkomsten op zoek naar bescherming van de oceanen. ‘Small Island Developing States’ (SIDS) ofwel de ‘Kleine Eilandstaten in Ontwikkeling’ zijn staten waarvan de economie gebaseerd is op de natuurlijke omgeving. Deze kleine eilandstaten zijn afhankelijk van de mogelijkheden die de natuurlijke omgeving hen biedt. Volgens het Milieuprogramma van de Verenigde Naties liggen daarin ook hun groeikansen. De natuurlijke omgeving is de basis voor de zogenoemde ‘green-blue economy’. De ‘green economy’ is een economie waarin de natuurlijke omgeving een essentieel deel is van de besluitvorming. De ‘blue economy’ is een economie waar de meeste ontwikkelingskansen gebaseerd zijn op het mariene milieu. Bron: examen Aardrijkskunde 2017 – Curaçao
Bron 54: De onschatbare waarde van het ecosysteem voor het toerisme op Bonaire. Uit een studie blijkt dat toeristen op Bonaire bij benadering 125 miljoen dollar per jaar besteden. Van dit totale bedrag is 100 miljoen dollar afkomstig van ‘stay-over’ toeristen. Het bezoek van de ‘stay-over’ toeristen vertoont een grote correlatie met de kwaliteit van de natuur. Wat opvalt, is dat de toerist veel meer waarde hecht aan de mariene ecosystemen dan aan de ecosystemen op het land. Ongeveer 40% van de toeristen is niet van plan terug te komen indien Bonaire veel meer verstedelijkt. Meer dan 40% is niet van plan terug te keren indien de koraalriffen ernstig beschadigd worden. Vrij naar: http://www.ivm.vu.nl/en/Images/2001_TEEB_Tourism- brief_O_09_tcm53-309207.pdf
Bron 55: Totaal aantal toeristen in vergelijking met het totale aantal duiktoeristen. vrij naar: http://www.tourismbonaire.com/includes/Annual-Statistics- Report-2010.pdf
Voor de ontwikkeling van het toerisme op Bonaire is de keuze voor een ‘green-blue economy’ de beste garantie. 9. Noem uit elk van de bronnen (53, 54 en 55) één argument waaruit blijkt dat Bonaire een ‘green-blue economy’ heeft.

Gebruik bron 56.
Bron 56: Orkanen en Haïti: een tragische geschiedenis In veel opzichten was het orkaanseizoen van 2008 het wreedste ooit voor Haïti. Vier stormen - Fay, Gustav, Hanna en Ike - veroorzaakten zware regenval. De vier stormen hebben 793 slachtoffers, 310 vermisten, 593 gewonden en 22.702 verwoeste huizen opgeleverd. Ongeveer 800.000 mensen werden getroffen. De overstromingen hebben 70% van de gewassen van Haïti verwoest, resulterend in tientallen dode kinderen als gevolg van ondervoeding in de maanden na de stormen. De schade wordt geschat op meer dan 1 miljard dollar, de duurste natuurramp in de geschiedenis van Haïti. De schade bedroeg meer dan 5% van het BNP. Het jaar 2008 was slechts één van de vele jaren waarin orkanen ellende hebben gebracht in Haïti. Waarom lijkt Haïti getroffen te worden door een onevenredig groot aantal rampen? Het antwoord is dat het grotendeels geen natuurrampen zijn, maar door mensen veroorzaakte milieurampen: Haïti is het armste land van het westelijk halfrond. Hout en kool uit verbrande bomen voorzien het land al decennialang voor 85% van de energie, omdat olie te duur is. Als gevolg hiervan hebben in Haïti miljoenen mensen enorme hoeveelheden bos gekapt, waardoor regenwater nu ongehinderd van de berghellingen kan stromen. Er is dus geen tropische storm nodig om verwoesting te brengen in Haïti. Ook in recente jaren hebben verschillende orkanen Haïti getroffen, zoals Matthew in 2016. Wat kan er gedaan worden om de invloed van deze rampen te verminderen? Onderwijs en armoedebestrijding zijn van cruciaal belang voor verbetering. Bovendien worden herbebossingen en gebruik van alternatieve brandstoffen gestimuleerd. In één beeld twee van de tropische depressies die Haïti troffen in 2008. https://www.wunderground.com/hurricane/haiti.asp
10. Geef aan hoe het koloniale verleden een rol heeft gespeeld bij de huidige kwetsbaarheid van Haïti. Gebruik nogmaals bron 56. In bron 56 is omschreven dat natuurrampen en milieurampen elkaar kunnen versterken. In het geval van Haïti leidt de zware neerslag (mogelijk als gevolg van klimaatverandering) tot extra overstromingen vanwege de ontbossing die in het verleden op grote schaal in Haïti heeft plaatsgevonden. Er zijn echter vele voorbeelden waarin milieurampen en natuurrampen elkaar kunnen versterken. 11. Beschrijf een situatie waarin milieurampen en natuurrampen elkaar kunnen versterken. In het Caribisch gebied kunnen orkanen ontstaan. De kracht van orkanen wordt beïnvloed door positieve terugkoppeling. 12. Leg uit dat de positieve terugkoppeling van een orkaan pas mogelijk is als de orkaan zich boven zeewater bevindt met een temperatuur hoger dan 27 graden Celsius.

Bestudeer atlaskaart Verenigde Staten Natuurgeweld – Hurricanes en tornado’s. De informatie in de atlaskaart duidt op een relatie tussen de luchtdruk in het centrum van een orkaan en de maximale windsnelheid ervan. 13. Geef aan welke relatie dit is.

Jamaica, Haïti, Cuba en de VS zijn het zwaarst getroffen door orkaan Sandy. In gebieden getroffen door natuurrampen is de mate van welvaart vaak bepalend voor enerzijds het aantal slachtoffers en anderzijds de economische schade. 14. Beschrijf beide relaties.

Gebruik bron 57.
Bron 57: Satellietfoto aarde
De Hadley-cel is de verticale luchtcirculatie in de tropische zone. Kenmerkend voor de Hadley-cel is het bestaan van zowel het equatoriale lagedrukgebied als het subtropische hogedrukgebied eromheen. 15. Noem de twee gegevens op de satellietfoto van bron 57 waaraan je de Hadley-cel kunt herkennen.

Gebruik bron 57. 16. Geef aan in welke periode van het jaar deze satellietfoto is gemaakt. Kies uit: Januari-Maart / April – Juli / September-Januari; waarom de foto in deze periode gemaakt moet zijn.