## Les 1

Beste leerlingen,
Deze les gaan jullie aan de slag met afleidingen en voorvoegsels. LEES de uitleg aandachtig, maak de opdrachten en kijk deze na!

Lesdoelen:
Aan het eind van deze les ...:

- kan je vertellen wat een afleiding is;
- kan je vertellen wat een voorvoegsel is;
- kan je verschillende voorvoegsels benoemen;
- kan je vertellen wat verschillende voorvoegsels betekenen.

Theorie

Voor je aan de slag gaat met voor- en achtervoegselsis het van belang om te weten wat een afleiding is.

Afleiding
Eerder dit jaar heb je van alles geleerd over samenstellingen. Een afleiding lijkt wel een beetje op een samenstelling. Alleen waar het bij een samenstelling om twee woorden gaat die afzonderlijk gebruikt kunnen worden (tuin+man), heb je bij een afleiding te maken met een deel van het woord dat je niet zelfstandig kunt gebruiken.
Bijvoorbeeld bij het woord: verliefdheid. Verliefd is hier wel een op zichzelf staand woord, maar -heid niet.

Meerdere voorbeelden van afleidingen zijn:

onschuldig, leesbaar, vriendelijk, bevriezen, respectloos, ex-president
Die delen die niet op zichzelf te gebruiken zijn, zijn voor- en achtervoegsels. Je gebruikt deze dus nooit los, maar juist in combinatie met een ander woord!

Het woord waarmee je het voor-/achtervoegsel kan combineren heet een grondwoord. Grondwoordenzijn woorden die je wel los kunt gebruiken. Het is de kortste vorm van het woord waarvan een afleiding wordt afgeleid.

Opdracht 1
Hieronder staan verschillende afleidingen. Benoem van elke afleiding het grondwoord en het voor-/achtervoegsel. Maak twee kolommen in je schrift waarbij je boven de eerste kolom grondwoord noteert en boven de tweede kolom voor-/ achtervoegsel.

1. gelukkig
2. jongentje
3. begripvol
4. goochelaar
5. werkbaar
6. onwerkelijk
7. misvatting
8. gevaarlijk
9. prehistorie

De antwoorden vind je hieronder:

antwoorden opdracht 1

Theorie
Voor veel woorden staat een voorvoegsel. Een voorvoegsel is een woord(je) dat voor het grondwoordstaat. En het grondwoord is het belangrijkste woord (zelfstandige naamwoord). Een grondwoord is op zichzelf te gebruiken. Een voorvoegsel kun je niet los gebruiken, maar dat moet altijd in combinatie met een ander woord staan.

Je hebt veel verschillende voorvoegsels, maar de meest voorkomende vind je in het schema hieronder.

voorvoegsels | betekenis | voorbeeld
a-, ab- | niet | asociaal, absent
anti- | tegen | antiroosshampoo
wan | slecht | wantrouwen, wanhoop
de- | slecht, naar beneden | defect, degradatie
des- | niet, geen | desinteresse
dis- | verkeerd, niet | diskwalificatie
ge- |  | gebeurd, geduld
be- |  | bedoel
ver- |  | verhaal
her- | opnieuw | heropvoeding, hergebruiken
inter- | tussen | interland
mis- | verkeerd | misoogst, mislukt
on- | niet | ongeïnteresseerd, ongeluk
over- | te veel | overspannen, overbelast
pre- | voor (van tijd) | prehistorie
non- | niet, zonder | non-actief
re- | opnieuw, in plaats van | reïntegratie, representatie
ex- | niet meer | ex-vriend

Waarschijnlijk gebruik je de meeste voorvoegsels al regelmatig. Een voorvoegsel kan je helpen om de betekenis van een woord te vinden. Daarvoor is het wel belangrijk dat je weet waar de verschillende voorvoegsels voor staan (zie schema).

Bijvoorbeeld in de zin: Plastic flessen kun je heel goed hergebruiken. Her betekent opnieuw. Hergebruiken is dus iets opnieuw gebruiken.

Opdracht 2
Hieronder zie je een schema staan met in de eerste kolom voorvoegsels. In de tweede kolom staan de grondwoorden. Zoek de juiste combinaties van de voorvoegsels en grondwoorden bij elkaar en schrijf de afleiding op. Vervolgens maak je er een zinnetje mee.

Schrijf het als volgt op in je schrift: re + integratie = re-integratie → Zij start een project van re-integratie.

voorvoegsel | grondwoord | afleiding | zin
on- | daad |  |
ex- | kauwen |  |
a- | hoop |  |
her- | integratie | re-integratie | Zij start een project van re-integratie.
wan- | actief |  |
non- | realistisch |  |
inter- | sociaal |  |
mis- | minister |  |
re- | land |  |

Klaar? Kijk na of je de juiste combinaties hebt gemaakt.

antwoorden opdracht 2

Opdracht 3
Maak onderstaande oefening over voorvoegsels.