## Zoeken en GenAI

Door de komst van GenAI-tools zoals ChatGPT is het zoeken naar informatie nu meer dan ooit gericht op het snel vinden van een kant-en-klaar antwoord. Kort gezegd: je formuleert een vraag in een prompt en krijgt als resultaat een uitgeschreven antwoord . Maar is dat antwoord ook gebaseerd op relevante en actuele bronnen? En zo ja, hoe?

Waar hebben we het over?
Voordat je hier antwoord op krijgt, is het goed om eerst te weten wat GenAI is. De beschrijving houden we hier kort. Wil je meer weten? Volg dan de module op Brightspace: Slim studeren met GenAI.

- GenAI: een geavanceerde vorm van kunstmatige intelligentie die nieuwe inhoud kan creëren, zoals teksten, afbeeldingen, video's en audio. Deze technologie werkt door enorme hoeveelheden bestaande data te analyseren en daaruit patronen te leren.
- Large Language models (LLM’s): Een specifieke vorm van kunstmatige intelligentie, getraind om menselijke taaluitingen te analyseren en te genereren. Het systeem analyseert enorme hoeveelheden tekst. Zo leert het om patronen en relaties binnen de taal te herkennen en kan het als een mens antwoorden. Dit doet het LLM door op basis van statistische waarschijnlijkheid het volgende woord in een zin te voorspellen. Een soort rekenmachine dus, die berekent wat het meest waarschijnlijke volgende woord in een zin is.
- Chatbots: computerprogramma’s die menselijke gesprekken nadoen. Ze gebruiken AI om vragen te begrijpen en te beantwoorden. Chatbots kunnen heel eenvoudig zijn, denk aan de chatfuncties bij bijv. KPN. Maar ook heel geavanceerd, zoals ChatGPT of Perplexity, die gebruik maken van LLM’s om met de gebruiker te communiceren.

Chatbots en internet
Zoekt een chatbot op internet? Dat hangt af van je vraag. De chatbot beslist vaak zelf of er voor jouw vraag een zoekactie op internet nodig is. Is dit inderdaad het geval, dan maakt de chatbot gebruik van RAG (Retrieval Augmented Generation).
Hoe werkt dit precies? Jouw vraag wordt vertaald naar een zoekactie op internet. Hiermee vindt de chatbot een aantal bronnen. Vervolgens combineert hij met behulp van zijn LLM de inhoud van die bronnen en formuleert hij een antwoord. Bij dat antwoord staan wel de bronnen genoemd, maar niet de precieze plek in die bron waar je het antwoord kunt terugvinden.

Je begrijpt dat dit voor het zoeken naar informatie de nodige vragen oproept: Hoe zoekt de tool precies? Hoe is de selectie van bronnen bij het antwoord tot stand gekomen? Hoe betrouwbaar zijn die bronnen? Etc.

Meer dan ChatGPT
We hebben tot nu toe voornamelijk ChatGPT genoemd wanneer we het hadden over chatbots. Je kunt ook andere chatbots gebruiken, zoals Gemini, Claude of Perplexity.
Er zijn ook AI-tools die uitsluitend zijn bedoeld voor literatuuronderzoek. Deze tools maken over het algemeen gebruik van meer afgebakende databestanden met (wetenschappelijke) literatuur, en zetten AI in om te zoeken naar artikelen en/of daar inhoudelijke analyses op uit te voeren. Een aantal van deze tools komen in Zoeklicht Gevorderd terug.

Tot slot
Het kan verleidelijk zijn om met een aantal slimme prompts je onderzoeksopzet tot in de puntjes te laten formuleren, of een lijstje artikelen te laten opstellen. Bedenk dan wel dat deze toepassingen niet altijd betrouwbare en volledige informatie leveren. Je moet zelf goed controleren of alles klopt wat deze tools als uitkomst geven. Bovendien, van zelf doen leer je meer!
Natuurlijk kun je GenAI wel als handige sparringpartner gebruiken tijdens het hele zoekproces. Hiervoor geven wij in het vervolg van Zoeklicht een aantal handige tips. Bij iedere stap bespreken we in een apart hoofdstukje de rol van GenAI.

Bij het behandelen van GenAI in het zoekproces houden we rekening met de richtlijnen die bij de HvA gelden. Hou deze zelf ook goed in de gaten, en let ook op eventuele richtlijnen speciaal voor jouw faculteit of opleiding.