## Kennis

Aan het eind van dit thema kun je het onderstaande uitleggen en toelichten:

Vormen van macht en machtsmiddelen

- Wat formele en informele macht is;
- Wat de verschillen zijn tussen een democratie en dictatuur;
- Dat mensen macht kunnen hebben door hun maatschappelijke positie, bepaalde kennis, doordat ze met veel zijn en hoe deze machtsmiddelen werken;
- Welke mogelijkheden burgers hebben om invloed uit te oefenen op de politiek (bijvoorbeeld media, stemmen, belangengroep, demonstratie).

Regels in de samenleving

- Voorbeelden op mondiaal niveau (wereldwijd) van gevolgen voor het dagelijks leven van mensen van het niet-naleven van klassieke en politieke rechten.
- De betekenis van de Nederlandse Grondwet.

Politiek en democratie

- De basisprincipes van democratie en rechtsstaat in Nederland en Europa.
- De mensenrechten die aan de democratie en rechtsstaat ten grondslag liggen.
- De betekenis van de UVRM.

Je kunt uitleggen wat de volgende begrippen betekenen:

- democratie
- parlement
- persvrijheid
- actief en passief stemrecht
- censuskiesrecht
- pluriformiteit
- conflicten
- debat
- besluitvorming
- politiek
- politieke stromingen
- sociaal democratisch
- liberaal
- confessioneel
- populistisch
- Trias politica
  - Wetgevende macht
  - Rechterlijke macht
  - Uitvoerende macht
- grond- en vrijheidsrechten
- sociale grondrechten
- rechtssysteem
- republiek
- monarchie
- dictatuur
- mensenrechten

1. Ontstaan Republiek

Het begon met het ontstaan van De Republiek
In Nederland leven we in een democratie. Dit betekent dat het volk de baas is. Nederland werd niet van de ene op de andere dag een democratie. Meestal duurt de ontwikkeling van zo’n bestuur eeuwen. Een volk leert meestal met vallen en opstaan wat het beste bestuur voor het land is. Dat geldt ook voor Nederland.

Voor het bestuderen van het ontstaan van Nederland en uiteindelijk het ontstaan van de democratie zoals wij deze nu kennen kijken we naar 2 belangrijke momenten (sleutelgebeurtenissen) in de Nederlandse geschiedenis.

- Eerst bekijken we hoe ons land voor het eerst een zelfstandig bestuur kreeg na de opstand tegen koning Filips II, die in 1568 begon.
- Daarna kijken we naar de tweede sleutelgebeurtenis: het ontstaan van het koninkrijk der Nederlanden in 1815. Ons land bestaat dus tweehonderd jaar als koninkrijk.

Opstand tegen Filips II
In 1555 volgde Filips II zijn vader Karel V op. Hun familie (de Habsburgers) had veel succes gehad. Ze hadden de keizerskroon van Duitsland gekregen en de koningstitel van Spanje. Ze waren daardoor ook de baas in Amerika dat net ontdekt was. Naast nog veel meer titels had Filips ook de titel ‘heer der Nederlanden’. Al snel nadat hij zijn vader had opgevolgd ging het mis tussen Filips en veel inwoners van de Nederlanden.

Ontstaan koninkrijk der Nederlanden
Toen in 1813 Napoleon verslagen was, eindigde de Franse bezetting van de Republiek en keerde de prins van Oranje terug. Het bestuur werd nu totaal veranderd. Willem de Eerste werd koning van het Koninkrijk der Verenigde Nederlanden. In dit koninkrijk had de koning bijna alle macht. Hij benoemde ‘hulpjes’ (ministers) die hij ook zo weer kon ontslaan. Er was een parlement, maar de leden daarvan werden niet gekozen maar benoemd. De leden van de Eerste kamer werden door de koning benoemd. De leden van de Tweede Kamer werden door de Provinciale Staten benoemd. De macht van de koning werd alleen beperkt door de grondwet. Verder kon hij doen wat hij wilde. Het parlement mocht zich bijvoorbeeld niet bemoeien met het geld dat hij uitgaf.

SE - Opdracht 1 Hoe Nederland een koninkrijk werd
Je gaat in tweetallen aan de slag met deze opdracht. Voor deze opdracht maak je een tijdlijn. Dit doe je aan de hand van 11 historische gebeurtenissen of periodes.

- De Beeldenstorm.
- Afzweren van Filips II als vorst.
- Filips II volgt zijn vader Karel V op.
- De hertog van Alva komt naar de Nederlanden.
- Twaalfjarig bestand.
- Willem van Oranje wordt stadhouder en roept godsdienstvrijheid af.
- Willem van Oranje wordt vermoord.
- Vrede van Münster.
- Bataafse republiek.
- Franse tijd.
- Nederland is een koninkrijk.

Dit is wat je moet doen:

- Je plaatst de gebeurtenissen op de tijdbalk;
- met daarbij uiteraard het jaartal;
- geef per gebeurtenis een uitleg in je eigen woorden;
- vermeld onder de tijdbalk je gebruikte bronnen (gebruik minimaal 3 verschillende bronnen);
- je bepaalt zelf waar je de tijdbalk in maakt.

Post je tijdbalk in SeeSaw en plaats een link hiernaar in Egodact