## Ziekte van Alzheimer

Wat is de ziekte van Alzheimer?

De ziekte van Alzheimer is de meest voorkomende vorm van dementie. Maar liefst 70% van alle mensen met dementie heeft alzheimer. Iemand met alzheimer krijgt problemen met het geheugen. Naarmate de ziekte erger wordt, krijgt iemand steeds meer moeite met dagelijkse vaardigheden.

## Symptomen alzheimer

Iemand met alzheimer krijgt moeite met dingen zoals plannen maken, beslissingen nemen en een gesprek volgen. Vaak is er al enige tijd sprake van geheugenstoornissen. Daarnaast kan het karakter en gedrag veranderen en kunnen er problemen optreden met taal.

Iemand met de ziekte van Alzheimer krijgt moeite met alledaagse dingen zoals plannen maken, beslissingen nemen, problemen oplossen en een gesprek volgen. Daarnaast kan hij niet meer goed:

- nieuwe informatie onthouden; het onthouden van wat er net gezien of gehoord is.

- informatie onthouden die langere tijd in het geheugen zat
- onthouden waar hij is, of welke dag, welke maand of welk jaar het is.
- taal gebruiken en begrijpen. Dit heet afasie.
- voorwerpen en geluiden herkennen en weten waar ze voor zijn. Dit heet agnosie.
- handelingen uitvoeren of in de juiste volgorde uitvoeren. Dit heet apraxie.
- nadenken over situaties en deze beoordelen.

Een ander symptoom van de ziekte van Alzheimer is dat iemand zich ook anders kan gaan gedragen. Zijn karakter verandert. Hij wordt bijvoorbeeld onrustig, achterdochtig of agressief. Of hij wordt juist lusteloos. Zijn stemming kan snel omslaan.

Bij sommige mensen met alzheimer kan de achteruitgang heel snel verlopen, terwijl anderen nog jarenlang een relatief gewoon leven kunnen leiden.

## Doe de geheugentest

Het is belangrijk om de symptomen van Alzheimer tijdig te herkennen, zodat u maatregelen kunt treffen en hulp en ondersteuning kunt regelen. De geheugentest geeft inzicht in de mate van vergeetachtigheid.

## Oorzaken alzheimer

Bij de ziekte van Alzheimer gaan de zenuwcellen in de hersenen kapot. Dit komt doordat bepaalde eiwitten zich ophopen in de zenuwcellen. Ook kunnen bepaalde vezels zich in de cellen ophopen. Deze ophopingen verstoren de onderlinge communicatie.

Alzheimer en andere vormen van dementie ontstaan niet van de ene op de andere dag. Het begint sluipend en de achteruitgang neemt langzaam maar zeker toe. Wat zijn oorzaken van alzheimer? En wat veroorzaakt vergeetachtigheid en geheugenverlies? Wij zetten het voor u op een rijtje.

## Veranderingen in de hersenen bij de ziekte van Alzheimer

Er wordt veel onderzoek gedaan naar de oorzaken van de ziekte van Alzheimer. Wetenschappers denken dat vier veranderingen in de hersenen met de ziekte te maken hebben:

### 1. Samenklontering van amyloid

Het schadelijke alzheimereiwit ‘amyloid’ stapelt zich op tussen de zenuwcellen in de hersenen. Zo vormt het zogenaamde ‘plaques’. Een neerslag van eiwitten die de communicatie tussen de hersencellen moeizamer maakt. Deze neerslagen zien we vaak het eerst in het gedeelte van de hersenen dat zorgt voor de aanmaak van herinneringen. Daarom is vergeetachtigheid vaak een eerste symptoom van de ziekte van Alzheimer.

> Lees meer over amyloid

### 2. Tau eiwitkluwen

In de hersencellen ontstaat een kluwen van een ander eiwit, de zogenaamde ‘tangles’. Deze bestaan uit een ander schadelijk eiwit dat ‘tau’ wordt genoemd. Bij de ziekte van Alzheimer is het tau-eiwit veranderd. Het is anders gevouwen. Alsof de letters van een zin niet achter elkaar staan, maar naar boven en beneden, van links naar rechts en van voren naar achter (een kluwen). Door hun afwijkende vorm zorgen deze eiwitten ervoor dat het transport van voedingsstoffen door de cel niet goed verloopt. Uiteindelijk sterft de cel hierdoor.

> Lees meer over tau-eiwitten

### 3. Gliacellen

De hersenen bestaan naast zenuwcellen ook uit gliacellen. Deze ondersteunende cellen spelen onder andere een rol in de afbraak van amyloid eiwitten. Uit onderzoek blijkt dat deze cellen hierbij soms overactief en agressief te werk gaan. Dit kan het ziekteproces versnellen.

> Lees meer over gliacellen

### 4. Bloed-hersenbarrière

De cellen van de bloed-hersenbarrière zorgen ervoor dat er geen schadelijke stoffen in het hersenweefsel terechtkomen. De barrière bevat ook speciale mechanismen om het amyloid eiwit vanuit de hersenen het bloed in te transporteren. Wanneer deze mechanismen falen, ontstaan er ophopingen van amyloid eiwitten in het brein.

> Lees meer over de bloed-hersenbarrière

De ziekte van Alzheimer begint vaak in het geheugengebied en verspreidt zich daarna. Hoe meer hersendelen aangetast raken, hoe meer symptomen de persoon met dementie heeft. Denk hierbij aan moeite om emoties te beheersen, moeite om mensen en dingen te herkennen, en moeite met praten en taal.
Wetenschappers weten nog niet zeker of plaques en tangles alzheimer veroorzaken of juist een gevolg zijn van andere ziekteprocessen in de hersenen. Wel is bekend dat mensen met gezonde hersenen beter tegen deze eiwitten lijken te kunnen. Dingen die ongezond zijn voor de hersenen versnellen zo waarschijnlijk het ontstaan van alzheimer en kunnen de ziekte mogelijk zelfs veroorzaken.

## Verloop van de ziekte

In het begin van de ziekte van Alzheimer zijn de verschijnselen vaak niet duidelijk aanwezig. De verschijnselen worden duidelijker naarmate de dementie erger wordt. Sommige mensen met alzheimer gaan snel achteruit. Anderen hebben nog lang een redelijk gewoon leven.
Alzheimer is een progressieve ziekte. De ziekte neemt steeds verder toe en beschadigt steeds meer hersencellen. Iemand met de ziekte van Alzheimer of een andere vorm van dementie kan dingen steeds minder goed onthouden en begrijpen. Hij krijgt ook meer moeite met communiceren en redeneren. Hoe de ziekte zich precies ontwikkelt verschilt per persoon. Ook hoe iemand de ziekte ervaart is heel persoonlijk. We geven hier een globaal overzicht van de kenmerken van de vroege, midden en late alzheimerfases.

## Vroege fase alzheimer

In de vroege fase van de ziekte van Alzheimer ziet men heel kleine veranderingen in het gedrag of de capaciteiten van de persoon. Vaak valt het als eerste op dat de persoon recente gebeurtenissen vergeet. Iemand in de vroege fase van alzheimer kan:

- recente gesprekken of gebeurtenissen vergeten;
- zich herhalen;
- nieuwe ideeën trager begrijpen;
- de draad van een verhaal verliezen;
- verward zijn;
- minder vloeiend spreken;
- het moeilijk vinden om beslissingen te nemen;
- zijn interesse in andere mensen en activiteiten verliezen.

## Middenfase alzheimer

In de middenfase worden de veranderingen duidelijker. De persoon heeft bijvoorbeeld meer hulp nodig bij dagelijkse bezigheden zoals eten, wassen en aankleden. Ook zal hij steeds meer vergeten, dingen gaan herhalen en moeite krijgen om mensen te herkennen. Iemand in de middenfase van de ziekte van Alzheimer kan:

- sneller overstuur, boos, agressief of achterdochtig worden;
- verward zijn over waar ze zijn;
- weglopen of de weg kwijtraken;
- verward zijn over de tijd;
- 's nachts opstaan omdat hun slaap/waakritme verstoord raakt;
- zichzelf of anderen in gevaar brengen door hun vergeetachtigheid - bijvoorbeeld door het niet uitzetten van het gas van het fornuis;
- zich op een ongewone manier gedragen, zoals naar buiten gaan in hun nachtkleding;
- problemen hebben met de waarneming, en in sommige gevallen hallucinaties hebben.

## Laatste fase alzheimer

In dit stadium heeft de persoon nog meer hulp nodig. Geleidelijk wordt hij volledig afhankelijk van anderen. Het geheugenverlies is groot: de persoon kan bekende voorwerpen, mensen of plekken niet meer herkennen. Iemand in de laatste fase van de ziekte van Alzheimer kan:

- moeite hebben met kauwen en met slikken;
- veel afvallen, ondanks te veel eten;
- incontinent raken, eerst voor urine en later ook voor ontlasting;
- geleidelijk de spraak verliezen, hoewel hij soms een paar woorden blijft herhalen of van tijd tot tijd schreeuwt;
- onrustig worden en op zoek zijn naar iets of iemand;
- verdrietig of agressief zijn, vooral als ze zich bedreigd voelen;
- tijdens persoonlijke verzorging boos worden, meestal omdat hij niet begrijpt wat er van hem wordt gevraagd.

## Levensverwachting alzheimer

De levensverwachting bij alzheimer kan uiteenlopen van 3 tot 20 jaar. De gemiddelde levensverwachting voor iemand met de ziekte van Alzheimer is 8 tot 10 jaar.

## Onderzoek naar alzheimer

Er is veel onderzoek nodig naar de ziekte van Alzheimer en andere vormen van dementie. Dit geeft ons steeds betere inzichten in de oorzaken van dementie, preventie, behandeling en ondersteuning. Alzheimer Nederland stimuleert en financiert onderzoek op verschillende manieren.

Lees meer over de stand van zaken >