## 7.1 Functie bijnieren en werking hormonen

Hormonen bijnierschors (cortex).

Corticosteroïde hormonen bestaan uit:

- Mineralocorticoïden: Reguleren het water- en zoutevenwicht, waardoor de bloeddruk op peil gehouden wordt. Het belangrijkste mineralocorticoïd is aldosteron. Aldosteron zorgt voor een goede balans voor de mineralen in de cellen. Aldosteron bevordert het vasthouden van natrium en de uitscheiding van kalium door de nieren. Tijdens de vorming van urine door de nieren zorgt aldosteron voor de uitwisseling van het natrium- en kaliumzout. Natrium wordt meer opgenomen en water volgt, terwijl kalium in de urine terecht komt. Dit leidt tot een toename van het bloedvolume van het bloed en dus het stijgen van de bloeddruk.
- Glucocorticoïden: Beïnvloeden de koolhydraat-, vet- en eiwitstofwisseling. Het belangrijkste glucocorticoïd is cortisol, ook wel hydrocortison genoemd. Zonder cortisol kan een mens niet leven. Het heeft belangrijke taken in het lichaam. Het beïnvloedt het slaap-waakritme, het geheugen, het concentratievermogen en de stemming. Cortisol heeft invloed op de werking van hart- en bloedvaten, de botten, de huid, het bindweefsel, spieren en gewrichten. Cortisol speelt ook een belangrijke rol bij het afweersysteem van het lichaam. Het hormoon cortisol is ook een stresshormoon, net zoals adrenaline. Als je lichaam stress ervaart wordt er als eerste adrenaline aangemaakt. Daarna wordt er door het lichaam cortisol aangemaakt. Cortisol verhoogt je hartslag omdat je lichaam voor langere tijd moet kunnen werken en presteren. Omdat je hartslag verhoogt, kan zuurstof sneller rondgepompt worden door je hele lichaam heen. Ook wordt daarom de suikeropname in je spieren verhoogd, met andere woorden je bloedsuikerspiegel gaat omhoog. Door meer suiker in je bloed, de glucose, krijgt je lichaam meer energie waardoor het weer meer kan presteren. Daarnaast verbetert cortisol je humeur en zodoende is het lichaam in staat om actie te ondernemen gedurende lange tijd.
- Androgenen: Geslachtshormonen, spelen een rol bij de groei en seksuele ontwikkeling van mensen. Een androgeen dat exclusief in de bijnierschors gemaakt wordt, is het hormoon dehydro-epiandrosteron (DHEA). Het belang van DHEA voor ons functioneren is nog niet geheel duidelijk. DHEA heeft mogelijk invloed op het immuunsysteem, botten en spieren, de werking van de hersenen en het gedrag en de stofwisseling. In de toekomst zal de rol van de bijnierandrogenen duidelijker worden.

Het bekendste androgeen (geslachtshormoon) is Testosteron. Bij mannen wordt testosteron in de bijnieren en de teelballen gemaakt. Bij vrouwen wordt het testosteron in de eierstokken en de bijnieren gemaakt. Mannen maken grotere hoeveelheden testosteron aan dan vrouwen.

Testosteron heeft een aantal belangrijke functies in het lichaam, waaronder:

- Ontwikkeling van de mannelijke primaire en secundaire geslachtskenmerken.
- Zorgt voor de ontwikkeling van sperma.
- Heeft een grote invloed op het libido bij mannen en vrouwen.
- Testosteron stimuleert de groei van skeletspieren.
- Onder invloed van testosteron verandert de talgproductie, een van de oorzaken van acne.
- Testosteron speelt een rol bij het verlies van hoofdhaar bij mannen.

Oestrogeen is het belangrijkste geslachtshormoon bij vrouwen. Ook bij mannen komt oestrogeen in het lichaam voor, hetzij wel in veel lagere concentraties dan bij de vrouw. Bij mannen is nog niet geheel duidelijk welke functies de oestrogenen hebben.

Oestrogeen heeft een aantal belangrijke functies waaronder:

- Ontwikkeling van de primaire en secundaire vrouwelijke geslachtskenmerken.
- Regelen van de menstruatiecyclus.
- Speelt een rol in de zwangerschap.
- Het soepel houden van de vagina, en voor de productie van het cervixslijm (dat weer van invloed is op de activiteit en levensduur van zaadcellen die de vagina binnen komen).

Hormonen bijniermerg (medulla).

Het bijniermerg is ontstaan uit zenuwweefsel en zorgt voor de productie van de hormonen, adrenaline, noradrenaline en in mindere mate dopamine, die alle drie afstammen van het aminozuur tyrosine.

Het hormoon adrenaline zorgt onder andere voor :

- Verwijding van de bloedvaten in de skeletspieren en de longen.
- Een versnelde hartslag en een groter slagvolume (waardoor de bloeddruk stijft) en een snellere ademhaling.

Dit hormoon wordt ook wel het stresshormoon genoemd want doordat de bijnieren dit hormoon aanmaken ben je in gevaarlijke situaties in staat om te reageren en te vluchten.

Het hormoon noradrenaline zorgt vooral voor :

- Vernauwing van de bloedvaten in de huid en de spijsverteringsorganen.

De hormonen adrenaline en noradrenaline stimuleren samen de toevoer van bloed naar de vitale organen wanneer dat nodig is.