# Programma van Toetsing en Afsluiting

### Lisa Jellema en Jasmijn van der Waal

Tabel 1: PTA VWO biologie van de drie verschillende leerjaren , A-C is leerjaar 4, 5 en 6 respectiefelijk.

(A) VWO 4

periode | code | stofomschrijving | domein | type toets | duur | weging | herkansbaar
1 | T1 | thema 1: inleiding in biologie | A C1 F1 | TT | 45 min | 2x | nee
T2 | thema 1: inleiding in biologie thema 2: voortplanting | A C1 D4 E3 F1 | ET | 90 min | 3x | ja
2 | T3 | thema 3: genetica | E1 E3 F1 | TT | 45 min | 2x | nee
T4 | PO: onderzoek vaardigheden | A | PO |  | 1x | nee
T5 | thema 3: genetica thema 4: evolutie | E3 F1 F2 | ET | 90 min | 3x | ja
3 | T6 | PO: veldwerk | A | PO |  | 1x | nee
T7 | thema 5: ecologie thema 6: mens en milieu | C2 D5 | ET | 90 min | 3x | ja

(B) VWO 5

periode | code | stofomschrijving | domein | type toets | duur | weging | herkansbaar
1 | T1 | jaarcijfer vwo 4 |  |  |  | 2x |
T2 | thema 1: regeling | B4 B6 D2 | TT | 45 min | 1x | nee
T3 | thema 1: regeling thema 2: waarneming & gedrag herhaling evolutie | B4 B6 B7 D2 D3 F2 | ET | 90 min | 3x | ja
2 | T4 | PO: onderzoek vaardigheden | A | PO |  | 1x | nee
T5 | thema 3: stofwisseling | B2 B3 | TT | 45 min | 1x | nee
3 | T6 | thema 3: stofwisseling thema 5: planten herhaling ecologie herhaling mens en milieu | B2 B3 B8 C2 C3 F2 D5 | ET | 90 min | 3x | ja
T7 | thema 4: DNA | B1 C1 D1 E1 | TT | 45 min | 1x | nee
T8 | thema 4: DNA herhaling genetica | B1 C1 D1 E1 E3 | ET | 90 min | 3x | ja

(C) VWO 6

periode | code | stofomschrijving | domein | type toets | duur | weging | herkansbaar
|  | weging VWO 4 en VWO 5 totaal |  |  |  | 13x |
1 | T9 | thema 1: vertering | B3 | TT | 60 min | 2x | nee
T10 | thema 1: vertering thema 2: transport | B3 B4 | ET | 90 min | 4x | ja
2 | T11 | PO: onderzoek vaardigheden | A | PO |  | 1x | nee
T12 | thema 3: gaswisseling en uitscheiding | B3 B4 | TT | 60 min | 2x | nee
T13 | thema 3: gaswisseling en uitscheiding thema 4: afweer | B3 B4 B5 | ET | 90 min | 4x | ja

*TT= tussentijdse toets; ET= eindtoets; PO = praktische opdracht

Tabel 2: Overzicht van de verschillende domeinen van het biologie curriculum, in welke jaren dit in het bovenbouw VWO onderwijs getoetst wordt en of het onderdeel is van het centraal (CE) of Schoolexamen (SE).

domein | betekenis | V4 | V5 | V6 | CE | moet in SE
A1 | Informatievaardigheden gebruiken | X | X | X |  | x
A2 | Communiceren | X | X | X |  | x
A3 | Reflecteren op leren | X | X | X |  | x
A4 | Studie en beroep | X | X | X |  | x
A5 | Onderzoeken | X | X | X |  | x
A6 | Ontwerpen | X | X | X |  | x
A7 | Modelvorming | X | X | X |  | x
A8 | Natuurwetenschappelijk instrumentarium | X | X | X |  | x
A9 | Waarderen en oordelen | X | X | X |  | x
A10 | Beleven | X | X | X |  | x
A11 | Vorm-functie-denken | X | X | X |  | x
A12 | Ecologisch nadenken | X | X | X |  | x
A13 | Evolutionair denken | X | X | X |  | x
A14 | Systeemdenken | X | X | X |  | x
A15 | Kennisontwikkeling en -toepassing | X | X | X |  | x
A16 | Contexten | X | X | X |  | x
B1 | Eiwitsynthese | - | X | - | x |
B2 | Stofwisseling van de cel | - | X | - | x |
B3 | Stofwisseling van het organisme | - | X | X | x |
B4 | Zelfregulatie van het organisme | - | X | X | x |
B5 | Afweer van het organisme | - | - | X |  |
B6 | Beweging van het organisme | - | X | - |  | x
B7 | Waarneming door het organisme | - | X | - |  | x
B8 | Regulatie van ecosystemen | - | X | - | x |
C1 | Zelforganisatie van cellen | X | X | - | x |
C2 | Zelforganisatie van het organisme | X | X | - |  | x
C3 | Zelforganisatie van ecosystemen | - | X | - | x |
D1 | Moleculaire interactie | - | X | - | x |
D2 | Cellulaire interactie | - | X | - | x |
D3 | Gedrag en interactie | - | X | - |  | x
D4 | Seksualiteit | X | - | - |  | x
D5 | Interactie in ecosystemen | X | X | - | x |
E1 | DNA-replicatie | X | X | - |  | x
E2 | Levenscyclus van de cel | x | - | - |  | x
E3 | Reproductie van het organisme | X | X | - | x |
F1 | Selectie | X | - | - | x |
F2 | Soortvorming | - | X | - | x |
F3 | Biodiversiteit | - | X | - |  | x
F4 | Ontstaan van het leven | x | - | - |  | x

# Onderbouwing PTA

### Algemeen

- Doordat tussentoetsen niet herkenbaar zijn, wordt de stof in de eindtoets herhaald.
- Per periode wordt een hoofdstuk dat beschouwd word als ‘uitdagend’ gecombineerd met een ‘ minder uitdagend ‘ hoofdstuk.
- In leerjaar vijf worden eerder behandelde hoofdstukken herhaald. Het doel van deze herhaling is om inzicht te krijgen van biologie als groter geheel dan losse hoofdstukken. Als voorbeeld: in periode 1 wordt evolutie herhaald bij de eindtoets over regelen en waarneming en gedrag. Denk hierbij aan vragen over gedrag in de context van evolutie. Op deze manier kan een hoofdstuk verder verdiept worden en voorbereiden op het centraal eindexamen. Op het centraal eindexamen wordt stof van het schoolexamen vaak gebruikt als context.
- Vanaf leerjaar vier worden de toets opdrachten getoetst op VWO eindexamen niveau. Voor een vraag van drie denkstappen kan twee punten behaald worden.

### Praktische leerlijn

- De praktische leerlijn de bovenbouw van VWO is breed getrokken over de exacte vakken (natuurkunde, scheikunde en biologie). Per leerjaar zijn er over de exacte vakken breed leerdoelen voor de onderzoekvaardigheden opgesteld. Daarnaast zijn er afspraken over hoe natuurwetenschappelijke onderzoek uitgevoerd wordt die voor alle exacte vakken gelden. Naast de PO onderzoekvaardigheden waar de leerlingen cijfers voor krijgen, zijn er hiernaast practica en andere demonstraties gedurende de lessen.

### Doorlopende leerlijn

- In tabel 3 staan de kerndoelen van de onderbouw volgens SLO( Karakteristieken en kerndoelen: onderbouw voortgezet onderwijs, 2016). We zien dat er een doorlopende leerlijn is van alle onderwerpen. De onderwerpen die in de onderbouw behandeld worden, worden in de boven bevestigt en verdiept. In leerjaar 2 is er geen biologie onderwijs, waardoor deze niet terug te vinden is in de tabel. De onderdelen worden op verschillende manieren getoetst in de onderbouw. De gebruikte toets vormen zijn informatieve toetsen, eindtoetsen, praktische opdrachten en verslagen.

Tabel 3. Overzicht Kerndoelen (samengevat, volledige kerndoelen bijlage 1) onderbouw VWO en koppeling bovenbouw.

Kerndoel-nummer | Korte beschrijving | V1 | V3 | V4 | V5 | V6
1 | Natuurwetenschappelijk onderzoek | X | X | X | X | X
2 | Sleutelbegrippen levende en niet levende natuur | X |  | X |  |
3 | Wisselwerking mens en natuur | X |  | X | X | X
4 | Veldwerk | X |  | X |  | X
5 | Praktische opdrachten | X | X | X | X | X
6 | Vaktechnisch product | X | X | X | X | X
7 | Bouw en functie menselijk lichaam | X | X | X | X | X
8 | Bewustwording plaats in samenleving |  | X | X | X | X

*V1 = VWO leerjaar 1; V3 = VWO leerjaar 3; V4 = VWO leerjaar 4; V5 = VWO leerjaar 5 & V6 = VWO leerjaar 6

# Bronnen

Karakteristieken en kerndoelen: onderbouw voortgezet onderwijs. (2016). SLO (nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling), Enschede.

# Bijlagen

## 1.Kerndoelen onderbouw SLO

Uit Karakteristieken en kerndoelen: onderbouw voortgezet onderwijs. (2016). SLO (nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling), Enschede.

Kerndoelen mens & natuur

- De leerling leert vragen over natuurwetenschappelijke, technologische en zorg gerelateerde onderwerpen om te zetten in onderzoeksvragen, een dergelijk onderzoek over een natuurwetenschappelijk onderwerp uit te voeren en de uitkomsten daarvan te presenteren.
- De leerling leert kennis te verwerven over en inzicht te verkrijgen in sleutelbegrippen uit het gebied van de levende en niet-levende natuur, en leert deze sleutelbegrippen te verbinden met situaties in het dagelijks leven.
- De leerling leert dat mensen, dieren en planten in wisselwerking staan met elkaar en hun omgeving (milieu), en dat technologische en natuurwetenschappelijke toepassingen de duurzame kwaliteit daarvan zowel positief als negatief kunnen beïnvloeden.
- De leerling leert onder andere door praktisch werk kennis te verwerven over en inzicht te verkrijgen in processen uit de levende en niet-levende natuur en hun relatie met omgeving en milieu.
- De leerling leert te werken met theorieën en modellen door onderzoek te doen naar natuurkundige en scheikundige verschijnselen als elektriciteit, geluid, licht, beweging, energie en materie.
- De leerling leert door onderzoek kennis te verwerven over voor hem relevante technische producten en systemen, leert deze kennis naar waarde te schatten en op planmatige wijze een technisch product te ontwerpen en te maken.
- De leerling leert hoofdzaken te begrijpen van bouw en functie van het menselijk lichaam, verbanden te leggen met het bevorderen van lichamelijke en psychische gezondheid, en daarin een eigen verantwoordelijkheid te nemen.
- De leerling leert over zorg en leert zorgen voor zichzelf, anderen en zijn omgeving, en hoe hij de veiligheid van zichzelf en anderen in verschillende leefsituaties (wonen, leren, werken, uitgaan, verkeer) positief kan beïnvloeden.