# 4. Drogredenen

De twaalf drogredenen die je moet kennen voor het eindexamen Nederlands

Als iemand zijn standpunt en argument(en) geeft, vraag je dan af of de argumentatie klopt. Als dat niet zo is, dan is er sprake een drogreden. Dit kan bedoeld of onbedoeld voorkomen. Het (her)kennen van drogredenen heeft als voordelen dat je zelf minder fouten in je argumentatie maakt en dat je eerder de zwakke punten in de argumentatie van een ander ziet.

Je moet 12 soorten drogredenen kunnen (her)kennen. Deze zijn onderverdeeld in twee groepen:

1. Onjuist gebruik van argumentatieschema's
2. Overtreden van discussieregels

Eerst wordt alle theorie uitgelegd. Helemaal onderaan de pagina vind je nog twee filmpjes met uitleg.

Groep 1: Onjuist gebruik van argumentatieschema’s

1. Onjuist beroep op het oorzaak-gevolgschema

Er zijn drie varianten van deze drogreden (ook wel: onjuist beroep op causaliteit). Bij de eerste variant is de in het argument genoemde oorzaak niet voldoende om tot het voorspelde gevolg te leiden. Voorbeeld:

- Jeroen zal nooit zijn vwo-diploma halen (standpunt), want bij hem thuis hebben ze nog steeds geen internet (argument).

Een andere variant van deze drogreden is dat het genoemde gevolg andere oorzaken kan hebben dan de oorzaak die genoemd wordt. Voorbeeld:

- Het is logisch dat hun relatie op de klippen is gelopen (standpunt); zij is immers altijd in de weer met haar carrière (argument).

Het beroep op een oorzaak-gevolgschema is ook onjuist als er tussen twee zaken die gelijktijdig of kort na elkaar gebeuren, een oorzaak-gevolgrelatie wordt gelegd, terwijl die relatie er niet is. Voorbeeld:

- Het is een drama dat Mark Rutte aan de macht is (standpunt), want sinds die tijd gaat het steeds slechter met de euro (argument).

2. Onjuist beroep op het kenmerk- of eigenschapsschema

Als aan een bepaald kenmerk veel betekenis wordt toegekend terwijl diverse andere relevante kenmerken worden genegeerd, is er sprake van een onjuist gebruik van het kenmerk- of eigenschapsschema. Voorbeeld:

- Meneer Van Dam kan heel goed met pubers opschieten (argument), dus hij zal vast een prima leraar zijn (standpunt).

3. Onjuist beroep op het voor- en nadelenschema: overdrijven van voor- of nadelen

Als de gevolgen van een handeling heel erg worden overdreven, is dat een onjuist beroep op het voordelenschema (of het nadelenschema). Voorbeeld:

- Je moet af en toe eens gaan hardlopen (standpunt). Als je dat doet, zul je merken dat je veel fitter wordt, je geheugen er met sprongen op vooruitgaat en je waarschijnlijk de honderd wel haalt (argument).

4. Onjuist beroep op het voor- of nadelenschema: vals dilemma

Als er een situatie zo wordt voorgesteld dat er maar twee – elkaar uitsluitende – mogelijkheden zijn, terwijl er veel meer mogelijkheden zijn, heet dat een vals dilemma. Voorbeeld:

- Je moet op de SP stemmen (standpunt), tenzij je graag een rechtse regering wilt (argument).

5. Onjuist beroep op het voorbeeldschema: overhaaste generalisatie

Bij een overhaaste generalisatie wordt er op basis van één of enkele gevallen een conclusie getrokken voor een heel grote groep of zelfs voor alle gevallen. Die conclusie is op zijn minst voorbarig. Voorbeeld:

- In Spanje worden nog altijd stierengevechten gehouden (argument). Daaraan kun je wel zien dat Zuid-Europeanen geen enkel respect voor dieren hebben (standpunt).

6. Onjuist beroep op het vergelijkingsschema: verkeerde vergelijking

Bij deze drogreden worden twee dingen met elkaar vergeleken en van die vergelijking kun je je afvragen of die wel terecht is. Voorbeeld:

- In de trein hoeven geen toiletten te zitten (standpunt). In de bus zijn er immers ook geen wc’s (argument).

7. Onjuist beroep op het autoriteitsschema

Zich beroepen op een autoriteit kan een standpunt ondersteunen. Soms is een autoriteit echter onbetrouwbaar, omdat hij belangen bij de zaak heeft, of omdat hij geen autoriteit op het betreffende gebied is. Voorbeeld:

- Het lijkt mij veel beter dat we de Olympische Spelen niet in Nederland houden (standpunt). Zowel Johan Derksen als Wilfred Genée vindt dat ook (argument).

Groep 2: Overtreden van discussieregels

De tweede groep drogredenen wordt gevormd door die gevallen waarbij iemand zich niet houdt aan discussieregels. Deze drogredenen worden hoor je het vaakst in discussies en debatten, maar ze kunnen ook in geschreven teksten voorkomen.

8. Persoonlijke aanval

Van een persoonlijke aanval is sprake wanneer iemand niet ingaat op de argumenten van zijn tegenstander, maar in plaats daarvan de tegenstander beschuldigt van onkunde, onbetrouwbaarheid of andere slechte eigenschappen. Er wordt op de man gespeeld: de persoon wordt aangevallen, niet zijn standpunt. De tegenstander wordt als gesprekspartner dus niet serieus genomen. Voorbeeld:

- De mensen die het achterlijke Nederlandse omroepstelsel goed vinden, zijn allemaal van die types met designbrillen uit de Amsterdamse grachtengordel.

9. Ontduiken van de bewijslast

Bij deze drogreden beweert iemand iets om vervolgens van de andere partij ‘bewijs voor het tegendeel’ te vragen. Ook als iemand in een discussie of debat geen argumenten voor zijn standpunt wil geven, heet dat ontduiken van de bewijslast. Voorbeeld:

- De visserij op de Noordzee moet onmiddellijk stoppen. Laat die vissers eerst maar eens aantonen dat er nog genoeg vis overblijft.

10 Cirkelredenering

Bij een cirkelredenering wordt het standpunt ondersteund door het herhalen van datzelfde standpunt, maar dan anders geformuleerd. Voorbeeld:

- Op zondag werken is niet zo effectief, want als je het goed bekijkt, zie je dat er dan niet zo veel uit je handen komt.

NB Als iemand geen andere argumenten noemt, maakt hij zich behalve aan een cirkelredenering ook nog schuldig aan het ontduiken van de bewijslast.

11. Vertekenen van het standpunt

Bij het vertekenen van het standpunt wordt het standpunt of een argument van de tegenstander onjuist weergegeven. De tegenstander wordt dan een standpunt of argument in de mond gelegd dat hij niet heeft ingenomen. Dat is dan meestal een uitspraak die niet zo makkelijk te verdedigen is. Voorbeeld:

- Het LAKS beweert dat de exameneisen veel zwaarder zijn geworden, maar eigenlijk wil het gewoon dat iedereen op zijn minst een havodiploma kan halen zonder zich daarvoor in te spannen.

12. Bespelen van het publiek

Als een spreker een beroep doet op de emoties van het publiek om het te winnen voor zijn standpunt, heet dat bespelen van het publiek. Soms formuleert iemand zijn standpunt zó dat het moeilijker wordt om ertegen in te gaan. Op deze manier probeert iemand een afwijkende mening te voorkomen. Voorbeeld:

- Iedereen met gezond verstand en oren aan zijn hoofd zal het met me eens zijn dat klassieke muziek veel mooier is dan de herrie waar de jeugd van tegenwoordig naar luistert.

Vanaf 3.08 gaat het over drogredenen