## Extra teksten overlijdens rituelen

#### Christendom

Wie gelooft in een ziel die na de dood voortleeft in het hiernamaals put kracht uit het feit dat slechts het lichaam is weggenomen. Aan de vooravond van de begrafenis wordt vaak een wake georganiseerd waarbij vrienden en familie afscheid nemen. Vaak wordt de overledene ook nog herdacht in de kerk tijdens Kerst of aan het einde van het jaar. Ook wordt er vaak een herdenkingsdienst gehouden een jaar na het overlijden.

Het gebruik van de overledene een jaar later, of op elke sterfdag, te herdenken is iets wat ook niet-christenen soms in ere houden. Zoals een gezamenlijk diner op de sterfdag. De kern is dat je rouwen niet alleen hoeft te doen. Juist in samen de herinnering levend houden kunnen verdrietige herinneringen langzaam aan plaats maken voor mooie herinneringen.

#### Boeddhisme

Boeddhisten kiezen eerder voor cremeren dan voor begraven. Waarna een periode van drie dagen volgt waarin de ziel van de overledene de tijd krijgt om te vertrekken. Herdenkingsdiensten worden vaak gehouden op de derde, zevende, negenenveertigste en honderdste sterfdag. Geloofd wordt dat de overledene reïncarneert. En daarvoor is het belangrijk dat de ziel zonder zonden naar een volgend leven kan.

De dood is onlosmakelijk verbonden met het leven

De herdenking op de negenenveertigste dag is bedoeld om stil te staan bij eventuele zonden en die te vergeven. Een aantal dagen vastleggen waarbij je met vrienden en familie bij elkaar komt in dat eerste jaar kan helpen om samen te rouwen. Stilstaan bij niet alleen het mooie uit iemands leven, maar ook de minder mooie dingen is iets wat je uit het boeddhisme zou kunnen overnemen. De honderdste dag wordt de, vrij vertaald, stop-met-huilen-dag genoemd en luidt het einde van de rouwperiode in. Natuurlijk gaat rouw een leven lang door, ook als het verdriet afneemt met de jaren. Toch kan het helpen om een officieel einde aan het grootste verdriet te geven.

#### Islam

Moslims worden niet gecremeerd, maar begraven. Daarbij is het wassen van het lichaam een belangrijk ritueel. Het lichaam wordt in gebedshouding in doeken gewikkeld, met een hand op de borst en de andere hand er bovenop. De officiële rouwperiode duurt drie dagen. Na die periode is het niet gangbaar dat nabestaanden gecondoleerd worden.

De dood ligt in de handen van Allah, en als Allah iemand tot zich roept, is het niet aan de nabestaanden om te blijven rouwen, zo is de gedachte. Een uitzondering is er voor vrouwen van wie de man overlijdt. Zij mag vier maanden en tien dagen rouwen. Belangrijk wanneer iemand stervende is, is dat vrienden en familie en de hele gemeenschap de stervende bezoekt voor het overlijden. Er wordt openlijk gesproken over de dood, ruzies en onenigheden worden uitgesproken en men schenkt elkaar vergiffenis. Niet iedereen sterft met de kans om afscheid te nemen, maar het helpt bij het verwerken van het verlies als je dat wel kunt doen.

#### Hindoeïsme

Hindoes kiezen voor cremeren, en het liefst zo snel mogelijk na het moment van overlijden zodat de ziel een nieuw lichaam kan vinden om in terug te keren. In het rouwcentrum wordt een plechtigheid gehouden waarbij een priester ‘pinds’ maakt, balletjes van honing, melk, rijst, boter, suiker en sesamzaad, die in de kist bij de overledene worden gelegd. Eten heeft een belangrijke symbolische betekenis, want zonder eten had de overledene niet kunnen leven, is de gedachte.

Na de crematie volgt een periode van tien dagen sober leven. Op de dertiende dag is de ziel losgekomen van het lichaam en wordt begonnen met afscheid nemen. Ook hier gaat het om het samen rouwen, en net als bij een aantal andere religies is er een vaste dag waarop men in gedachte de overledene laat gaan. Dat ritueel van loslaten helpt bij het verwerken van het verdriet. Want niet het loslaten geeft verdriet, maar het vasthouden aan wat er niet meer is.

#### Jodendom

Joden begraven de overledene bij voorkeur binnen vierentwintig uur. Daarna begint een rouwperiode van zeven dagen. Een tijd van huilen, wordt het genoemd. De nabestaanden zitten bij elkaar, werken niet, en geven zich over aan gemeenschappelijke rouw. Er wordt geen vlees gegeten, geen wijn gedronken, en er worden doeken over spiegels in huis gehangen. Tijdens deze week van intensieve rouw komen vrienden en bekenden langs om troost te bieden. De rouwenden hoeven niet op te staan om hun bezoek welkom te heten, hoeven niet te koken en zelfs niet te praten als ze dat niet willen. De rouwtijd voor ouders is daarna een jaar, voor anderen is dat dertig dagen.

Wat al deze religies gemeen hebben, en waar je – gelovig of niet – iets van kunt leren, is dat rouwen iets is dat je samen doet, waar je je aan over mag geven, waar je de tijd voor neemt en waarbij je vaste dagen aanhoudt waarop een nieuwe fase van rouw in gaat.

Het inzien dat de dood onlosmakelijk verbonden is met het leven, het loslaten van de ziel, dat alles helpt om het grootste verdriet dat je als mens kunt voelen te verwerken.