## 8.1 Dimensies en schaalniveaus

Bij aardrijkskunde maken we onderscheid tussen dimensies en schaalniveaus.

Dimensies

1. Fysische-geografie: geografie zonder mens
2. sociale-geografie: geografie met mens

bij 1: we noemen de fysische geografie ook wel natuurlijke redenen. Voorbeelden hierbij:

- aardbevingen, vulkanen
- verwering, erosie
- klimaten
- weer
- reliëf
- zeeligging

bij 2. sociale geografie onderscheiden we de volgende dimensies:

- Economische dimensie:
  - Werkgelegenheid
  - Verdeling beroepsbevolking (primair, tertiair, secundair)
  - Arm/ rijk = centrum/ periferie
  - Informele sector
- Politieke dimensie:
  - Democratische regering, ja, nee
    - Good governance
    - Soft state
  - Onderdeel van de EU, ASEAN
  - Grenzen, wie bepaald de grens (bv afrika).
- Culturele dimensie
  - Godsdienst/ religie
  - Taal oorzaak vaak koloniën
  - Gewoonten

Geografische dimensie:

- Bevolkingsopbouw
  - Grijze druk, groene druk
  - Demografisch transitiemodel
  - Geboortecijfers/ sterftecijfers, etc

Overige dimensies

- Milieu- (geografische): gevolgen van de mens op de natuur
  - Vervuiling
  - Broeikaseffect
  - Ontbossing
  - Biodiversiteit
  - Minder ruimte
  - Ecologisch = voornamelijk biodiversiteit
- Ruimtelijke dimensie
  - Ligging ten opzichte andere gebieden/ relatieve ligging

Schaalniveaus

Bij aardrijkskunde onderscheiden we de volgende schalaniveau's.

Mondiaal schaalniveau: wereldschaal

Continentaal schaalniveau: werelddeel

Nationaal schaalniveau: landen

Regionaal: regio’s ---> is relatief

Lokaal: ---> is relatief

Probleem op mondiaal niveau

West-Europa = regionaal

Nederland = lokaal

Probleem op continentaal niveau

Nederland = regionaal

Twente = lokaal

Probleem op nationaal niveau

Twente = regionaal

Almelo = lokaal

Probleem op regionaal niveau

Kerkelanden = lokaal

## Wat is een GIS?

Een GIS werkt met kaartlagen.

De afkorting GIS staat voor Geografisch Informatie Systeem.

Geografische Informatie Systemen worden heel veel gebruikt en voor allerlei verschillende dingen.
Bijvoorbeeld :

- voor het plannen van noodhulp in geval van een ramp
- om kwetsbare natuurgebieden te beschermen tegen vervuiling
- banken en winkelketens gebruiken GIS om te bepalen waar nieuwe vestigingen moeten komen
- onderzoekers kunnen met GIS verbanden leggen tussen bijvoorbeeld het type bodem en de vegetatie in een gebied of tussen de spreiding van ziekten en kenmerken van het gebied
- ook als je gebruik maakt van een routeplanner ben je eigenlijk bezig met GIS

Is het een atlas?
In een papieren atlas kun je plaatsen opzoeken en allerlei gebieden en onderwerpen bestuderen. Een GIS kun je ook gebruiken als atlas, maar je kunt er nog veel meer mee doen.
Een GIS werkt met kaartlagen die je aan en uit kunt zetten al naar gelang je ze nodig denkt te hebben. Aan elke laag kan informatie (data) worden gekoppeld en zichtbaar worden gemaakt als kaart van een gebied of plaats (locatie).Je koppelt dus een hoeveelheid informatie aan een locatie. Zo gebruik je bijvoorbeeld postcodes of lengte- breedtegraden om die locatie te bepalen.

Wat kun je doen met een GIS?
De koppeling tussen locatie en informatie is dus bijzonder aan een GIS.
Je kunt dan ook informatie …

- opvragen over een specifiek gebied of onderwerp door op de kaart te klikken
- aan kaarten toevoegen, bijvoorbeeld eigen gegevens (opslaan van informatie)
- combineren op basis van locatie waardoor het weer nieuwe informatie oplevert
- weergeven zoals jij het wilt : kaarten maken (visualiseren)

Verder kun je:

- verschillende kaarten maken en over elkaar heen leggen
- onderzoeken of er een samenhang is tussen verschillende kaartlagen (analyseren)

Een belangrijk kenmerk van een GIS is dus dat je verschillende soorten gegevens kunt combineren. De afbeeldingen op de volgende pagina zijn voorbeelden van gegevens die je kunt combineren.

Eenvoudig gezegd zijn GIS’en: ‘interactieve kaarten op computers’.

Een volledigere definitie is de volgende: ‘een geografische informatie systeem (GIS) is een computersysteem dat in staat is om locatiegebonden informatie op te slaan, te analyseren en te visualiseren’.

## Hoe werkt een GIS?

De meeste informatie die we hebben over de wereld is locatie gebonden, met andere woorden, het is verbonden met een plek op de wereldbol.

De kracht van een GIS is de mogelijkheid om verschillende informatiebronnen op grond van locatie te analyseren. In het volgende voorbeeld over neerslag wordt dat duidelijk gemaakt.
Als gegevens over neerslag verzameld worden, is het belangrijk te weten waar de regenval plaats heeft gevonden. Dit kan alleen gedaan worden op basis van een locatie referentie systeem zoals lengte- en breedtegraden en eventueel ook hoogte. Door deze neerslaggegevens te vergelijken met andere informatie, zoals de aanwezigheid van sloten, kan aangetoond worden dat sommige sloten erg weinig water ontvangen en anderen teveel. Dat kan zorgen voor wateroverlast. Menselijk ingrijpen kan noodzakelijk blijken.
Een GIS kan daarom belangrijke informatie verschaffen voor het nemen van beslissingen.

Verschillende soorten kaarten kunnen in een GIS gestopt worden en met elkaar vergeleken worden. Deze kaarten hebben doorgaans verschillende bronnen (satellieten, luchtfoto’s, verkiezingsuitslagen, etc).

De kaarten 1a tm 1f tonen allen hetzelfde stukje aarde. Door deze kaarten te combineren en te analyseren kan een nieuwe kaart gemaakt worden met bijvoorbeeld de geologie (figuur 2).

Kaart 1a. digitale lijnenkaart (vectoren) van de wegen | Kaart 1b. digitale lijnenkaart (vectoren) van rivieren

Kaart 1c. hoogtelijnen | Kaart 1d. digitaal hoogtemodel

Kaart 1e. topografische kaart | Kaart 1f. satelietbeeld

Figuur 2. geologische kaar

Bron: www.edugis.nl

Opdracht.

1. Open onderstaand bestand.

2. Aan de hand van Edugis ga je een project uitvoeren. Dit project lever je in voor een cijfer.

Ga naar de volgende link: http://www.edugis.nl/lesmodules/Suriname en voer de opdrachten uit die rechts in het scherm verschijnen van de volgende onderdelen:

1. Ligging van dorpen en steden

2. Relief

3. Conessies

3. Vul de antwoorden in in het bestand en lever deze in bij je docent.

Opdracht Edugis Suriname