## Stap 3 - Natuurlijke oorzaken

Hoe breder een groeiring in een
boomstam, hoe gunstiger de
omstandigheden voor de groei van
de boom waren in het jaar waarin de
groeiring ontstond.
Denk aan water en zonlicht.

#### Natuurlijke oorzaken van klimaatverandering

Het klimaat op aarde en in gebieden afzonderlijk wordt altijd bepaald door vier factoren die hun invloed uitoefenen op of rond het aardoppervlak:

- de ligging ten opzichte van een zee of oceaan
- de breedteligging
- het reliëf
- de routes en temperaturen van zeestromingen en winden.

Als er iets verandert aan tenminste een van die vier factoren, verandert hierdoor het klimaat.

Lees het volgende artikel over het klimaat op de Noordpool miljoenen jaren geleden.

Gebruik bij het beantwoorden van onderstaande vragen ook de kaart De Aarde - Klimaatgebieden/Zeestromen uit de Bosatlas of Alcarta.

#### Andere natuurlijke oorzaken van klimaatverandering

Klimaatveranderingen in het verleden hebben ook andere oorzaken gehad. Een van die oorzaken is dat de aarde soms iets minder, dan weer iets meer warmte van de zon heeft ontvangen.
Vermoedelijk heeft dat te maken gehad met kleine veranderingen in de omloopbaan van de aarde rond de zon en in de stand van de rotatie-as van de aarde.
Dat heeft de Servische geleerde Milutan Milankovic (1879-1958) als verklaring aangevoerd voor het optreden van ijstijden.
Zeker is dat de zon zelf een rol speelt bij klimaatveranderingen.

Kijk naar de video.

Klimaatveranderingen treden ook op door wijzigingen in de samenstelling van de atmosfeer.
Kijk naar de video en beantwoord de vragen.