# O Orgaan- en organismenniveau

Als je alle examenstof hebt geleerd kun je: met behulp van de concepten orgaan, fotosynthese, ademhaling, vertering, uitscheiding en transport uitleggen hoe de stofwisseling van organismen verloopt, in de context van gezondheid en voedselproductie, en benoemen hoe stoornissen daarin kunnen ontstaan en worden aangepakt; met behulp van de concepten homeostase, hormonale regulatie en neurale regulatie verklaren hoe eukaryoten zichzelf reguleren, in de context van sport en voeding; met behulp van het concept afweer uitleggen hoe eukaryoten zich beschermen tegen andere organismen, virussen en allergenen, in de context van gezondheidszorg en voedselproductie, en welke problemen daarbij kunnen ontstaan.

De onderwerpen en begrippen die je bij dit domein in ieder geval moet kennen luiden als volgt:

Onderwerpen en begrippen | Dit weet ik
O1 Stofwisseling van het organisme (subdomein B3) |
O1.1 Orgaan |
cel, weefsel, orgaan, orgaanstelsel |
O1.2 Fotosynthese |
fotosynthese, koolstofassimilatie, voortgezette assimilatie, dissimilatie |
O1.3 Ademhaling |
gaswisseling, longen, luchtpijp, bronchie, longblaasje |
ademhalingsspieren, ventilatiebewegingen, longcapaciteit, vitale capaciteit, restvolume, dode ruimte |
diffusie, zuurstofconcentratie/zuurstofdruk, zuurstoftransport, hemoglobine, koolstofdioxideconcentratie/koolstofdioxidedruk, koolstofdioxidetransport |
O1.4 Vertering |
(spijs)vertering, speekselklier, slokdarm, maag, twaalfvingerige darm, alvleesklier, lever, galblaas, dunne darm, dikke darm, endeldarm, kringspier, lengtespier, darmperistaltiek |
voedingsstof, mechanische vertering, chemische vertering, verteringssap, enzymen voor koolhydraatvertering, enzymen voor eiwitvertering, enzymen voor vetvertering, emulgeren, gal, verteringsproduct |
resorptie, darmvlok, darmbacterie |
O1.5 Uitscheiding |
uitscheiding, lever, leverlobje, nier, niereenheid, niermerg, nierschors, kapsel van Bowman, glomerulus, nierbuisjes, urineblaas, long, huid, zweetklier |
gal, ureum, waterhuishouding, ultrafiltratie, reabsorptie/terugresorptie, urine, ADH, zweet |
O1.6 Transport |
grote bloedsomloop, kleine bloedsomloop, hart, hartklep, sinusknoop, hartslagfrequentie, slagvolume, slagader, ader, haarvat, bloeddruk, bovendruk, onderdruk |
bloedsamenstelling, bloedplasma, voedingsstof, afvalstof, cholesterol, rode bloedcel, witte bloedcel, bloedplaatje, beenmerg, zuurstoftransport, hemoglobine, koolstofdioxidetransport, bloedstolling, weefselvloeistof, lymfe |
bloedvatenstelsel, lymfesysteem, lymfevat |
O2 Zelfregulatie van het organisme (subdomein B4) |
O2.1 Homeostase |
zenuwstelsel, zintuigen, hormoonstelsel, receptor, inwendig milieu, uitwendig milieu, pH, temperatuurregulatie, koolstofdioxideconcentratie, zuurstofconcentratie, glucoseconcentratie |
regelkring, positieve terugkoppeling, negatieve terugkoppeling |
O2.2 Hormonale regulatie |
hormoon, hormoonklier, exocrien, endocrien, hormoonstelsel, hormoonconcentratie, positieve terugkoppeling, negatieve terugkoppeling, doelwitorgaan, hormoonreceptor |
hypothalamus, hypofyse, schildklier, nier, bijnier, eierstok, teelbal, eilandje van Langerhans, insuline, glucagon, adrenaline, schildklierhormoon, EPO |
O2.3 Neurale regulatie |
centraal zenuwstelsel, perifeer zenuwstelsel, grote hersenen, kleine hersenen, hersenschors, centra in de hersenschors, hersenstam, ruggenmerg, autonoom (vegetatief) zenuwstelsel, animaal zenuwstelsel, gevoelszenuwcel, schakelzenuwcel, bewegingszenuwcel, signaalverwerking, prikkel, impuls, cel van Schwann, myelineschede, synaps, impulsgeleiding, sprongsgewijze impulsgeleiding, neurotransmitter, temperatuurreceptor, lichtreceptor, tastreceptor, pijnreceptor |
regelkring, reflexboog |
O3 Afweer van het organisme (subdomein B5) |
O3.1 Afweer |
huid, slijmvliezen, bloed, lymfe, beenmerg, lymfeknoop, macrofagen, T-helpercel, cytotoxische T-cel, B-cel, plasmacel, geheugencel, mestcel |
aangeboren afweer, verworven afweer, natuurlijke immuniteit, kunstmatige immuniteit, actieve immuniteit, passieve immuniteit, lichaamseigen, lichaamsvreemd, antigeen, antistof, receptor, vaccinatie, transplantatie, bloedtransfusie, AB0-systeem, resusfactor, donor, acceptor |
virus, bacterie, antibioticum, resistentie |