## Stap 4: Maakindustrie keert terug

#### Maakindustrie keert terug naar het Westen

Niet elk bedrijf dat zijn productie heeft verplaatst naar het buitenland heeft daar positieve ervaringen mee opgedaan. Dat bleek uit een enquête die TNS Nipo in 2013 hield onder de eigenaars die hun productie deels over de grenzen hadden uitbesteed aan toeleveranciers.
Ondervraagde ondernemers klaagden over:

- stijgende loonkosten ter plaatse;
- slechtere kwaliteit van producten;
- problemen tijdens het vervoer;
- verlies van productie door problemen met de communicatie;
- hoge uitgaven voor transport;
- snelle veranderingen in wisselkoersen van de valuta’s van de landen waar de productie plaatsvond.

Daarom besloot 10% van de ondervraagde ondernemers om de productie weer naar Nederland terug te halen en overwoog nog eens 5% dat te gaan doen. Ook in het buitenland, onder meer in Frankrijk en Spanje zijn ondernemers bezig om hun productie terug te halen naar hun eigen land.
Lees nu het onderstaande ingekorte en bewerkte artikel uit NRC Handelsblad.

Het gaat opeens hard met de ‘lokalisering’ De opvolger van de globalisering dient zich al aan: de lokalisering. [Dat is], grofweg, het verschijnsel waarbij een bedrijf zijn producten niet in een ver lagelonenland produceert, maar vlak bij huis. Of vlak bij de plek waar het die producten verkoopt. [Zo maakte in de jaren zestig] Adidas voetbalschoenen in Oostenrijk. Daar waren ze zo goed in dat ze er midden jaren tachtig meerdere fabrieken hadden, die twee miljoen paar schoenen per jaar produceerden. In die hoogtijdagen had het bedrijf 1100 man in dienst. [De meeste van die schoenen werden in het buitenland verkocht,] tot in de Sovjet-Unie en Scandinavië [aan toe]. Toen viel de Muur. Goedkope voetbalschoenen uit Azië overspoelden de markt. In Oostenrijk konden de fabrieken de concurrentie al gauw niet meer aan. De laatste fabriek daar sloot in 1990. Arbeiders vonden werk bij andere fabrieken of in de zorg. Adidas transporteerde alle machines naar Slovenië, Georgië en Rusland. Daar stegen de lonen ook en de fabrieken verhuisden naar het Verre Oosten: India, China, Vietnam – steeds verder. Maar [komend najaar opent Adidas in zijn thuisland Oostenrijk] een speed factory, waar mensen worden vervangen door robots die voetbalschoenen maken. Er zit er al een in Duitsland. Ook in de VS werd er laatst een geopend. In Azië werkten er duizend of meer arbeiders in een fabriek; in een speed factory werken er 160. Hoe lang speed factories zullen bestaan, is de vraag. Binnenkort kun je voetbalschoenen met een 3D-printer in de winkel laten maken. Op maat. Sommige merken experimenteren er al mee en Adidas zal wel volgen. Binnenkort heb je dus helemaal geen fabriek meer nodig. Het punt is niet of dit goed of slecht is. Dingen gaan zoals ze gaan. Maar ze gaan wel hard. Gillian Tett, een antropoloog die voor de Financial Times werkt, schreef laatst dat bedrijfsleiders in Amerika het over niets anders hebben dan lokalisering. Chinese lonen worden hen te hoog; door de digitalisering en de lage olieprijzen dalen de productiekosten in Amerika zelf. Uit onderzoek blijkt dat Amerikaanse bedrijven (…) steeds meer in eigen land investeren. Veel CEO’s (…) hebben het (…) over meer ‘fair trade’ (…). „Puur achter de laagste arbeidskosten aanlopen is het model van gisteren”, citeert Tett de topman van General Electric. Productielijnen waren een poos superlang. Nu worden ze superkort. Wie gaan er profiteren van deze gedigitaliseerde economie? Voornamelijk beter opgeleiden. Die ontwerpen of bedienen de machines, richten de speed factories in of zorgen ervoor dat de zelfrijdende auto’s producten transporteren op de steeds kortere weg naar de klant. Velen (…) zijn flexwerkers. Volgens een rapport van de Lisbon Council, The Future of Work, moeten samenlevingen die succesvol willen zijn keihard investeren in onderwijs, in moderne belastingsystemen die zijn afgestemd met andere EU-landen (we hebben immers één markt) en in sociale stelsels die werkgevers flexibiliteit bieden en werknemers protectie. Wij verwijten onze politici dat ze destijds, toen de globalisering werd vormgegeven, te roekeloos hebben gedereguleerd en geprivatiseerd. Als ze bedachtzamer waren geweest en meer oog hadden gehad voor politieke en sociaal-economische consequenties op termijn, had Europa de globalisering beter haar kant op kunnen buigen. (…) Wat verwijten wij de politici over twintig jaar? Dat ze niet adequaat op de lokalisering hebben gereageerd? Hopelijk niet. Bron: Het gaat opeens goed met 'de lokalisering' Door: Caroline de Gruyter