# P. Populatie- en ecosysteemniveau

Als je alle examenstof hebt geleerd, kun je: Met de concepten energiestroom, kringloop, dynamiek en evenwicht verklaren hoe ecosystemen zichzelf reguleren, en beargumenteren welke effecten kunnen optreden als de zelfregulatie van ecosystemen en het systeem Aarde wordt verstoord. Ook kun je beargumenteren met welke maatregelen de mens de zelfregulatie van ecosystemen en het systeem Aarde kan beïnvloeden, in contexten van duurzaamheid. Met de concepten dynamiek en evenwicht benoemen hoe ecosystemen zich kunnen ontwikkelen, en beargumenteren met welke maatregelen de mens de zelforganisatie van ecosystemen en het systeem Aarde kan beïnvloeden, in contexten van duurzaamheid en wereldbeeld. Met de concepten voedselrelatie en interactie met (a)biotische factoren benoemen welke relaties tussen populaties en ecosystemen bestaan, en beargumenteren hoe vraagstukken die daarmee te maken hebben benaderd kunnen worden, in contexten van duurzaamheid en voedselproductie. Met de concepten populatie, variatie, selectie en soortvorming verklaren hoe nieuwe soorten kunnen ontstaan, in contexten van gezondheid en wereldbeeld.

De begrippen die je bij dit domein in ieder geval moet kennen luiden als volgt:

Onderwerpen en begrippen | Dit weet ik
P1 Regulatie van ecosystemen (Subdomein B8) |
P1.1 Energiestroom |
energiestroom, producent, consument, reducent, trofisch niveau, ecosysteemdiensten |
foto-autotroof, chemo-autotroof, bpp, npp, productiviteit |
effect van klimaatverandering, overbevissing, ontbossing |
fossiele brandstof, biobrandstof, biomassa, energietransitie |
P1.2 Kringloop |
koolstofkringloop, stikstofkringloop, abiotische kringlopen |
denitrificatie, nitrificatie, ammonificatie, stikstofbinding, aeroob, anaeroob, ammonium |
uitspoeling, eutrofiering, broeikaseffect, broeikasgassen |
hergebruik, reclycling, gevolgen voor biodiversiteit |
P1.3 Dynamiek en evenwicht |
ecosysteem, habitat, niche, levensgemeenschap, soortensamenstelling |
populatie, indicatorsoort, biotische factor, abiotische factor |
dynamiek, geboorte, sterfte, migratie, microklimaat, beperkende factor, tolerantie, optimum, eilandtheorie |
concurrentie |
exoot, natuurbeheer, biodiversiteitsverlies |
P2 Zelforganisatie van ecosystemen (Subdomein C3) |
P2.1 Dynamiek en evenwicht |
successie, pioniersoort, climaxecosysteem |
gradiëntecosysteem, concurrentie, groeicurve |
draagkracht, tolerantiegrenzen, omslagpunt |
exoot, natuurbeheer, klimaatverandering |
P3 Interactie in ecosystemen (Subdomein D5) |
P3.1 Voedselrelatie |
voedselrelatie, trofisch niveau, predatie, vraat |
voedselketen, producent, consument, reducent, symbiose, parasitisme, mutualisme, commensalisme |
voedselweb |
P3.2 Duurzame ontwikkeling |
duurzame ontwikkeling, biologisch afbreekbaar, open kringloop, gesloten kringloop, biodiversiteit |
hernieuwbare energiebron, energiebesparing |
voedselproductie, bestrijdingsmiddel, biologische landbouw |
accumulatie, persistent, resistent, microplastic, milieuvervuiling |
P4 Soortvorming (Subdomein F2) |
P4.1 Populatie |
soort, populatie |
genotype, fenotype |
emergente eigenschap |
P4.2 Variatie |
genetische variatie, adaptatie, fitness, genetic drift, gene flow, allelfrequentie, divergentie, convergentie |
stichtereffect/founder effect, flessenhalseffect/bottleneck effect |
regel van hardy-weinberg, (p + q) x (p + q) = p² + 2pq + q² = 1 |
P4.3 Selectie |
adaptatie, natuurlijke selectie, fitness |
selectiedruk, soort, homologie, analogie, voortplantingssucces |
kunstmatige selectie, seksuele selectie, veredeling, fokken, inteelt |
P4.4 Soortvorming |
soort, geslacht (genus), reproductieve isolatie, co-evolutie, sympatrische soortvorming, allopatrische soortvorming |
verwantschap, afstamming, cladogram, clade, (radioactieve) isotoop |