## Stap 2: Inleiding

Watervoetafdruk
Iedereen gebruikt een stukje van de aarde. Als alle bruikbare ruimte op aarde verdeeld wordt over alle mensen en de natuur voldoende ruimte krijgt om zichzelf te herstellen, zou elke bewoner gemiddeld recht hebben op 1,8 hectare. Dat stukje aarde vergelijken we met de consumptie van de gemiddelde wereldburger. Hoeveel aardoppervlak is nodig om aan het consumptieniveau van de aardbewoner te kunnen voldoen en zijn afval te verwerken? Dat noemen we een mondiale voetafdruk of een ecologische voetafdruk.
Een gemiddelde Ethiopiër heeft een ecologische voetafdruk van 0,67 hectare. Een gemiddelde Nederlander heeft een voetafdruk van 6,3 hectare. Als iedereen er dezelfde leefstijl op na zou houden als de Nederlanders, hebben we 3,5 aardbollen nodig.
Met een ecologische voetafdruk kijk je naar alle consumptiegoederen. Je kunt ook het water apart nemen. Het gaat om het water dat je direct gebruikt, noem het maar huishoudelijk water, en om het water dat nodig is bij de productie van de consumptiegoederen. Het water wat wordt gebruikt voor het produceren van consumptiegoederen noemen we indirect waterverbruik. Reken dat uit per persoon en je hebt een watervoetafdruk.

Waterverbruik

Mensen verbruiken veel water. In Nederland ligt de waterconsumptie op ongeveer 2,3 miljoen liter water per jaar per persoon. Hiervan is 2 tot 5% voor direct watergebruik. De rest, 95 tot 98%, is indirect watergebruik: water dat nodig is voor de productie van voedsel, kleding en industriële producten. Bekijk deze vdieo. Onze watervoetafdruk zit vooral in landbouwproducten zoals katoen, koffie en graan.

Bekijk de onderstaande video om een indruk te krijgen van de hoeveelheid water die nodig is voor het maken van producten.

De afbeelding hieronder laat van nog meer producten zien hoeveel water nodig is om dat product te maken.

Nederlanders zijn grootverbruikers van water, maar een Amerikaan gebruikt twee keer zoveel water (direct + indirect) als een Nederlander. Het zuinigst zijn de inwoners van Congo (een derde van wat de Nederlanders gebruiken).
In Bolivia wonen veel mensen die graag rundvlees eten. Dat is meteen in de watervoetafdruk terug te vinden (bijna drie keer zo hoog als de watervoetafdruk van een Nederlander).

Dat Nederlanders vooral veel extern water verbuiken, zie je duidelijk in onderstaande grafiek. Met extern waterverbruik bedoelen we het water wat in het buitenland wordt gebruikt om consumptiegoederen te produceren. De goederen worden vervolgens in Nederland geconsumeerd. Extern waterverbruik is dus indirect waterverbruik.

Opdracht

Voer in de klas een gesprek over de onderstaande vragen. Je hoeft elkaar niet te overtuigen, maar probeer gezamenlijk na te denken over oplossingen.

- Denk je dat jullie directe en indirecte waterverbruik hoger of lager ligt dan het wereldgemiddelde?
- Is het nodig de watervoetafdruk van de wereldbewoners dichter bij elkaar te brengen?
- Is het mogelijk de negatieve effecten van ons waterverbruik op andere landen tegen te gaan? Zo ja, wat kunnen jullie daar dan zelf aan doen?
- Vinden jullie dat het externe waterverbuik van Nederland omlaag zou moeten? Waarom wel of waarom niet?
- Als alle Nederlanders vegetariër zouden worden, welke invloed heeft dat op de watervoetafdruk?
- Waterschaarste is ook voedselschaarste. Kunnen jullie uitleggen hoe dat zit?