# 4. Omgaan met dilemma's

## 4.1 Een dilemma kan je onderzoeken aan de hand van onderstaande 4 stappen

### Stap 1 Wat is het dilemma en voor wie?

Een van de deelnemers brengt een dilemma uit de beroepspraktijk naar voren. Het gaat

bij deze stap alleen om het beschrijven van de situatie. We spreken nog geen oordeel uit.

- Wat zijn de gegevens en zijn ze duidelijk, volledig en relevant?
- Wie zijn er bij het probleem betrokken?
- Hoe wordt het dilemma geformuleerd, voor wie? (Moet X wel of niet…?)

Dit laatste gebeurt in drie stappen, die we kort typeren met de drieslag situatie, prikkel,

vraag, waarbij de situatie en de prikkel worden beschreven in twee, kernachtige zinnen.

A. De situatie.

Hier wordt een beschrijving van de situatie gegeven in twee zinnen.

Deze beschrijving moet alle kenmerken van de situatie bevatten die van belang

zijn om het knelpunt en het dilemma te begrijpen.

B. De prikkel.

Het knelpunt wordt zo geformuleerd, dat in de ene zin de ene poot van

het dilemma al naar voren komt en in de andere zin de andere. Gebruik daarvoor

de formulering Als…., dan…. Als ik … doe, dan gebeurt er …

C. De vraag of het dilemma.

Het dilemma vat de beide beweringen uit het knelpunt in één vraag samen.

### Stap 2 vragen om te verhelderen (in gesprek – op papier hoeft dit niet)

De andere deelnemers krijgen de gelegenheid de inbrenger verhelderingvragen te stellen. Het gaat om open, niet-suggestieve vragen ter verheldering van de inbreng. Denk aan: ‘wie, wat, waar, wanneer en hoe? Aan het slot formuleert de inbrenger opnieuw het dilemma, eventueel rekening houdend met nieuwe gezichtspunten die de verhelderingvragen hebben opgeleverd.

### Stap 3 Het inventariseren van de waardenperspectieven

Een waarde is het antwoord op de vraag: Wat is belangrijk (in deze casus)

- Welke partijen en belangen spelen een rol in de casus? (altijd minimaal 2)
- Noem van elke partij welk belang zij hebben
- Noem van elke partij – elk belang, welke waarde ten grondslag ligt aan het belang
- Als je de partijen en belangen in de overweging betrekt, welke waarden spelen dan nog meer een rol?
- Aan welke waarde – vind jij – zou het belangrijkst moeten zijn?
- Welke partij wordt daarmee het belangrijkst
- Wat zegt dit over het dilemma?

Waarden en normen zijn twee kanten van dezelfde medaille. Normen geven aan hoe in de praktijk met waarden moet worden omgegaan. Een norm is het antwoord op de vraag: als X een belangrijke waarde is in deze casus, wat moet ik dan doen?

- Welke normen kun je afleiden uit de waarden die en rol spelen binnen deze casus?
- Welke normen conflicteren?
- Wat zegt dit over het dilemma?

Stap 4 Het inventariseren van de handelingsalternatieven

Breng na stap drie opnieuw de handelingsmogelijkheden in kaart. Misschien hebben zich nieuwe mogelijkheden voorgedaan.

- Welke handelingsalternatieven zijn er? (alle mogelijkheden noemen)
- Inventariseer de voors en tegens op basis van je belangen-, waarden-, en normenanalyse. Kun je nu een beargumenteerde keuze maken voor een van de alternatieven?