## Fosfaat

Fosfaatverbindingen komen in grote hoeveelheden voor in de natuur. Ophopingen van zogenaamde ruwe fosfaten vindt men bijvoorbeeld in Marokko en Algiers, in Rusland en Amerika. Deze ruwe fosfaten, die onoplosbaar zijn, worden in de fabriek omgezet in oplosbare verbindingen die voor de plant opneembaar zijn.

De functie van fosfaat bij plantengroei:

- Fosfaat is een bestanddeel van alle levende stof. Het is een deel van plantaardige en dierlijke eiwitten.
- Fosfaat werkt gunstig op de wortelgroei van kiemplanten.
- Fosfaat bevordert de bloei en de rijping van zaden.

In welke vorm komt fosfaat voor?

- Direct oplosbaar in water. Deze vorm zit in superfosfaat en tripelsuperfosfaat.
- Oplosbaar in zwakke zuren, bijvoorbeeld bodemzuren. Deze vorm treft men aan in Thomasmeel. Dit is een langzaamwerkende fosfaatmeststof.

Wat zien we bij fosfaatgebrek?

Bij matig gebrek treedt groeiremming op, zonder duidelijke symptomen.

- Soms treedt een paarse verkleuring op. Ook zijn de bladeren vaak dofgroen/blauwgroen en stug, naar beneden omgekruld. De oudste bladeren worden geel en vertonen verspreide, paars‑bruine indrogende vlekken. De reactie verschilt per gewas. Het blad valt voortijdig af.
- Jonge planten ontwikkelen hun wortelgestel slecht.
- Lage opbrengsten.

Fosfaat overmaat

Fosfaat overmaat kan leiden tot ijzergebrek en remt de opname van koper en zink.

Grond en fosfaat

1. De grond bevat te weinig fosfaat.
   Maatregelen:
   - voorkomen door tijdig grondonderzoek;
   - pas een fosfaatbemesting toe met superfosfaat;
   - geen diepe grondbewerking toepassen, omdat de ondergrond meestal arm aan fosfaten is.
2. Als de fosfaat gefixeerd (vastgelegd) wordt (bij voorbeeld door ijzer of teveel kalk).
   Maatregelen:
   - de bodem met rust laten zodat het bodemleven de fosfaat op den duur vrij maakt.
   - gebruik eventueel superfosfaat voor overbemesting;

Lage bodemtemperaturen en droogte bevorderen fosfaatgebrek.

Waarom spoelt fosfaat niet uit?

Fosfaat‑ionen zijn negatief geladen en worden dus niet gebonden aan het klei‑humuscomplex, waardoor zij uit kunnen spoelen. Maar in de grond komt de fosfaat kalk tegen en bindt zich zo tot di‑ en tricalciumfosfaat, dat niet uitspoelt. Wortels en micorrhizaschimmels scheiden zuren en enzymen uit die dit gebonden fosfaat weer vrij kunnen maken.

Hoe komt fosfaat op het analyseformulier voor?

Wil men weten wat direct voor de planten beschikbaar is, dan wordt de te onderzoeken grond (monster) doorgespoeld met water en daarvan weten we zeker dat de plant dit ook wel zal kunnen opnemen.

Om het beschikbare voedsel te meten op langere termijn ‑ dus voor planten met een langere groeitijd ‑ spoelen we de grond door met een zwakzure vloeistof die ongeveer dezelfde hoeveelheid fosfaat uit de grond oplost als de wortelzuren kunnen doen.

We krijgen dus twee gegevens:

P‑water getal = direct opneembaar fosfaat;

P‑ Al ‑ getal = op langere termijn beschikbaar.

De belangrijkste fosfaatmeststoffen zijn:

- Superfosfaat; 19% P2O5
- Tripelsuperfosfaat; 43% P2O5
- Thomasslakkenmeel; 14‑18% P2O5
- Fosforzuur;
- Monokalifosfaat; 20% K20 + 20% P205
- Fosfaatammonsalpeter; 20% N en 20% P2O5

Superfosfaat en tripelsuperfosfaat

Het gebruik van tripelsuper is in ons land beduidend groter dan dat van enkel superfosfaat. Beide gekorrelde meststoffen bevatten het goed oplosbare monocalciumfosfaat. Ze worden toegepast op gronden die volgens grondonderzoek fosfaat nodig hebben en bij gewassen die over makkelijk opneembaar fosfaat moeten kunnen beschikken.

Thomasslakkenmeel

Een fosfaatmeststof die wordt gewonnen als bijproduct bij de bereiding van staal uit fosforhoudend erts (productmethode Thomas, vandaar de naam). De slak die boven op het gesmolten staal drijft, wordt verwijderd, gekoeld en zeer fijn gemalen in kogelmolens tot Thomasmeel. Het wordt in ons land geïmporteerd voornamelijk uit België en Luxemburg. Het is een bruingrijs tot zwart poeder. De werkzame bestanddelen zijn zogenaamde calciumfosforsilicaten. Het P2O5-gehalte loopt uiteen van 14‑18%. Het fosfaat is niet in water oplosbaar. Vandaar dat de fijnheid in belangrijke mate bepaalt hoe snel het voor de gewassen beschikbaar komt. Op zuurdere gronden, waar fosfaat nodig is, is Thomasmeel goed op zijn plaats omdat het fosfaat daar het snelst tot werking komt en deze meststof een alkalische werking heeft (de pH verhoogt).

Wanneer geven we Thomasslakkenmeel?

De periode dat we Thomasslakkenmeel kunnen uitstrooien is vrij lang. Het kan in de herfst, in de winter of tijdens de grondbewerking in het voorjaar toegediend worden. Thomasslakkenmeel is een stuivende meststof. Dit maakt het werken ermee onaangenaam, bovendien kan het stof longontsteking veroorzaken. Monokaliumfosfaat en Fosfaatammonsalpeter zijn de enige fosformeststoffen die opgelost in het gietwater kunnen worden toegediend, ze worden onder andere voor de substraatteelt gebruikt. Fosforzuur wordt in de zuurbak toegepast, om de pH te regelen.