## Ontsmettingsmiddelen

In de paardenhouderij worden chemische bestrijdingsmiddelen gebruikt ten behoeve van desinfectie en ontsmetten van de stallen, stalbenodigdheden en vervoermiddelen. Het meest gebruikte ontsmettingsmiddel is een middel op chloorbasis.

Enkele, meest gebruikte, ontsmettingsmiddelen zijn:

- citroenzuur (waterige oplossing van 1%)
- dettol
- Halamid-d
- chloramide

Ontsmettingsmiddel wordt altijd gebruikt in een oplossing met water. Hoe deze oplossing verdeeld is staat gegeven op het etiket van het middel. Bij gebruik van het middel dient men zich aan deze oplossing te houden.

Bij het gebruik van ontsmettingsmiddelen hebben we te maken met een aantal momenten waarin we bloot worden gesteld aan het middel. Hierin kunnen we onderscheid maken tussen directe- en indirecte blootstelling.

Directe blootstelling:

- Borstelen. Blootstellingmomenten zijn:

- tijdens het aanmaken van de vloeistof (huid/ ademhaling)
- tijdens het aanbrengen op vloeren en muren (huid/ ademhaling)
- tijdens het afspuiten (ademhaling)

- hogedrukspuit. Blootstellingmomenten zijn:

- tijdens het aanmaken (huid/ ademhaling)
- tijdens het spuiten (ademhaling)

Indirecte bloostelling:

Tijdens het gebruik van een hogedrukspuit kan de nevel die neer komt aanleiding geven tot huidklachten en irritatie van de ademhalingswegen.

Maatregelen om blootstelling te voorkomen.

Wanneer we zorgen voor een goede algemene stalhygiëne kan het gebruik van schadelijke stoffen (ontsmettingsmiddelen) worden terug gedrongen.

Dit noemen we maatregelen die we aan de bron kunnen nemen:

- maak gebruik van gemakkelijk reinigbare materialen en werk wanden glad af
- reinig stallen regelmatig grondig, in schone stallen krijgen vliegen en ander ongedierte minder kans zich uit te breiden
- ruim voer- en mestresten op
- maak drink- en waterbakken regelmatig schoon

Verder dienen we nog een aantal maatregelen te nemen tijdens het gebruik van ontsmettingsmiddelen:

- voldoe aan de voorgeschreven concentratie (oplossing in water), gebruik geen hogere oplossing dan is voorgeschreven
- wanneer een geconcentreerde vloeistof afgetapt of overgegoten moet worden, heeft het gebruik van een aftapkraantje de voorkeur boven het overgieten, omdat de kans dat vloeistof opspat en in een oog komt of op de huid groter is bij overgieten
- wanneer men gebruikt maakt van een middel op basis van chloor wordt aanbevolen met een gesloten systeem te spuiten
- spuit met een zo laag mogelijke druk en grove druppel, dit verkleint de kans op nevel en dus op inademing
- spuitapparatuur moet in een goede staat van onderhoud zijn en mag niet lekken
- zorg tijdens het gebruik en het aanmaken van ontsmettingsmiddelen voor voldoende ventilatie
- maak tijdens het gebruik en het aanmaken van ontsmettingsmiddelen zelf gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen als handschoenen en een mondkapje

Gevarensymbolen en de Arbo-wet

Ongedierte, bacteriën en virussen zijn niet de enige organismen waarvoor bestrijdingsmiddelen gevaar opleveren. Ook de mens loopt gevaar bij ondeskundig gebruik van bestrijdingsmiddelen. Op veel etiketten zien we gevarensymbolen. Deze symbolen waarschuwen ons voor de gevaren voor de mens omtrent het gebruik van bestrijdingsmiddelen.

Om te beginnen zijn er gevarensymbolen die te maken hebben met de acute giftigheid van het middel. Dus de giftigheid op korte termijn. Het gaat om verschijnselen die direct optreden wanneer je met het middel in aanraking bent gekomen. Wanneer we op de hoogte zijn van deze verschijnselen kunnen we direct en adequaat handelen.

Gevarensymbolen die te maken hebben met acute giftigheid van het middel zijn:

- het doodshoofd

Dit gevarensymbool bevat de bekende weergave van een doodshoofd met het onderschrift GIFTIG en waarschuwt dat de stof bij inname dodelijk is.

- het andreaskruis

Dit gevarensymbool met andreaskruis kan als onderschrift SCHADELIJK luiden en waarschuwt dan dat het middel schadelijk is voor de gezondheid van de mens.

Luidt het onderschrift IRRITEREND dan hebben we te maken met een middel dat ontstekingen kan veroorzaken aan huid en slijmvliezen.

Naast de gevarensymbolen die te maken hebben met acute giftigheid kennen we verder nog de volgende gevarensymbolen:

- bijtend

Dit gevarensymbool geeft een scheikundige reactie weer met als onderschrift BIJTEND. Hiermee wordt gewaarschuwd voor het feit dat het middel bij aanraking een vernietigende werking kan hebben op levende weefsels.

- oxiderend

Dit gevarensymbool geeft een cirkel weer met daarom heen een vlam en heeft als onderschrift OXIDEREND.

- licht ontvlambaar

Dit gevarensymbool geeft een vlam weer en heeft als onderschrift LICHT ONTVLAMBAAR.

- ontplofbaar

Dit gevarensymbool geeft een ontploffing weer en heeft als onderschrift ONTPLOFBAAR.

Naast de gevarensymbolen worden op het etiket van het bestrijdingsmiddel tevens de mogelijke gevaren van het middel nader omschreven. Het gaat daarbij met name om de manier waarop vergiftiging zou kunnen plaats vinden.

Verder worden op het etiket veiligheidsmaatregelen genoemd voor het gebruik van het middel. Het betreft voorzorgsmaatregelen voor de eigen veiligheid en maatregelen die genomen dienen te worden in het geval er iets mis gaat.

Deze voorzorgsmaatregelen zijn, voor iedereen die het middel gebruikt, geldend. In de wet staat namelijk geschreven: " Degene die bestrijdingsmiddelen gebruikt, moet weten welk gevaar deze opleveren. Hij is verplicht ervoor te zorgen dat doelmatige handschoenen, laarzen, kleding, hoofd- en gelaatsbedekking, maskers of ademtoestellen beschikbaar zijn en gedurende het verrichten van de betrokken werkzaamheden worden gedragen."

Bij gebruik van zowel huid- als ademhalingsbeschermingsmiddelen mogen deze middelen elkaars functie niet verstoren.

In het bestrijdingsmiddelenbesluit, en wel in artikel 6, zijn een aantal verplichtingen vast gelegd voor de werkgever omtrent het gebruik van bestrijdingsmiddelen. Degen, onder wiens gezag wordt gewerkt met bestrijdingsmiddelen die gevaar opleveren voor vergiftiging of huidaandoening, heeft de volgende verplichtingen: hij moet ervoor zorgen dat de met deze bestrijdingsmiddelen werkzame personen beschikken over doelmatige handschoenen, laarzen, kledingstukken, hoofd- en gezichtsbedekking en ademhalingsbeschermingsmiddelen en dat deze gedurende de betrokken werkzaamheden door hen worden gedragen.

Volgens de Arbeidsomstandighedenwet (oftewel Arbo-wet) dient iedere werkgever een risico inventarisatie te maken met risico’s welke kunnen passeren op het bedrijf. Deze inventarisatie lijst dient tevens het gebruik van bestrijdingsmiddelen te bevatten en de beschermmiddelen welke gebruikt kunnen worden door de werknemers.

De Arbo-wet verplicht de werkgever om de werknemers goed voor te lichten over het gebruik van bestrijdingsmiddelen, de gevaren die hieraan verbonden zijn en het gebruik van beschermingsmiddelen.

De Arbo-wet verplicht de werknemer om de hun ter beschikking gestelde persoonlijke beschermingsmiddelen op de juiste wijze te gebruiken en na het gebruik op de juiste daartoe bestemde plaats op te bergen.

De beschermingsmiddelen mogen niet op dezelfde plaats opgeborgen worden als waar de bestrijdingsmiddelen worden opgeborgen. De opbergplaats voor beschermingsmiddelen dient koel en stofvrij te zijn.

Degene die verantwoordelijk is voor een bespuiting moet er dus voor zorgen dat persoonlijke beschermingsmiddelen aanwezig zijn.

Opname gif

De meeste vergiften werken, zodra zij in het bloed zijn opgenomen. Vergiften kunnen op verschillende manieren in het lichaam terechtkomen:

- door contact met de huid en de slijmvliezen (onder andere het oogvlies).
  Sommige bestrijdingsmiddelen (vooral de organische fosforverbindingen en DNOC) kunnen ook door de onbeschadigde huid heen het lichaam binnendringen;
- door inademing (opname via de longblaasjes);
- door inname via de mond; het middel doorloopt daarna het verteringsstelsel en komt via de dunne darm in het bloed terecht.

Bij warm weer is het gevaar voor vergiftiging groter dan bij koel weer, omdat er dan een grotere opname is door de openstaande huidporiën.

Arts raadplegen

Belangrijke gegevens voor een arts die te maken krijgt met een geval van vergiftiging zijn de werkzame stof en de zogeheten toxicologische groep. Deze laatste is te vinden onder de naam van de werkzame stof. Een toxicologische groep is een groep bestrijdingsmiddelen die dezelfde vergiftigingsverschijnselen bij de mens teweegbrengen. Voorbeeld: organische fosforester met choline-esteraseremmende werking (parathion).

Etiketten met een andreaskruis worden afgesloten met de tekst: " Indien men zich onwel voelt, een arts raadplegen en indien mogelijk hem dit etiket tonen."

Bij doodshoofdmiddelen luidt deze tekst: "Bij ongeval of als men zich onwel voelt, onmiddellijk een arts raadplegen en indien mogelijk hem dit etiket tonen."

Eerste hulp

Denk bij het verlenen van eerste hulp altijd eerst aan je eigen veiligheid. Geen mens is ermee geholpen als de hulpverlener zichzelf ook tot slachtoffer maakt!

In afwachting van de komst van de arts kun je met inachtneming van je eigen veiligheid de volgende maatregelen nemen:

- is de huid door een bestrijdingsmiddel verontreinigd, was dit dan zorgvuldig schoon (eerst met koud, daarna met warm water en zeep). Kledingstukken doordrenkt met bestrijdingsmiddel dienen direct te worden verwijderd en de huid moet op die plaats worden gewassen;
- is er bestrijdingsmiddel in de ogen gekomen, spoel deze dan met stromend water uit. Indien men met sterk bijtende stoffen (zuren en logen) te doen heeft, moet deze behandeling ten minste een kwartier lang worden voortgezet;
- is er bestrijdingsmiddel in de maag terechtgekomen, laat het slachtoffer dan twee glazen water drinken en wek vervolgens braken op. Het laatste kun je doen door een schone vinger tegen de achterwand van de keel te bewegen. Laat het slachtoffer vier á vijf tabletten of één eetlepel Norit opgelost in een glas water drinken. Let op! Geef het slachtoffer nooit te drinken als hij niet in staat is het drinkglas vast te houden! Bij vergiftigingsgevallen door bestrijdingsmiddelen is het beter om geen melk te drinken. Veel bestrijdingsmiddelen lossen namelijk beter op in vetten en oliën dan in water; melk bevordert de opname van deze stoffen in het lichaam;
- is de vergiftiging ontstaan door de inademing van bestrijdingsmiddelen in de vorm van gas, damp, stof of nevel, breng het slachtoffer dan zo spoedig mogelijk in een omgeving waar de lucht zuiver is;
- is het slachtoffer bewusteloos, leg hem dan op een zijde (stabiele zijligging) met het hoofd opzij en achterovergebogen; de mond naar beneden. Verwijder een kunstgebit, maak knellende kledingstukken (riem, boord) los en dek het slachtoffer warm toe. (Dit laatste geldt niet voor een DNOC-vergiftiging, waarbij afkoelende maatregelen op hun plaats zijn.) Reinig zo nodig ogen en huid; geef het slachtoffer niet te drinken;
- ademt het slachtoffer onvoldoende: dan direct beademen.