## Stap 1: Noord- en Zuid-Amerika

In deze stap leer je hoe continenten worden afgebakend en waar de afbakening tussen Noord- en Zuid-Amerika op gebaseerd is. Afbakenen is het bepalen van grenzen of het aangeven van de omvang van een bepaald gebied. Het is het proces waarbij je beschrijft wat wel en niet binnen een specifiek thema valt.

#### 1.1 Continenten

Als je een gebied kunt afbakenen op basis van een bepaalde eigenschap spreek je van een regio. Als je uitzoomt naar wereldschaal dan is de eerste afbakening van regio’s die van continenten. Er zijn drie kenmerken om een regio op aarde een continent te mogen noemen.

1. Een continent heeft het kenmerk dat het is gelegen op één grote tektonische plaat (geologisch kenmerk).
2. Een tweede kenmerk is dat een continent plant- en diersoorten heeft die niet elders voorkomen (ecologisch kenmerk).
3. Een derde kenmerk is dat het gebied volkenkundig gezien als uniek kan worden beschouwd (cultureel kenmerk).

Wanneer je de aarde opdeelt aan de hand van deze kenmerken resulteert dat in zeven continenten. Dit zijn Afrika, Antarctica, Azië, Europa, Noord-Amerika, Zuid-Amerika en Oceanië. Als je vervolgens inzoomt bestaat elk continent uit verschillende landen en regio's met hun eigen unieke kenmerken.

De drie bovenstaande kenmerken zijn voorbeelden van absolute liggingskenmerken. Ze maken het gebied uniek en daarmee afwijkend van omliggende gebieden. Wanneer je een gebied kunt afbakenen door middel van absolute liggingskenmerken vormt dit een formele regio.

Absoluut liggingskenmerk | Formele regio
Landgebruik | Industriegebied Ruhrgebied (Duitsland)
Klimaattype | Saharawoestijn (Noord-Afrika)
Culturele/Religieuze samenstelling | Vaticaanstad (Italië)
Taal | Papiaments (Aruba, Bonaire, Curaçao ABC-eilanden)
Vegetatie | Amazone regenwoud (Brazilië)
Geologie | Grand Canyon (Verenigde Staten)

Tabel 1: absolute liggingskenmerken en formele regio’s

| #### Vragen

- Open het kaartlagen-menu .
- Zet de kaartlaag Noord- en Zuid-Amerika (VN) aan.
  De regio’s op de kaart zijn getekend volgens de indeling van de Verenigde Naties (VN).

1. Geef aan welk topografisch kenmerk ervoor zorgt dat Noord- en Zuid-Amerika ook als één geheel wordt afgebakend?

- Kijk in de map Tektoniek.
- Open de laag Platen.

2. Beredeneer of Groenland op basis van tektoniek als een continent kan worden afgebakend.

3. Beredeneer of IJsland op basis van tektoniek als een continent kan worden afgebakend.

4. Geef aan of de afbakening tussen Noord- en Zuid-Amerika gebaseerd op het geologische kenmerk ‘plaatgrenzen’? Licht je antwoord toe.

#### 1.2 Noord- en Zuid-Amerika

De exacte grens tussen Noord- en Zuid-Amerika is formeel niet eenduidig afgebakend. Vaak wordt de grens gelegd op de landbrug van Panama, dat is een smalle strook land die de twee grote landmassa’s van Noord- en Zuid-Amerika verbindt. De grens wordt daar gevormd door de Darién Gap; een moeilijk begaanbaar gebied tussen Panama en Colombia.
De Darién Gap is tropisch regenwoud. Het is een dichtbebost, moerasachtig gebied dat zich uitstrekt van de Atlantische kust tot de Stille Oceaan. Er is nagenoeg geen infrastructuur. Het is hierdoor één van de weinige plekken waar de Pan-Amerikaanse snelweg wordt onderbroken en daarmee een lastig en gevaarlijk terrein voor bijvoorbeeld (illegale) migranten. Het gebied is ecologisch zeer waardevol en heeft een hoge biodiversiteit. Het is ook één van de meest ongerepte en minst toegankelijke gebieden in de wereld.

Bron 1: Darién Gap

De definitie van de grens tussen Noord- en Zuid-Amerika is dus voornamelijk gebaseerd op topografische en ecologische liggingskenmerken die vallen binnen de dimensie ‘natuur en milieu’.

| #### Vragen

- Bekijk in EduGIS de landgrens tussen Panama en Colombia om de afbakening tussen de twee werelddelen beter te bekijken. Gebruik hiervoor Zoomniveau 12.00 om over de grens ‘te vliegen’.
- Bekijk of Noord- en Zuid-Amerika van elkaar gescheiden zijn door water, of dat het een aaneengesloten landmassa is.

5. Geef aan of Amerika een aaneengesloten landmassa is. Licht je antwoord toe.

- Vlieg (nogmaals) over de grens tussen Noord- en Zuid-Amerika en zoek naar dorpen of infrastructuur.

6. Geef aan of in de Darién Gap, de grens tussen Panama en Colombia, menselijke activiteit of bebouwing hebt kunnen waarnemen. Licht je antwoord toe.

- Meet met de liniaal in EduGIS de breedte van de landbrug bij de grens van Panama en Colombia van kustlijn tot kustlijn hemelsbreed (in een rechte lijn).

7. Geef aan hoe breed de landbrug is volgens jouw meting.

#### Afronding stap 1

Je hebt je verdiept in de afbakening van regio’s op continentale schaal.
Daarna bestudeerde je de afbakening tussen Noord- en Zuid-Amerika op basis van topografische kenmerken.

8. Ben je geboren in het Caribisch gebied of woon je daar nu? Zoek dan je eigen woonplaats en/of geboorteplaats op via EduGIS en plaats een puntmarkering op deze plek. Volg de stappen hieronder.

- Open de functie om zelf kaartlagen te tekenen (de knop met de pen).
- Maak een puntenlaag en geef het de naam “woon-/geboorteplaats”.
- Plaats een punt op je woon-/geboorteplaats en klik op ‘klaar’.
- Verander de kleur naar wens.
- Eventueel: Tevreden? Sla de puntenlaag op.
- Zoom uit zodat je Noord- en Zuid-Amerika weer helemaal in beeld hebt.

9. Op continentaal schaalniveau: noteer het werelddeel waar jij woont volgens de indeling van de Verenigde Naties?

In de volgende stappen zoomen we steeds verder in om uiteindelijk in jouw geboorte– of woonplaats uit te komen.

Je hebt nu absolute liggingskenmerken en formele regio’s bestudeerd. In de volgende stap ga je kijken naar het functioneel afbakenen van een regio op grond van relatieve liggingskenmerken.