## Het begrip hardheid

#### Hardheid

Als regenwater, dat altijd verzadigd is met koolstofdioxide uit de lucht, in contact komt met kalksteen (aan het oppervlak of in bodems), geeft dit de volgende reactie:
CaCO3(s) + H2O(l) + CO2(aq) → Ca2+(aq) + 2 HCO3-(aq)
Met magnesiumcarbonaat (eveneens aanwezig in bepaalde bodems) verloopt de reactie analoog.
Er ontstaan dus ionen van oplosbare zouten - calciumwaterstofcarbonaat en eventueel magnesiumwaterstofcarbonaat - die terecht komen in achtereenvolgens grondwater, rivierwater en drinkwater. Ze veroorzaken hardheid van water.

#### Tijdelijke hardheid

Bij verdamping van het water of bij verwarming van de oplossing boven de 80 °C verloopt de reactie in de omgekeerde richting. Gevormd koolstofdioxide ontwijkt en er ontstaat een vast neerslag van calcium- en of magnesiumcarbonaat:
Ca2+(aq) + 2 HCO3-(aq) → CaCO3(s) + H2O(l) + CO2(g)
In ketels en warmwatertoestellen noemen we deze aanslag ketelsteen of kalkaanslag.
Bij verhitten neemt de hardheid van het water af. We zeggen: de tijdelijke hardheid verdwijnt.

#### Blijvende hardheid

Opgeloste calcium- en/of magnesiumzouten anders dan calciumwaterstofcarbonaat en magnesiumwaterstofcarbonaat, zoals calciumchloride en calciumsulfaat, veroorzaken blijvende hardheid. Blijvende hardheid verdwijnt niet bij het koken van het water.

#### Hardheidsgraad

Voor het toekennen van een getalwaarde aan de hardheid van water gebruiken we in Nederland de Duitse hardheidsgraad °D. Eén °D komt overeen met 7,1 mg Ca2+ per liter.
De waterhardheid kunnen we in drie trajecten verdelen:

- 0 - 10 °D zacht water;

- 10 - 16 °D middelhard water;

- 16 °D en hoger hard water.