## De lichamelijke ontwikkeling

Tijdens het eerste levensjaar maakt een kind een enorme motorische ontwikkeling door. Bij de geboorte hebben baby's al een aantal reflexen. Dit zijn automatische reacties op bepaalde zenuwprikkels, zoals ademhalen, zuigen en slikken: een baby gaat zuigen als de lippen worden aangeraakt, en slikt als er iets in het mondje komt. Een van de andere reflexen bij pasgeboren baby’s is de zoekreflex. Deze houdt in dat een baby het hoofdje draait in de richting van de wang die wordt aangeraakt. Verder komen bij de geboorte de eigen bloedsomloop, spijsvertering en temperatuurregeling op gang.

De lichamelijke ontwikkeling voltrekt zich volgens twee principes: van hoofd naar voeten en van dicht bij de romp gelegen spieren (schouder en bovenbeen) tot spieren die verder van de romp liggen (handen en tenen). Hieronder volgt een schema waarin de lichamelijke ontwikkeling beknopt weergegeven wordt. De leeftijden die genoemd worden zijn niet absoluut, dat wil zeggen dat de leeftijd waarop een kind een bepaalde vaardigheid ontwikkelt kan varieren zonder dat er meteen sprake is van een achterstand.

Leeftijd | Lichamelijke ontwikkeling
1 maand | Tilt in buikligging het hoofd even op. Buigt en strekt ledematen.
2 maanden | Tilt in buikligging het hoofd 45 graden van de ondergrond op.
3 maanden | Gaat reiken naar een voorwerp dat hij ziet, eerst met beide armen. Begin oog- hand coördinatie. Tilt in buikligging het hoofd langer en hoger op en gebruikt daarbij onderarmen/ ellebogen als steun.
4 maanden | Tilt romp op, hoofd recht, steunt op handen, ellebogen gesterkt. Het hoofd gaat mee als hij aan de armpjes omhoog word gehesen. Zit met steun, nog met kromme rug.
5 maanden | Bij het omhoogtrekken aan de armen wordt het hoofd als hefboom gebruikt. Rolt van buik naar rug. Grijpt een voorwerp dat hij ziet, stuurt zijn handjes met zijn ogen.
6 maanden | Zit met lichte steun, gebruikt eigen handen als steun. Heft spontaan het hoofd vanuit rugligging. Maakt stapbewegingen als hij op een ondergrond gezet wordt en rechtop gehouden wordt. Brengt voorwerpen van de ene in de andere hand. Pakt voorwerpen met schaargreep.
7 -8 maanden | Kruipt op zijn buik. Pakt voorwerpen met 1 hand. Kan zijn gewicht heel kort op zijn benen dragen. Zit zonder hulp, gaat zichzelf oprichten. Kan vanuit zitten naar buikligging.
9 maanden | Rolt van rug naar buik en terug. Kruipt op handen en knieën. Gebruikt zijn duim in de positie tegenover zijn vingers -> pincetgreep.
10 maanden | Kan zonder hulp gaan zitten. Staat met steun, houdt zichzelf vast. Kan twee handen coördineren, gebaren nadoen en oefent met het weggooien van voorwerpen.
11 maanden | Eerste stapje met hulp. Loopt zijwaarts langs meubels. Ontwikkelt de tanggreep. Eet uit de hand en drinkt uit een beker.
12 maanden | Loopt aan de hand. Kan iemand een voorwerp geven. Kan een voorwerp door een kleine opening laten vallen.
14-17 maanden | Kan steeds beter los staan en lopen.
19 maanden | Kan vanuit staande beweging hurken en iets oppakken.
22 maanden | Kan achteruit lopen.
24-26 maanden | Kan traplopen, eerst door telkens een voetje bij te halen, daarna de ene voet meteen na de andere.

Rond de leeftijd van negen maanden begint een baby te begrijpen dat een stuk speelgoed dat hij niet ziet, toch bestaat. Hij zal dan proberen het ontbrekende of verborgen stuk speelgoed te vinden. Een jonger kind probeert dit niet, want voor hem bestaan alleen de dingen die hij op dat moment ziet. Het besef dat een op dat moment niet zichtbaar voorwerp of niet zichtbare persoon tóch bestaat, wordt objectpermanentie genoemd. Objectpermanentie maakt de ontwikkeling van het geheugen en doelgericht denken mogelijk.

Rond de negen maanden gaat een baby ook beseffen dat mensen allemaal verschillend zijn. Hij kan hierdoor eenkennig worden en bang zijn bij contact met vreemden. Een kind wil dan bijvoorbeeld niet dat de ouder of verzorger weggaat. Het huilt en houdt zich angstvallig vast om te voorkomen dat het van die persoon wordt gescheiden. Dit wordt scheidingsangst genoemd.
Tijdens de babytijd beginnen kinderen voorwerpen te verkennen door deze grondig te bekijken, van de ene in de andere hand te nemen, ermee te bonken, ze te laten vallen en in de mond te stoppen. Baby's hebben een aangeboren drang om iets te beheersen. Ze vertonen een grote mate van volharding, plezier, concentratie en energie, en blijven meestal gemotiveerd om nieuwe uitdagingen aan te gaan. Deze intrinsieke drang hangt samen met een gevoel van veiligheid en met het gehecht zijn aan de ouders of verzorgers. Deze drang treedt in beperktere mate op als er sprake is van een minder veilige omgeving en minder hechting.

Spel en activiteitenbegleiding

De spelontwikkeling van kinderen verloopt in verschillende fasen. Elk kind doorloopt een fase op zijn eigen manier en in zijn eigen tempo. Een fase gaat niet voorbij, de verschillende fasen zijn verweven in elkaar. De volgende fasen zijn te beschrijven:

- Manipulerend spel (vanaf 3 - 4 maanden)
  Het steeds opnieuw laten bewegen van voorwerpen of het eigen lichaam. Het sensopatisch spel, spelen met vormloze materialen, zoals zand en water, zie je al opkomen in deze fase. Een voorbeeld is met de handjes in het water slaan. Het kind ontdekt zijn eigen lijf door middel van zintuiglijke beleving en maakt in deze fase contact met de wereld.
- Spelend combineren (vanaf ca. 9 maanden)
  Het combineren van verschillende (speel)materialen, zoals blokjes omgooien en iets ergens indoen en er weer uithalen.
- Functioneel spel (vanaf ca. 13 maanden)
  Het materiaal wordt gebruikt waarvoor het bedoeld is, zoals een kop en een schotel, een trein over het spoor laten rijden en een pop in zijn bedje leggen.
- Symbolisch spel (vanaf ca. 18 maanden)
  Het spel bevat een ‘doen alsof' element, het kind geeft iets een andere betekenis.
- Fantasie- en rollenspel en constructiespel (bouwen) (vanaf ca. 3,5 - 4 jaar)
  De inhoud van het spel wordt steeds meer uitgewerkt. Het kind gebruikt nu taal om een speelscène neer te zetten. Het kind kan tijdens het spel van rol wisselen en kan tussendoor even uit het spel stappen.
- Spel met regels (vanaf 6 jaar)
  Deze spelvorm wordt gekenmerkt doordat het met anderen wordt gespeeld en het een competitief element in zich heeft.

Doelen van de begeleiding zijn:

- Vinden van goede dagbesteding.
- Aanleren van nieuwe vaardigheden.
- Zelfvertrouwen vergroten door het opdoen van succeservaringen.
- Toename van sociale vaardigheden.
- Verhogen van de concentratie.
- Leren omgaan met de eigen mogelijkheden en beperkingen.