vaartcorrectie

Ten gevolge van de tweede tolwet hebben we ook te maken met de vaartcorrectie. Wanneer een schip vaart, combineert de beweging van het schip zich met de rotatie van de aarde. Hierdoor "ziet" de gyro een veranderde rotatie-as en wijst hij niet meer exact naar het ware noorden.

De formule voor deze afwijking is:

\text{Vaartcorrectie (in graden)} = \frac{V \cdot \cos(K)}{5 \cdot \cos(\phi)}

$V$ = snelheid van het schip in knopen.
$K$ = voorliggende koers.
$\phi$ = breedtegraad (Latitude).

Voorbeeld: Snelheid: 20 knopen Koers: 000° (Noord) Breedtegraad: 60°N

\text{Correctie} = \frac{20 \cdot \cos(0°)}{5 \cdot \cos(60°)} = \frac{20 \cdot 1}{5 \cdot 0,5} = 8°

De fout is hier aanzienlijk: de gyro wijst 8° te ver naar het Westen.

Moderne oplossing: Vroeger moest de officier van de wacht deze correctie handmatig instellen op het kompas met een draaiknop. Dankzij de koppeling met GPS en het log (die vaart en positie doorgeven) kunnen moderne kompassen dit continu zelf uitrekenen en de koers op de herhalers (repeaters) automatisch corrigeren.

De vaartfout is afhankelijk van de koers. Bij een Oost-West koers vaart het schip in dezelfde richting (of tegengesteld) als de draaiing van de aarde; de gyro blijft hierdoor netjes op de aardas gericht en de fout is nul.

Bij een Noord-Zuid koers vaart het schip echter over de meridianen heen naar de polen toe. Deze beweging staat haaks op de rotatie van de aarde. De gyro probeert zowel de aardrotatie als de beweging van het schip te volgen, waardoor de as wegtrekt van het ware noorden. Op deze koersen is de vaartfout dan ook maximaal.

Dat komt in de formule ook terug.
Immers:

$\cos(0^\circ)$ [Noord] = 1 (Maximale fout)
$\cos(90^\circ)$ [Oost] = 0 (Geen fout)