# M. Molecuul- en celniveau

Als je alle examenstof hebt geleerd, kun je: met behulp van de concepten DNA en eiwitsynthese verklaren hoe zelfregulatie op moleculair niveau plaatsvindt, in de context van gezondheid en voedselproductie; met behulp van de concepten homeostase, transport, assimilatie en dissimilatie verklaren hoe de stofwisseling van cellen van prokaryoten en eukaryoten verloopt, in de context van gezondheid en voeding; met behulp van de concepten genexpressie en celdifferentiatie benoemen hoe de ontwikkeling van cellen verloopt, en uitleggen hoe stoornissen in de ontwikkeling kunnen ontstaan en worden aangepakt, in de context van gezondheid en voedselproductie; met behulp van de concepten genregulatie en interactie met (a)biotische factoren verklaren hoe moleculaire regulatie plaatsvindt, in de context van gezondheid en voedselproductie; met behulp van de concepten celcommunicatie en interactie met (a)biotische factoren uitleggen hoe cellulaire interactie verloopt, in de context van gezondheid; met behulp van de concepten voortplanting en erfelijke eigenschap verklaren hoe eigenschappen worden overgedragen, en uitleggen hoe de reproductie van eukaryoten en prokaryoten verloopt, in de context van energie, gezondheid en voedselproductie; met behulp van de concepten DNA, mutatie, genetische variatie, recombinatie en populatie verklaren hoe variatie in populaties tot stand komt, in de context van gezondheid en voedselproductie.

De begrippen die je bij dit domein in ieder geval moet kennen luiden als volgt:

Onderwerpen en begrippen | Dit weet ik
M1 Eiwitsynthese (Subdomein B1) |
M1.1 DNA |
dna, rna, nucleïnezuur, helixstructuur, basenparing, nucleotide, enkelstrengs dna, dubbelstrengs dna, chromosoom, histon, atoom, molecuul, ion, molecuulformule, structuurformule, waterstofbrug |
kern dna, mitochondriaal dna, chloroplast dna |
basenvolgorde, genetische code, plasmide, primer, pcr, sequencen, restrictie-enzym |
M1.2 Eiwitsynthese |
aminozuur, eiwit, proteïne, codon, startcodon, stopcodon, tripletcode |
transcriptie, translatie, mrna, trna, rrna, cytoplasma, ribosoom, golgi-systeem, endoplasmatisch reticulum, anticodon, coderende streng, afleesrichting, template/matrijsstreng, dna-polymerase |
primaire structuur, secundaire structuur, tertiaire structuur, quaternaire structuur, peptidebinding, zwavelbrug |
M2 Stofwisseling van de cel (Subdomein B2) |
M2.1 Homeostase |
prokaryoot, bacterie, celwand, cirkelvormig chromosoom |
virus, eiwitmantel, dna-virus, rna-virus |
eukaryoot, endosymbiose, celkern, kernlichaampje, kernporie, vacuole, grondplasma, cytoskelet, centriolen, mitochondrie, lysosoom, chloroplast, chlorofyl, plastide, ciliën, flagel |
dynamisch evenwicht, ionenpomp |
homeostase, terugkoppeling, receptoreiwit, effector, cascade |
M2.2 Transport |
diffusie, osmose, actief transport, passief transport, endocytose, exocytose, ionentransport, glucose, zuurstof, koolstofdioxide, natriumchloride |
fosfolipiden, wateroplosbaar, vetoplosbaar, hydrofiel, polair, hydrofoob, apolair |
plasmolyse, turgor |
semipermeabel membraan, selectief permeabel, isotonisch, hypotonisch, hypertonisch, osmotische druk, osmotische waarde, waterpotentiaal |
motoreiwit |
M2.3 Assimilatie en dissimilatie |
autotroof, heterotroof, assimilatie, dissimilatie |
chemische reactie, katalyseren, enzym, evenwichtsreactie |
chemische energie, lichtenergie, kinetische energie, warmte, adp, atp, nad, nadh, nadp, nadph, proton, elektron, licht |
fotosynthese, c-assimilatie, lichtreactie, donkerreactie, elektromagnetisch spectrum |
voortgezette assimilatie, bouwstof, brandstof, reservestof, koolhydraat, monosacharide, disacharide, polysacharide, zetmeel, glycogeen, cellulose, vet, vetzuur, glycerol, essentieel aminozuur, niet-essentieel aminozuur, tussencelstof |
anaeroob, glycolyse, gisting, alcohol, melkzuur, methaan |
aeroob, verbranding, citroenzuurcyclus, oxidatieve fosforylering, oxidator, reductor |
reactievergelijking, calcium, chloor, fosfor, ijzer, kalium, koolstof, stikstof, natrium, waterstof, zuurstof, ammoniak, fosfaat, glucose, nitraat, nitriet, stikstofgas, water, zuurstofgas |
enzymwerking, substraat, enzymsubstraatcomplex, indicator |
ph, denaturatie, optimumkromme |
fermentatie, recombinant-dna-technologie, micro-organismen |
chemosynthese |
M3 Zelforganisatie van cellen (Subdomein C1) |
M3.1 Genexpressie |
niet-coderend dna |
introns, exons, cdna |
genexpressie, gen, splicing |
receptor, membraaneiwit, transporteiwit, eiwithormoon, structuureiwit, antistof |
knock-out-gen, fenotype |
M3.2 Celdifferentiatie |
genotype |
celtype, celdifferentiatie, specialisatie |
stamcel, stamcelonderzoek, stamceltransplantatie |
apoptose, kanker |
M4 Moleculaire en cellulaire interactie (Subdomeinen D1 en D2) |
M4.1 Genregulatie en interactie met (a)biotische factoren |
genregulatie |
structuurgen, regulatorgen, promotor, operator, repressor |
transcriptiefactor, activator |
nucleosoom, methylering, epigenetica, rna |
mutagene factor, proto-oncogen, tumorsuppressorgen |
M4.2 Celcommunicatie en interactie met (a)biotische factoren |
signaalstof, receptor, respons, second messenger, signaalcascade |
synaps, natrium/kalium-pomp, impulsgeleiding, sprongsgewijze impulsgeleiding, neurotransmitter, rustpotentiaal, actiepotentiaal, prikkeldrempel, refractaire periode, exciterend, inhiberend |
zenuwcel, cell junctions, hormoon, cytokine |
steroïdhormoon, peptidehormoon, receptor in celmembraan, receptor in cytoplasma |
celcommunicatie |
M7 Reproductie van het organisme (Subdomein E3) |
M7.1 Erfelijke eigenschap |
allel, genoom, fenotype, milieufactor |
autosoom, geslachtschromosoom, x-chromosoom, y-chromosoom |
monohybride kruising, dihybride kruising, dominant, onvolledig dominant, recessief, intermediair, stamboom, kruisingsschema, homozygoot, heterozygoot, x-chromosomaal, multipele allelen, letale factor, gekoppelde genen |
ethisch argument, biologisch argument |
M8 Selectie (Subdomein F1) |
M8.1 DNA |
dna-analyse, verwantschap |
M8.2 Mutatie |
puntmutatie, deletie, insertie, genoommutatie, leesraamverschuiving, frame shift mutatie |
mutagene stof, mutagene straling, dna-repairsysteem, genetische modificatie |
overlevingskans |
M8.3 Recombinatie |
geslachtelijke voortplanting, meiose, haplotype, homologe chromosomen, crossing-over |
M8.4 Genetische variatie |
genetische variatie, recombinatie, genenpool, aanpassing, inteelt |
cisgeen, transgeen |